ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายที่ใช้นามปากกาว่า “พ.ต.ต.ดร.ท่านติ” เขียนบทความเกี่ยวกับการใช้และการปลูกกัญชาภายใต้ประกาศกระทรวงสาธารณสุข
1.นับแต่วันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2565 ที่ กระทรวงสาธารณสุข ออกประกาศ กระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ระบุชื่อยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 พ.ศ. 2565 ซึ่งมีผลใช้บังคับวันที่ 9 มิถุนายน 2565 มีผลให้การผลิต นําเข้า ส่งออก จําหน่าย เสพหรือมีไว้ในครอบครอง ซึ่งพืชกัญชาหรือการกระทําอื่นเกี่ยวกับพืชกัญชาหลังวันที่ 9 มิถุนายน 2565 ไม่เป็นความผิดประมวลกฎหมายยาเสพติดอีกต่อไป หรือที่เรียกว่ามีการ “ปลดล็อคกัญชา” นับแต่วันที่ 9 มิถุนายน 2565 เป็นต้นมานั้น
2. เพื่อเป็นการควบคุมการใช้กัญชาตามกฎหมายที่มีอยู่ในอํานาจของกระทรวงสาธารรสุข ต่อมาวันที่ 16 มิถุนายน 2565 กระทรวงสาธารสุขได้อาศัยอํานาจตาม พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 ออกประกาศเรื่องสมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2565 เป็น “สมุนไพรควบคุม” ตามกฎหมาย โดยให้มีผลนับแต่วันที่ 17 มิถุนายน 2565 เป็นต้นมา
3. กล่าวได้ว่า นับแต่วันที่ 17 มิถุนายน 2565 เป็นต้นมา “กัญชา” ถือเป็น “สมุนไพรควบคุม” ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 มาตรา 3 ส่งผลให้ นับแต่วันที่ 17 มิถุนายน 2565 เป็นต้นมา การใช้ประโยชน์จากกัญชาในฐานะสมุนไพรควบคุม จึงมีผลทางกฎหมายเป็นข้อห้ามซึ่งฝ่าฝืนจะมีความผิดดังต่อไปนี้
A. ความผิดตามที่ พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 มาตรา 46 ประกอบ มาตรา 78 กําหนด คือ
(1) การใช้ประโยชน์จากกัญชา กรณีดังต่อไปนี้ “ต้องได้รับใบอนุญาต” ก่อน มิฉะนั้นจะมีความผิดตามกฎหมายคือ
(ก) การศึกษาวิจัยกัญชา
(ข) การส่งออกกัญชา
(ค) การจําหน่ายกัญชา
(ง) การแปรรูปกัญชาเพื่อการค้า
(2) การศึกษาวิจัยกัญชา การส่งออกกัญชา การจําหน่ายกัญชา หรือการแปรรูปกัญชาเพื่อการค้า โดยไม่ได้รับใบอนุญาตเป็นความผิดฐาน
(ก) ฐานศึกษาวิจัยสมุนไพรควบคุม (กัญชา) โดยไม่ได้รับใบอนุญาต
(ข) ฐานส่งออกสมุนไพรควบคุม (กัญชา) โดยไม่ได้รับใบอนุญาต
(ค) ฐานจําหน่ายสมุนไพรควบคุม (กัญชา) โดยไม่ได้รับใบอนุญาต
(ง) ฐานแปรรูปสมุนไพรควบคุม (เพื่อการค้า) โดยไม่ได้รับใบอนุญาต
(จ) การกระทําข้อ ก – ง เป็นความผิดตาม พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 มาตรา 46 วรรคหนึ่ง ต้องระวางโทษตาม มาตรา 78 คือจําคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจําทั้งปรับ
B. ความผิดตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขประกาศกําหนดตาม พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 มาตรา 45 ประกอบ มาตรา 78 กําหนด คือ
(1) ความผิดตามประกาศรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข
(ก) ห้ามบุคคลอายุต่ำกว่า 20 ปี มีไว้ในครอบครอง ใช้ประโยชน์ ดูแล เก็บรักษา ขนย้าย หรือจําหน่าย กัญชา
(ข) ห้ามสูบกัญชาในที่สาธารณะ
(ค) ห้ามสตรีมีครรภ์หรือสตรีให้นมบุตรใช้ประโยชน์จากกัญชา
(ง) ห้ามจําหน่ายกัญชาให้แก่ผู้ที่มีอายุต่ำกว่า 20 ปี
(จ) ห้ามจําหน่ายกัญชาให้แก่สตรีมีครรภ์หรือสตรีให้นมบุตร
(2) การฝ่าฝืนประกาศรัฐมนตรีฯดังกล่าว เป็นความผิดฐาน
(ก) ฐานเป็นบุคคลอายุต่ำกว่า 20 ปี มีไว้ในครอบครอง ใช้ประโยชน์ ดูแล เก็บรักษา ขนย้าย หรือจําหน่าย สมุนไพรควบคุม (กัญชา) โดยไม่ได้รับอนุญาต
(ข) ฐานใช้ประโยชน์สมุนไพรควบคุม (กัญชา) โดยการสูบในที่สาธารณะโดยไม่ได้รับอนุญาต
(ค) ฐานเป็นสตรีมีครรภ์หรือสตรีให้นมบุตรใช้ประโยชน์สมุนไพรควบคุม (กัญชา) โดยไม่ได้รับอนุญาต
(ง) ฐานจําหน่ายสมุนไพรควบคุม (กัญชา) ให้แก่ผู้ที่มีอายุต่ำกว่า 20 ปีโดยไม่ได้รับอนุญาต
(จ) จําหน่ายสมุนไพรควบคุม (กัญชา) ให้แก่สตรีมีครรภ์หรือสตรีให้นมบุตร โดยไม่ได้รับอนุญาต
