ปลัด สธ.แนะพื้นที่ประเมินก่อนชงอธิบดีประกาศคุม”ไข้เลือดออก” ย้ำ!หมอระวังยากลุ่มเอ็นเสด

ปลัด สธ.แนะพื้นที่ประเมินก่อนชงอธิบดีประกาศคุม”ไข้เลือดออก” ย้ำ!หมอระวังยากลุ่มเอ็นเสด

วันนี้ (27 กรกฎาคม 2566) ที่กระทรวงสาธารณสุข (สธ.) นพ.โอภาส การย์กวินพงศ์ ปลัด สธ. พร้อมผู้บริหารและเจ้าหน้าที่ สธ. ร่วมทำกิจกรรม MOPH Big Cleaning Day ปลูกต้นรวงผึ้งหน้าอาคารสำนักงานปลัด และทำความสะอาดพื้นที่บริเวณอาคารสำนักงานปลัดและถนนหลวงวิเชียรแพทยาคม สำรวจแหล่งลูกน้ำยุงลาย และใส่ทรายอะเบท เพื่อร่วมกันรณรงค์ควบคุมทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลายที่เป็นพาหะของโรคไข้เลือดออก ไข้ปวดข้อยุงลาย และโรคติดเชื้อไวรัสซิกา

นพ.โอภาส ให้สัมภาษณ์ว่า โรคติดต่อที่มาจากยุงลายที่พบในประเทศไทยมี 3 โรคหลัก คือ 1.โรคไข้เลือดออกเดงกี ซึ่งอยู่ในช่วงการระบาด มีผู้ป่วย 40,000 กว่าคน เสียชีวิต 40 กว่าคน การระบาดในปีนี้เปลี่ยนไปจากเดิมที่เคยเป็นในกลุ่มเด็กเล็กและเด็กโต แต่ล่าสุดพบว่าผู้ใหญ่ป่วยมากขึ้น

นพ.โอภาส กล่าวว่า ปีนี้เห็นชัดเจนมากขึ้น ผู้เสียชีวิตเป็นกลุ่มอายุ 15 ปีขึ้นไปมากกว่าเด็กเล็ก จึงต้องระมัดระวัง โดยเฉพาะหากมีไข้ คลื่นไส้ อาเจียน ปวดจุกแน่นในท้อง ซึ่งเป็นอาการเริ่มต้นที่แยกยากจากโรคอื่นที่ระบาดในฤดูฝนเหมือนกัน เช่น โรคไข้หวัดใหญ่ หรือโรคฉี่หนู ระยะแรกจะวินิจฉัยยากโดยเฉพาะผู้ใหญ่ จากนั้นอาการไข้จะมีอย่างต่อเนื่อง 3-4 วัน ก็จะลดลง จะเริ่มมีอาการเลือดออกทั้งที่เห็นและไม่เห็น จะเกิดอาการช็อกและเสียชีวิตในที่สุด ฉะนั้น การควบคุมโรคที่ดีที่สุดคือ อย่าให้ยุงลายกัด หรืออย่าให้มียุงลายในบ้านและบริเวณใกล้เคียง เนื่องจากยุงลายชอบอยู่ในบ้านและกับคน วางไข่ในภาชนะต่างๆ เช่น อ่างเลี้ยงปลา กระถางต้นไม้น้ำต่างๆ ตุ่มน้ำในบ้านหรือสุขา ขอให้ระมัดระวัง ยุงลายวางไข่จะมีวงชีวิต 7 วัน หากกำจัดเทน้ำออกเปลี่ยนน้ำบ่อยๆ หรือใช้ทรายอะเบทหรือสารต่างๆ เพื่อให้ไม่เหมาะกับลูกน้ำยุงลายก็จะเป็นการควบคุมที่ดี

“ถ้ามีอาการสงสัย อย่าไปรับประทานยาที่มีผลให้อาการแย่ลงถ้าเป็นไข้เลือดออกเดงกี เช่น แอสไพริน หรือระยะหลังที่มีการให้ยาลดไข้แก้ปวดที่ค่อนข้างแรง เรียกว่า ยากลุ่มเอ็นเสด เช่น ไอบูโพรเฟน ฯลฯ พบว่าคนเสียชีวิตร้อยละ 10 มีอาการกินยาพวกนี้ ต้องย้ำเตือนทั้งเด็กและผู้ใหญ่ ได้กำชับเจ้าหน้าที่สาธารณสุขด้วยว่า ถ้าไม่แน่ใจ ช่วงนี้หากเป็นไข้ อย่าพยายามจ่ายยาพวกนี้ให้คนไข้ เพราะจะทำให้อาการหนัก และหากมีอาการสงสัยและระยะแรก หมอวินิจฉัยไม่ได้ ยังไม่ดีขึ้น อย่านิ่งนอนใจ ให้กลับไปพบหมอครั้งที่ 2 หรือ 3 กำชับเจ้าหน้าที่ในรายที่สงสัยถ้าไม่มีเหตุอื่นควรอยู่ในโรงพยาบาลไว้ก่อนเพื่อติดตามอาการ” นพ.โอภาส กล่าว

