นักเศรษฐศาสตร์ชี้กัญชาไทยหลังเปิดเสรีไม่ต่ำหมื่นล. แนะ 7 มาตรการคุมใช้สันทนาการ
เมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2565 รศ.อนุสรณ์ ธรรมใจ อดีตกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ สภาวิจัยแห่งชาติ สาขาเศรษฐศาสตร์ ให้สัมภาษณ์ถึงนโยบายกัญชาเสรี ว่า นโยบายกัญชาเสรีเปิดโอกาสเพื่อความจำเป็นทางสุขภาพได้ง่ายขึ้น สร้างคุณภาพชีวิตและบรรเทาความเจ็บป่วยที่จำเป็นต้องใช้สารสกัดจากกัญชา แต่ต้องคิดถึงผลดีผลเสียให้รอบคอบหากจะนำมาผสมอาหาร เครื่องดื่ม และเสพเพื่อสันทนาการ ทั้งนี้ มีการคาดการณ์ว่าภายใน ค.ศ.2025 ตลาดกัญชาเพื่อการแพทย์ทั่วโลก อาจมีมูลค่าสูงถึง 1.9-2.1 ล้านล้านบาท การทำให้กัญชาเป็นสิ่งที่ถูกกฎหมายว่า เป็นสิ่งที่ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องควรช่วยกำหนดแนวทางที่เหมาะสมว่า อะไรคือประโยชน์สูงสุดต่อสังคม คุณภาพชีวิตของผู้คน และเศรษฐกิจ กรณีรัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา อนุญาตเสพกัญชาเพื่อสันทนาการ มีเงินสะพัดในอุตสาหกรรมกัญชาในสหรัฐถึง 5,100 ล้านเหรียญสหรัฐ ใน ค.ศ.2018 และอุตสาหกรรมนี้อาจเติบโตถึง 3 เท่า ในช่วง 10 ปีข้างหน้า อุตสาหกรรมกัญชาถูกกฎหมายสร้างรายได้กว่า 40,000 ล้านเหรียญสหรัฐ และสร้างงานกว่า 400,000 ตำแหน่งในสหรัฐ รัฐบาลสามารถเก็บภาษีได้ 4,000 ล้านเหรียญสหรัฐ ภายใน 3 ปีที่ผ่านมา แต่การใช้กัญชาเพื่อสันทนาการก็ส่งผลกระทบต่อสังคมตามมาได้
รศ.อนุสรณ์กล่าวว่า ในประเทศสเปนอนุญาตให้ประชาชนสามารถใช้และปลูกเองภายในบ้านได้ตามจำนวนที่กำหนด แต่ห้ามนำออกมาขายซื้อ โดยสามารถพกติดตัวได้สูงสุด 40 กรัม ขณะที่กรุงปราก สาธารณรัฐเช็ก เป็นอีกเมืองที่สามารถปลูกกัญชาได้ 5 ต้น ทั้งนี้ การเสพกัญชาอย่างถูกกฎหมายอาจช่วยกระตุ้นการท่องเที่ยวได้ เช่น ประเทศเนเธอร์แลนด์ ใช้กัญชาดึงดูดนักท่องเที่ยวช่วยผลักดันอุตสาหกรรมท่องเที่ยวให้เติบโต อย่างไรก็ตาม หากเสพกัญชาสันทนาการได้ถูกกฎหมายแต่ไม่สามารถควบคุมได้ มีการเสพเกินขนาดเกิดปัญหาสุขภาพ กระทบต่อคุณภาพชีวิตและครอบครัวของผู้เสพ ไปจนถึงสังคมและเศรษฐกิจ จึงจำเป็นต้องมีการศึกษาวิจัยให้รอบคอบก่อนจะเปิดให้สันทนาการกัญชาถูกกฎหมาย สำหรับไทยที่ทำกัญชาให้เป็นพืชเศรษฐกิจ คาดว่าจะสร้างมูลค่าได้ถึงหมื่นล้านบาท แต่ประเทศไทยมีปัญหาในการบังคับใช้กฎหมาย หากกำกับควบคุมไม่ดี อาจนำมาสู่ผลเสียหายทางเศรษฐกิจ สังคม และสุขภาพ มากกว่าผลดี นำมาสู่ค่าใช้จ่ายทางด้านรักษาพยาบาล คุณภาพแรงงานถดถอย
อย่างไรก็ตาม รศ.อนุสรณ์กล่าวว่า การศึกษาวิจัยผลกระทบจากนโยบายกัญชาเสรียังมีไม่มาก แต่บ่งชี้ไปในทิศทางเดียวกันว่า “ได้ไม่คุ้มเสีย” หากมีระบบการกำกับควบคุมการใช้ไม่ดีพอ ประเทศส่วนใหญ่จึงไม่มีนโยบายกัญชาเสรี และหากจะเปิดเสรีก็จะจำกัดให้ใช้ในทางการแพทย์และประโยชน์ทางด้านสุขภาพเท่านั้น ไม่ใช่เพื่อสันทนาการ ไม่ใช่เพื่อนำไปผสมในเครื่องดื่มหรืออาหาร ซึ่งก่อให้เกิดการเสพติดและเป็นอันตรายต่อสุขภาพในระยะยาว หลายประเทศหรือหลายสังคมก็ไม่สนับสนุนนโยบายนี้ด้วยเหตุผลทางศาสนาและเหตุผลทางด้านศีลธรรมจรรยา
