“ช้าง” สัตว์คู่บ้านคู่เมืองประจำชาติไทย ระยะแรกช้างถูกใช้เพื่อการต่อสู้ ทำศึกสงคราม จากนั้นก็กลายมาเป็นพาหนะ ใช้งานหนักเพื่อทุ่นแรงคน และต่อมาถูกนำมาเป็นสัตว์เลี้ยงในเชิงพาณิชย์ ทำให้มีปางช้างในประเทศไทยมากกว่า 250 แห่ง มีช้างอยู่ในระบบอุตสาหกรรมท่องเที่ยว 3,798 ตัว คิดเป็นร้อยละ 70 ของช้างทั้งหมดในประเทศ โดยกิจกรรมหลักที่ถูกนำมาจัดเป็นแพ็คเกจท่องเที่ยว หนีไม่พ้น การขี่ช้าง อาบน้ำช้าง ป้อนอาหารช้าง แต่แท้จริงแล้ว กิจกรรมที่กล่าวมา ล้วนแล้วแต่สร้างความทุกข์ใจให้แก่ช้างที่ไม่อาจปฏิเสธได้
องค์กรพิทักษ์สัตว์แห่งโลก ประเทศไทย ได้ริเริ่มความตั้งใจที่จะเปลี่ยนปางช้างแบบเดิมๆ ให้กลายเป็นปางช้างที่ “เป็นมิตรกับช้าง” เนื่องจากมีข้อมูลพบว่า มากกว่าร้อยละ 50 ของปางช้างทั้งหมด ช้างมีสวัสดิภาพความเป็นอยู่ที่น่าห่วงกังวล ช้างหลายตัวขาดอิสรภาพ ทั้งยังถูกบังคับให้ผสมพันธุ์เพื่อการพาณิชย์ด้วย จึงเป็นที่มาของการหาทางออกให้กับธุรกิจปางช้าง โดยต้องตอบโจทย์ผู้ประกอบการ ขณะเดียวกัน ต้องเป็นการยกระดับสวัสดิภาพของช้างด้วย
ทั้งนี้ องค์กรพิทักษ์สัตว์ฯ ได้จัดทำแนวทางสำหรับปางช้าง ทั้งในเรื่องการบริหารจัดการช้าง การจัดรูปแบบท่องเที่ยวในปางช้าง ไปจนถึงที่มาของช้างจะต้องชัดเจนและถูกต้อง ส่วนเรื่องของการทำแพ็คเกจท่องเที่ยว จะเน้นเรื่องการ “ส่อง” ชีวิตของช้าง โดยนักท่องเที่ยวจะไม่สามารถสัมผัสตัวช้าง ขี่หลัง อาบน้ำ หรือป้อนอาหารได้ ส่วนช้างก็จะไม่ถูกล่ามโซ่ หรือถูกบังคับให้ออกมาทำงาน ช้างจะได้ใช้ชีวิตตามธรรมชาติ ภายใต้การดูแลของปางช้าง โดยทั้งหมดนี้ จะต้องสอดรับกัน เพื่อตัดวงจรการคุกคามสวัสดิภาพช้าง
“นายชเร สังข์ขาว” ผู้ดูแลและเจ้าของปางช้างฟอลโลวอิ้ง ไจแอนต์ส (Following Giants) จ.กระบี่ เล่าว่า เดิมทีตนเคยได้ทำปางช้างแบบเดิมๆ กระทั่งได้รู้จักกับองค์กรพิทักษ์สัตว์ฯ เข้ามาเป็นพี่เลี้ยงเพื่อเปลี่ยนปางช้างให้เป็นมิตรกับช้าง เพราะนักท่องเที่ยวหลายคนอาจไม่รู้ว่า การท่องเที่ยวปางชาติแบบเดิมนั้น สร้างความทุกข์ให้กับช้างมากขนาดไหน
“อย่างเช่น การขี่หลังช้างนั้น จะเห็นได้ว่าปางช้างของผม มีช้างที่บาดเจ็บบริเวณหลังอยู่ด้วย เพราะเดิมทีเป็นช้างให้คนขี่มาหลายปี วันละหลายเที่ยว ช้างต้องถูกบังคับให้อาบน้ำวันละมากกว่า 10 ครั้ง ทั้งๆที่ธรรมชาติของช้างอาบน้ำเหมือนกับมนุษย์ วันละ 2 – 3 ครั้ง เท่านั้น โดยผมได้ทดลองทำปางช้างที่เป็นมิตรกับช้างแห่งแรกที่ Following Giants เกาะลันตาใหญ่ ช่วงแรกเป็นความท้าทายอย่างมากที่ต้องปรับความคิดของนักท่องเที่ยวให้เข้าใจถึงปัญหาการทำปางช้างแบบเดิม โดยเฉพาะคนไทยที่ไม่เข้าใจว่า เที่ยวปางช้างแต่ไม่ได้จับตัวช้าง ไม่ได้ขี่หลัง หรือป้อนอาหาร จะไปสนุกได้อย่างไร ทำให้สัดส่วนนักท่องเที่ยวส่วนใหญ่จะเป็นชาวต่างประเทศ ที่มีความสนใจ และให้ความสำคัญกับสวัสดิภาพของช้าง” นายชเร กล่าว