(ฉ) การกระทําข้อ ก – จ เป็นความผิดตาม พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 มาตรา 45 วรรคสอง ประกอบประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2565 ข้อ 2 ต้องระวางโทษตาม
มาตรา 78 คือจําคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจําทั้งปรับ
C. ข้อยกเว้นการครอบครอง ใช้ประโยชน์ ดูแล เก็บรักษา ขนย้าย หรือจําหน่าย สมุนไพรควบคุม (กัญชา) ได้โดยไม่ต้องขออนุญาต คือ
(ก) กรณี ผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรม ผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทย ผู็ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยประยุกต์ ผู้ประกอบโรคศิลปะสาขาการแพทย์แผนจีน และหมอพื้นบ้านตามกฎหมายว่าด้วยวิชาชีพการแพทย์แผนไทย
(ข) ใช้ประโยชน์จากกัญชาให้กับผู้ป่วยของตน และ
(ค) ผู้ป่วยของบุคคลตาม ข้อ C (ก) สามารถครอบครอง ขนย้าย ดูแล เก็บรักษา ใช้ประโยชน์กัญชา ในปริมาณที่จ่ายให้สําหรับการใช้ประโยชน์เป็นเวลา 30 วัน
4.กล่าวโดยสรุป การใช้ประโยชน์จากกัญชา นับแต่วันที่ 17 มิถุนายน 2565 ในกรณีดังต่อไปนี้ต้องได้รับอนุญาตจากเจ้าพนักงานฯตามกฎหมายคือ
(1) การศึกษาวิจัยกัญชา ต้องได้รับอนุญาต ตามมาตรา 46 วรรคหนึ่ง + 78 พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 ประกอบประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2565 ข้อ 1
(2) การส่งออกกัญชา ต้องได้รับอนุญาต ตามมาตรา 46 วรรคหนึ่ง + 78 พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 ประกอบประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2565 ข้อ 1
(3) การจําหน่ายกัญชา ต้องได้รับอนุญาต ตามมาตรา 46 วรรคหนึ่ง + 78 พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 ประกอบประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2565 ข้อ 1
(4) การแปรรูปกัญชาเพื่อการค้า ต้องได้รับอนุญาต ตามมาตรา 46 วรรคหนึ่ง + 78 พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 ประกอบประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2565 ข้อ 1
(5) ห้ามมิให้ผู้ที่มีอายุต่ำกว่า 20 ปี ครอบครอง ใช้ประโยชน์ ดูแล เก็บรักษา ขนย้าย หรือจําหน่ายกัญชา ตาม มาตรา 45 วรรคสอง + 78 พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 ประกอบประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2565 ข้อ 2
(6) ห้ามสูบกัญชาในที่สาธารณะ ตามมาตรา 45 วรรคสอง + 78 พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 ประกอบประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2565 ข้อ 2
(7) ห้ามสตรีมีครรภ์หรือสตรีให้นมบุตรใช้ประโยชน์จากกัญชา ตาม มาตรา 45 วรรคสอง + 78 พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 ประกอบประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2565 ข้อ 2
(8) ห้ามจําหน่ายกัญชาให้แก่ผู้ที่มีอายุต่ำกว่า 20 ปีตาม มาตรา 45 วรรคสอง + 78 พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 ประกอบประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2565 ข้อ 2
(9) ห้ามจําหน่ายกัญชาให้แก่สตรีมีครรภ์หรือสตรีให้นมบุตร ตาม มาตรา 45 วรรคสอง + 78 พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 ประกอบประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2565 ข้อ 2
5. ผู้ที่ครอบครองใช้ประโยชน์จากกัญชาได้โดยไม่ต้องขออนุญาต
(1) ผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรม ผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทย ผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยประยุกต์ ผู้ประกอบโรคศิลปะสาขาการแพทย์แผนจีน และหมอพื้นบ้านตามกฎหมายว่าด้วยวิชาชีพการแพทย์แผนไทย เฉพาะกรณีที่ ใช้ประโยชน์จากกัญชาให้กับผู้ป่วยของตน
(2) ผู้ป่วยของบุคคลตาม ข้อ (1) สามารถครอบครอง ขนย้าย ดูแล เก็บรักษา ใช้ประโยชน์กัญชา ในปริมาณที่จ่ายให้สําหรับการใช้ประโยชน์เป็นเวลา 30 วัน