รศ.อนุสรณ์กล่าวว่า ต่อไปต้องมีระบบ กลไก มาตรการ และแนวทางในการควบคุม “กัญชา” ซึ่งถือเป็นสินค้าบริการที่เป็นภัยต่อสุขภาพและส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจในระยะสั้น ระยะปานกลางและระยะยาว การที่กระทรวงสาธารณสุขประกาศให้ “กัญชา” เป็น “สมุนไพรควบคุม” เป็นเรื่องควรกระทำอย่างยิ่ง ส่วนสินค้าบริการที่เป็นภัยต่อสุขภาพ (Hazardous Commodities) คือสินค้าที่มีลักษณะควบคุมอายุและการเข้าถึง รวมถึงมีผลเสียจากการบริโภค ได้แก่ ฝิ่น ที่เคยถูกกฎหมาย กัญชา ยาสูบ บุหรี่ สุรา และสารเสพติดทั้งหลาย หากมีการซื้อขายในตลาดจะเพิ่มความเสี่ยงต่อการเจ็บป่วยหรือความตายในอนาคต รวมทั้ง ความเสี่ยงในด้านอื่นๆ ทั้งปัญหาสังคม ปัญหาอาชญากรรม ปัญหาเด็กและเยาวชน ปัญหาสุขภาพ ปัญหาผลิตภาพแรงงานลดลง เป็นต้น กรณีนี้รัฐบาลสามารถใช้ผลงานวิจัย ที่มีหลักฐานสนับสนุนการควบคุมและแทรกแซงตลาดสินค้าเหล่านี้อย่างเข้มงวด แต่ปัญหาจะอยู่ที่การบังคับใช้กฎหมาย
“รัฐบาลต้องมีมาตรการเพื่อควบคุมใช้กัญชาทางการแพทย์และสุขภาพเท่านั้น หากต้องการเปิดให้มีการเสพหรือบริโภค ต้องมีมาตรการ 7 ข้อ คือ 1.เก็บภาษีสรรพสามิตในอัตราสูง นำเงินไปใช้ในการส่งเสริมสุขภาพและให้ความรู้ประชาชน 2.ต้องกำหนดอายุขั้นต่ำของผู้ซื้อหรือเสพกัญชา 25 ปีขึ้นไป 3.ห้ามโฆษณาใดๆ ในผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับสารสกัดจากกัญชาที่มีผลเสียต่อสุขภาพ 4.กำหนดให้มีคำเตือนถึงภัยและผลกระทบ เผยแพร่ข้อมูลประโยชน์และโทษของกัญชา 5.บังคับให้ผู้ประกอบการหรือผู้ขายต้องเปิดเผยส่วนผสมของกัญชาในอาหาร หรือเครื่องดื่ม อย่างชัดเจน 6.กำหนดพื้นที่และเวลาสำหรับเป็นเขตปลอดกัญชา และ 7.จำกัดการนำเข้าและส่งออกกัญชาและผลิตภัณฑ์กัญชา ยกเว้นการใช้เพื่อประโยชน์ทางการแพทย์ และการผลิตยารักษาโรคเท่านั้น” รศ.อนุสรณ์กล่าว
ทั้งนี้ รศ.อนุสรณ์กล่าวว่า งานวิจัยพบว่า หลังการเปิดเสรีกัญชาในบางรัฐของสหรัฐ มุมมองต่ออันตรายของกัญชาเปลี่ยนแปลงไป คือเห็นว่า กัญชาไม่มีอันตรายและสังคมยอมรับมากขึ้น จึงมีเด็กและเยาวชนมากกว่า ร้อยละ 37 เคยทดลองสูญกัญชา และร้อยละ 22 ยังคงสูบอยู่ ซึ่งส่งผลต่อการเจริญเติบโตของร่างกายและพัฒนาของสมองและระบบประสาท นอกจากนี้ มีความสัมพันธ์ชัดเจนมากขึ้นระหว่างปัญหาสังคม อาชญากรรม การเกิดอุบัติเหตุ กับการเสพกัญชา ส่วนผลต่อคุณภาพยังไม่ได้ข้อสรุปชัดเจน การใช้กัญชายังส่งผลต่อความปลอดภัยในสถานที่ทำงานและสังคมลดลงเช่นเดียวกับการบริโภคสุรา ขณะที่ค่าใช้จ่ายเพื่อรักษาความเจ็บปวดเรื้อรังลดลงในมลรัฐที่เปิดเสรีกัญชา เพราะประชาชนสามารถเข้าถึงการรักษาความเจ็บป่วยเรื้อรังดัวยตัวเอง โดยไม่ต้องอาศัยใบสั่งยา แต่ความรู้และการใช้สารสกัดจากกัญชาอย่างเหมาะสมเป็นเรื่องที่มีความสำคัญ งานวิจัย The Effect of Medical Marijuana Laws on Marijuana, Alcohol, and Hard Drug Use (NBER Working Paper No. 20085), Hefei Wen, Jason M. Hockenberry, and Janet R. Commings. บ่งชี้ชัดเจนว่า การทำให้ “กัญชา” และ “สารสกัดจากกัญชา” ถูกกฎหมายนั้น ทำให้มีการใช้อย่างไม่ถูกต้องเพิ่มขึ้น แต่ยังไม่สามารถบ่งชี้ว่า ทำให้มีการใช้สารเสพติดประเภทอื่นๆ เช่น ฝิ่น โคเคน เฮโรอีน เพิ่มขึ้นหรือไม่