เจ้าของปางช้าง Following Giants กล่าวว่า กระทั่ง ปางช้างแห่งแรกประสบความสำเร็จ และเป็น 1 ในปางช้างที่ทำงานร่วมกับองค์กรพิทักษ์สัตว์ฯ มาตั้งแต่ก้าวแรก จึงสามารถนำมาเป็นต้นแบบให้ปางช้างอื่นๆ ได้ ส่วนตนก็ได้ขยายพื้นที่ออกมาเป็น Following Giants อ่าวนาง เป็นเครื่องยืนยันได้ว่า การทำปางช้างที่เป็นมิตรกับช้าง ไม่กระทบกับการดำเนินธุรกิจแต่อย่างใด ส่วนแพ็คเกจท่องเที่ยว ได้ออกแบบกิจกรรมอื่นเพื่อมาทดแทนกิจกรรมที่จะกระทบต่อสวัสดิภาพของช้าง โดยเปลี่ยนมาเป็นการทำกระดาษสาจากขี้ช้าง การยิงเมล็ดพืชไปในดินเพื่อให้ปลูกเป็นอาหารช้าง ซึ่งได้รับการตอบรับจากนักท่องเที่ยวเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง แต่มากกว่าร้อยละ 90 ยังเป็นชาวต่างประเทศ จึงอยากสื่อสารเรื่องนี้ให้กับนักท่องเที่ยวชาวไทยให้เข้าใจมากขึ้น
ด้าน “มารีญา พูลเลิศลาภ” ทูตองค์กรพิทักษ์สัตว์แห่งโลก กล่าวว่า อยากสื่อสารถึงนักท่องเที่ยวทุกคน ไม่ว่าจะเป็นคนไทยหรือชาวต่างประเทศ เราทุกคนควรรู้ว่าเงินของเรากำลังจะไปสนับสนุนเรื่องอะไร จึงอยากให้ทุกคนศึกษาเรื่องการท่องเที่ยวที่เป็นมิตรกับธรรมชาติ อย่างการเที่ยวปางช้าง เราต่างไม่อยากถูกบังคับ ช้างก็เช่นกัน ฉะนั้น การสนับสนุนให้เกิดปางช้างที่เป็นมิตรกับช้างเพิ่มมากขึ้น ก็จะเป็นกลไกสำคัญที่จะส่งเสริมให้ปางช้างแบบเดิมนั้นเปลี่ยนแนวคิดได้ จึงขออุทิศตัวเองเพื่อทำงานร่วมกับองค์กรพิทักษ์สัตว์ฯ เพราะเราอยู่บนโลกใบนี้ พร้อมกับสัตว์ทุกชนิด เราจึงต้องหาทางอยู่ร่วมกันอย่างไม่ทำลายกัน
ปัจจุบันมีปางช้าง 7 แห่ง ที่องค์กรพิทักษ์สัตว์ฯ ได้เข้าไปร่วมทำงานอย่างใกล้ชิด และมี 10 แห่ง ที่องค์กรพิทักษ์สัตว์ฯ แนะนำว่า เป็นปางช้างที่เป็นมิตรกับช้าง และนักท่องเที่ยวสามารถค้นหาชื่อปางช้างดังกล่าวได้ในเว็บไซต์ขององค์กรพิทักษ์สัตว์ฯ
พิเศษสุดๆ Following Giants ขอมอบส่วนลดพิเศษ 15% สำหรับผู้อ่าน “มติชน” ทั้งทางหนังสือพิมพ์ และเว็บไซต์ออนไลน์ เป็นส่วนหนึ่งในการสนับสนุนปางช้างที่เป็นมิตรกับช้าง และเพื่อให้ทุกคนได้ลองมาสัมผัสการท่องเที่ยวแบบใหม่ที่ไม่ทำลายสัตว์ที่เป็นเพื่อนร่วมโลกของเราอีกด้วย
