วันนี้กลางวันสั้นที่สุด นักดาราศาสตร์ แจง เหมายัน ไม่ใช่ตะวันอ้อมข้าว

วันนี้กลางวันสั้นที่สุด นักดาราศาสตร์ แจง เหมายัน ไม่ใช่ตะวันอ้อมข้าว

เมื่อวันที่ 21 ธันวาคม นายวิมุติ วสะหลาย ฝ่ายวิชาการสมาคมดาราศาสตร์ไทย เปิดเผยว่า วันนี้เป็นวันที่ทางดาราศาสตร์เรียกว่า วันเหมายัน ซึ่งเป็นวันที่ดวงอาทิตย์ปรากฏคล้อยไปทางใต้มากที่สุดในรอบปี ส่งผลให้ระยะเวลาตอนกลางวันสั้นที่สุดและระยะเวลาตอนกลางคืนยาวนานที่สุดในรอบปีด้วย

นายวิมุติกล่าวว่า เหมายัน เป็นหนึ่งในสี่วันสำคัญทางดาราศาสตร์ในรอบปี ซึ่งประกอบด้วย วสันตวิษุวัต ครีษมายัน ศารทวิษุวัต และเหมายัน

“ทุกครั้งที่ถึงวันสำคัญทั้งสี่ดังกล่าว สื่อแขนงต่างๆ โดยเฉพาะสายวิทยาศาสตร์จะเผยแพร่ให้ทราบทางช่องทางออนไลน์อยู่เสมอ ซึ่งเป็นเรื่องที่ดี เพราะจะได้ย้ำเตือนถึงความสำคัญของดวงอาทิตย์ที่มีต่อฤดูกาลของโลก แถมยังได้ทบทวนเรื่องการขึ้นตกของดวงอาทิตย์อีกด้วย อย่างไรก็ตาม ในระยะไม่กี่ปีที่ผ่านมา เมื่อถึงวันเหมายัน สื่อต่างๆ เมื่อบอกว่าวันนี้เป็นวันเหมายันแล้ว มักบอกเพิ่มอีกว่า เรียกอีกอย่างว่า “ตะวันอ้อมข้าว” ซึ่งผิดครับ เหมายันไม่ใช่ ตะวันอ้อมข้าว” ฝ่ายวิชาการสมาคมดาราศาสตร์กล่าว

เมื่อถามว่า แล้วเหมายันกับตะวันอ้อมข้าวต่างกันอย่างไร นายวิมุติกล่าวว่า คำว่า “เหมายัน” คือ การที่ดวงอาทิตย์ไปอยู่ที่จุดที่คล้อยไปทางใต้มากที่สุดในรอบปี ซึ่งมักตกในวันที่ 21-22 ธันวาคม ตำแหน่งบนท้องฟ้าที่ดวงอาทิตย์อยู่นั้นก็เรียกว่า เหมายันด้วย รวมถึงวันที่ดวงอาทิตย์ไปอยู่ที่จุดดังกล่าว ก็เรียกว่า วันเหมายัน คำคำเดียวเป็นได้ทั้งการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์ ตำแหน่งบนทรงกลมท้องฟ้า และวัน

ส่วนความหมายของ “ตะวันอ้อมข้าว” ขอคัดมาจากพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสภาตรงๆ ดังนี้ “ลักษณะที่ดวงอาทิตย์ขึ้นจากขอบฟ้าทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ โคจรอ้อมลงสู่ขอบฟ้าทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ในฤดูหนาว ซึ่งเป็นฤดูเก็บเกี่ยวข้าว, ที่เรียกเช่นนั้น เพราะเชื่อว่าตะวันเลี่ยงไม่ให้ความร้อนเผารวงข้าวที่กำลังสุก และเวลาเก็บเกี่ยวก็ไม่ร้อนมากนัก” แสดงว่า ตะวันอ้อมข้าว เป็นลักษณะการขึ้นตกของดวงอาทิตย์ ถ้าขึ้นทางตะวันออกเฉียงใต้และตกทางตะวันตกเฉียงใต้เมื่อไหร่ ก็เรียกว่า ตะวันอ้อมข้าว
แสดงว่า ปีหนึ่ง มีตะวันอ้อมข้าวถึงครึ่งปีเลยทีเดียว นั่นคือหลังจากวันศารทวิษุวัตไปจนถึงวันวสันตวิษุวัตของปีถัดไป ส่วน เหมายัน ปีหนึ่งมีครั้งเดียว วันเดียว

นายวิมุติกล่าวอีกว่า วันเหมายันเป็นตะวันอ้อมข้าวอย่างแน่นอน เพราะดวงอาทิตย์ขึ้นทางตะวันออกเฉียงใต้และตกทางทิศทางวันตกเฉียงใต้ เป็นวันที่ดวงอาทิตย์ขึ้นและตกแบบเฉียงใต้มากที่สุดในรอบปี ภาษาคนดูดาวเขาเรียก “ปัดใต้” แต่วันที่เป็นตะวันอ้อมข้าวอื่นๆ อีกตั้งร้อยแปดสิบกว่าวัน ก็ไม่ใช่วันเหมายัน
ดังนั้น เหมายัน จึงไม่เหมือนกับตะวันอ้อมข้าว