ปลัด สธ. กล่าวว่า 2.โรคไข้ปวดข้อยุงลาย จากเชื้อชิกุนคุนยา มีอาการไข้ บางคนมีผื่น หลังจากนั้นจะหายสักพักจะมีอาการปวดตามข้อต่างๆ บางรายจะมีอาการอย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลานานได้ และมีผลแทรกซ้อนทำให้เกิดอาการข้ออักเสบเรื้อรังได้เช่นกัน แม้ไม่ถึงขั้นเสียชีวิตแต่ทำให้ทุกข์ทรมานเจ็บป่วยปวดข้อเป็นเวลานานๆ ได้

“บ้านเรามีการระบาดประปรายไม่ค่อยมีแหล่งโรคที่ชัดเจน จะเวียนสลับกันไป แต่สังเกตว่าบางจังหวัดที่มีการติดต่อจะพบโรคนี้ได้อย่างต่อเนื่องหลายปีติดต่อกัน ถ้าเรากำจัดลูกน้ำยุงลายก็จะกำจัดแหล่งพาหะเชื้อชิคุน กุนยา ได้ด้วย และ 3.โรคติดเชื้อไวรัสซิกา จะมีอาการไข้ ผื่น ขึ้นตามตัว แขนขาหรือใบหน้าได้ ภาพรวมโรคไม่รุนแรงจะหายได้เอง แต่ที่ห่วงคือ เป็นในผู้หญิงที่ตั้งครรภ์อาจทำให้เด็กได้รับเชื้อด้วย โดยเฉพาะช่วงที่อวัยวะเด็กยังเจริญเติบโตไม่เต็มที่อาจมีอาการสมองเล็ก อาจทำให้เด็กมีความพิการทางสมองและพัฒนาการล่าช้า หากรุนแรงก็เสียชีวิตได้ ย้ำเตือนว่า ผู้หญิงตั้งครรภ์รอบบ้านควรมีการควบคุมลูกน้ำยุงลายอย่างเข้มงวด หรือหากจำเป็นอาจต้องแจกยาทากันยุงต่างๆ วิธีที่ดีที่สุดคือการควบคุมลูกน้ำยุงลายและอย่าให้ยุงกัด” นพ.โอภาส กล่าว

ผู้สื่อข่าวถามว่า มีการย้ำกับโรงพยาบาลและแพทย์หรือไม่ ถึงเรื่องการวินิจฉัยที่อาจจะทำให้ล่าช้า  นพ.โอภาส กล่าวว่า มีการประชุมอีโอซีเมื่อวันที่ 24 กรกฎาคมที่ผ่านมา ก็ได้กำชับให้ทำหนังสือถึงนายแพทย์สาธารณสุขจังหวัด (นพ.สสจ.) ใช้การสื่อสารไปยังชมรม นพ.สสจ. และชมรมผู้อำนวยการ รพ.ศูนย์/รพ.ทั่วไป และให้กรมควบคุมโรค เลขานุการคณะกรรมการโรคติดต่อแห่งชาติ ทำหนังสือแจ้งเตือนและคำแนะนำไปยังคณะกรรมการโรคติดต่อจังหวัด/กรุงเทพมหานคร (กทม.) เพื่อให้ผู้ว่าราชการจังหวัด หรือผู้ว่าฯ กทม.บูรณาการการทำงานร่วมกันอีกระดับหนึ่ง เพราะหากไข้เลือดออกระบาดมากๆ จะเป็นหน้าที่ของคณะกรรมการโรคติดต่อจังหวัดนั้นๆ ในการบูรณาการทำงานร่วมกัน

เมื่อถามว่า การกินยากลุ่มเอ็นเสดทำให้โรครุนแรงขึ้นรวดเร็วแค่ไหน นพ.โอภาส กล่าวว่า โรคไข้เลือดออกจะเกิดอาการเลือดออกได้ง่าย เกล็ดเลือดต่ำ ยาพวกนี้มีผลทำให้เกล็ดเลือดทำงานผิดปกติ ยิ่งเพิ่มโอกาสเลือดออกได้ง่าย และเลือดออกก็จะเสียเลือดมากจนช็อกเสียชีวิตในที่สุด ย้ำเตือนว่า ยาพวกนี้ในรายที่การวินิจฉัยไม่แน่ชัด โดยเฉพาะช่วงการระบาดของไข้เลือดออก ไม่ควรสั่งจ่าย ประชาชนไม่ควรไปหาซื้อกินเอง

