วช.โชว์นวัตกรรมหุ่นยนต์ฟื้นฟูสมรรถนะผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ฝีมือจากทีมวิจัยจุฬาฯ
ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม กล่าวว่า วช. ร่วมกับภาคีเครือข่ายระบบวิจัยทั่วประเทศ ได้นำผลงานวิจัยกว่า 700 ผลงานมาแสดงในงานมหกรรมงานวิจัยแห่งชาติ 2565 ซึ่งสามารถนำไปต่อยอดใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวัน รวมถึงเสริมสร้างคุณภาพชีวิตและสิ่งแวดล้อม ภายใต้สโลแกน วิจัยเพื่อพัฒนาประเทศ สู่ความมั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืน
ศาสตราจารย์ ดร.วิบูลย์ แสงวีระพันธุ์ศิริ หัวหน้าศูนย์เทคโนโลยีหุ่นยนต์ คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า ได้ร่วมกับทีมวิจัยจากคณะแพทยศาสตร์ สร้างสรรค์นวัตกรรมทางเทคโนโลยีหุ่นยนต์ทางการแพทย์ เพื่อการฟื้นฟูสมรรถนะผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่มีอาการกล้ามเนื้ออ่อนแรง อัมพฤกษ์อัมพาต โรคพาร์กินสัน หรือผู้ป่วยที่มีอาการโรคทางระบบประสาท เสมือนเป็นนักกายภาพบำบัดหุ่นยนต์ช่วยให้ผู้ป่วยสามารถใช้ชีวิตประจำวัน เคลื่อนไหวร่างกาย แขน ขาแบบครบวงจร เป็นการออกแบบและจัดสร้างหุ่นยนต์และอุปกรณ์ทางการแพทย์ที่เหมาะสมสำหรับใช้ในกิจกรรมการฟื้นฟูและกายภาพบำบัด เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการฟื้นฟูให้เร็วและบ่อยครั้งที่สุด ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการฟื้นฟู
การใช้หุ่นยนต์เพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพของแขนหรือขาอ่อนแรง เป็นวิธีหนึ่งที่เป็นที่นิยมนำมาใช้ในปัจจุบัน เนื่องจากใช้หุ่นยนต์เพื่อการฟื้นฟูช่วยให้ผู้ป่วยที่ยังมีการฟื้นตัวของประสาทสั่งการน้อย สามารถฝึกการใช้งานซ้ำๆ (repetition) ได้เป็นจำนวนครั้งที่มากกว่า เมื่อเปรียบเทียบกับการฝึกแบบดั้งเดิมซึ่งทักษะการใช้งานจะแปรผันตามจำนวนครั้งที่ฝึก ท่าทางการฝึกสามารถปรับเปลี่ยนได้สะดวก หุ่นยนต์จะช่วยผู้ป่วยเท่าที่จำเป็น (assist as needed) ให้ผู้ป่วยเคลื่อนที่ได้ ข้อมูลแรงที่หุ่นยนต์ช่วยและข้อมูลแรงที่ผู้ป่วยทำเองจะถูกบันทึกตลอดการฝึกเพื่อช่วยในการวิเคราะห์ผลของการฝึกได้ อีกทั้งการมีระบบเกมที่มีหลากหลายรูปแบบ ทำให้การฝีกน่าสนใจ สนุกและท้าทาย ลักษณะดังกล่าวช่วยให้การฟื้นฟูมีประสิทธิภาพ เมื่อผู้ป่วยมีการฟื้นตัวของประสาทสั่งการมากขึ้น การใช้หุ่นยนต์ที่มีระบบตรวจจับสัญญาณต่างๆ จะทำให้สามารถรับรู้ได้ถึงแรงตอบรับรวมทั้งตำแหน่งและความเร็วในการเคลื่อนที่ของผู้ใช้ นำมาสู่การติดตั้งระบบติดตามพัฒนาการของผู้ใช้เฉพาะบุคคล (Patient Progression Supervising System) ซึ่งจะบันทึกและติดตามพัฒนาการของผู้ใช้แต่ละบุคคล และปรับเปลี่ยนลักษณะท่าทางการฟื้นฟู การเคลื่อนไหว รวมทั้งแรงที่หุ่นยนต์ที่สร้างขึ้นตามกำลังกล้ามเนื้อที่เปลี่ยนแปลงไปตลอดช่วยการฝึก ระบบหุ่นยนต์ที่พัฒนาและผลิตขึ้นมานี้ผลิตภายใต้มาตรฐานการผลิตเครื่องมือแพทย์ ISO13485
มีงานวิจัยทางการแพทย์ที่บ่งบอกว่าการฟื้นฟูสมรรถนะของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองด้วยหุ่นยนต์นี้หากผู้ป่วยได้รับการฟื้นฟูเร็วที่สุดหลังจากรักษาอาการโรคหลอดเลือดสมองแล้วจะทำให้การฟื้นฟูให้ประสิทธิภาพมากขึ้นโดยเฉพาะในช่วง 6 เดือนแรก จะมีโอกาสหายหรือดีขึ้น ถ้าเกินระยะเวลา 1 ปีไปแล้วการฟื้นฟูก็จะเป็นไปได้ยากขึ้น การใช้หุ่นยนต์ช่วยในการฟื้นฟูจะช่วยลดภาระของนักกายภาพบำบัดได้ นักกายภาพบำบัดสามารถดูแลการฟื้นฟูได้หลายคนในเวลาเดียวกัน นอกจากนั้นระบบหุ่นยนต์ที่พัฒนาขึ้นยังสนับสนุนการนำหุ่นยนต์ไปช่วยในการฟื้นฟูที่บ้านได้ด้วยเช่นกัน ซึ่งขณะนี้มีการนำร่องนำไปใช้ฟื้นฟูผู้ป่วยหลายที่ เช่น ศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู สภากาชาดไทย, ฝ่ายเวชศาสตร์ฟื้นฟู โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์, ศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า, แผนกเวชกรรมฟื้นฟู คลินิกศูนย์แพทย์พัฒนา, แผนกเวชกรรมฟื้นฟู โรงพยาบาลกลาง, ภาควิชาเวชศาสตร์ฟื้นฟู โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่, แผนกเวชกรรมฟื้นฟู โรงพยาบาลสมเด็จพระบรมราชเทวี ณ ศรีราชา สภากาชาดไทย, ภาควิชาเวชศาสตร์ฟื้นฟู โรงพยาบาลศรีนครินทร์ คณะแพทย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่นแผนกเวชกรรมฟื้นฟู โรงพยาบาลชลบุรี, แผนกเวชศาสตร์ฟื้นฟู โรงพยาบาลหาดใหญ่, แผนกเวชกรรมฟื้นฟู โรงพยาบาลราชวิถี และ แผนกเวชกรรมฟื้นฟู โรงพยาบาลตากสิน เป็นต้น รวมทั้งการนำหุ่นยนต์เพื่อการฟื้นฟูที่บ้านของผู้ป่วยด้วยเช่นกัน