ต่อข้อถามว่า การประกาศพื้นที่ระบาดไข้เลือดออกของแต่ละพื้นที่มีเกณฑ์พิจารณาอย่างไร นพ.โอภาส กล่าวว่า การประกาศพื้นที่ระบาด ไม่ว่าไข้เลือดออกหรือโรคใดก็ตาม โรคใดที่มีการระบาดมากจนทรัพยากรในจังหวัดหรือพื้นที่หรืออำเภอนั้นรับมือไม่ไหว เช่น ขาดงบประมาณ ขาดยา ขาดหมอ จำเป็นต้องใช้งบประมาณพิเศษหรือวิธีการบูรณาการพิเศษ ให้แต่ละพื้นที่นำเรื่องเสนอขึ้นมายังกรมควบคุมโรค ให้อธิบดีกรมควบคุมโรคพิจารณา โดยใช้กลไกคณะกรรมการวิชาการประกาศ ซึ่งเป็นอำนาจของอธิบดีกรมควบคุมโรค ประกาศได้ทั้งระดับหมู่บ้าน ตำบล อำเภอ หรือทั้งจังหวัด

“ไม่จำเป็นต้องประกาศทั้งจังหวัดหรือทั้งอำเภอ ประกาศเฉพาะจุดใดจุดหนึ่งก็ได้ เช่น จุดนี้มีลูกน้ำยุงลายหนาแน่น ประชาชนป่วยเยอะ ก็ประกาศจุดนั้นให้ระดมกำลังลงไปช่วยกำจัดลูกน้ำยุงลาย เข้าไปบ้านคนที่เป็นแหล่งของโรค ซึ่งบางครั้งแหล่งนำโรคเป็นบ้านที่ไม่มีเจ้าของ การเข้าไปบ้านเขาโดยไม่มีเหตุสมควรก็สุ่มเสี่ยงกับการผิดกฎหมาย แต่ถ้าใช้กลไกประกาศเขตโรคระบาด ผู้ว่าราชการจังหวัดก็จะมีอำนาจเข้าไปบ้านนั้นๆ เพื่อกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลายได้ หรือการใช้งบประมาณ ซึ่งสาธารณภัยอยู่ในพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย โดยโรคระบาดในคน ถือเป็นสาธารณภัยอีกแบบหนึ่ง ก็จะมีปัญหาว่าใครเป็นคนประกาศ กลไก 2 พ.ร.บ.นี้ จะสอดคล้องกัน คือ กรมควบคุมโรคประกาศ และกรมส่งเสริมการปกครองส่วนท้องถิ่น กระทรวงมหาดไทย (มท.) และผู้ว่าราชการจังหวัด ก็เป็นคนเอาประกาศไปดำเนินการ

เมื่อถามว่า ตราด จันทบุรี น่าน ที่มีอัตราการป่วยไข้เลือดออกสูงเกินร้อยต่อแสนประชากร จะมีการประกาศพื้นที่ระบาดหรือไม่ นพ.โอภาส กล่าวว่า ต้องให้แต่ละจังหวัดไปพิจารณาดูว่า ประกาศแล้วด้วยเหตุใด เช่น ทรัพยากรไม่พอ ต้องระดมคน งบประมาณ ตาม พ.ร.บ.ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย

“หากจำได้ มีผู้ว่าราชการจังหวัดเคยประกาศการระบาดโรคไข้เลือดออก ระดมเงินที่ใช้สำหรับสถานการณ์ฉุกเฉินมาใช้ ปรากฏมีการตีความว่าประกาศไม่ถูก สำนักงานตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) เรียกเงินคืน จึงต้องให้พิจารณาและเสนอกรมควบคุมโรคออกประกาศ จะได้มั่นใจว่าผู้ว่าราชการจังหวัดประกาศได้โดยไม่มีประเด็นปัญหาตามมา ตรงนี้ก็จะช่วยแก้ปัญหาคือ คนประกาศคือ กรมควบคุมโรค ผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นคนใช้อำนาจ จะได้ไม่ถูกข้อกล่าวหาว่าเอื้อประโยชน์ในการใช้งบประมาณของตนเอง” นพ.โอภาส กล่าว

เมื่อถามว่า พื้นที่ที่มีดัชนีลูกน้ำยุงลายสูง จะทำให้โรคติดต่อนำโดยยุงอื่นๆ มีแนวโน้มระบาดสูงเหมือนกันหรือไม่ นพ.โอภาส กล่าวว่า ไม่ถึงขั้นนั้น เพราะโรคไวรัสซิกา โรคไข้ปวดข้อยุงลาย เมื่อเทียบกับไข้เลือดออกจำนวนผู้ป่วยถือว่าน้อยกว่ามาก ไข้เลือดออกผู้ป่วยเป็นหลักหมื่น แนวโน้มจะเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ส่วนไข้ปวดข้อยุงลาย หรือซิกา ผู้ป่วยเป็นหลักร้อย ถ้าสูงขึ้นก็หลักพัน ไข้เลือดออกเป็นตัวสะท้อนที่ดีที่สุด ซึ่งหลายจังหวัดก็จะเป็นเช่นนั้น ดัชนีลูกน้ำยุงลายไข้เลือดออกก็จะมากตาม แต่ภาพรวมประเทศตอนนี้ ถือว่าสูงเกือบทุกพื้นที่