หมอเตือน นั่งรถติดนานช่วงเทศกาลหยุดยาว เสี่ยงภาวะลิ่มเลือดหลุดลอยไปที่ปอดเสียชีวิตได้ แนะวิธีป้องกัน
วันที่ 21 ธันวาคม นพ.ฆนัท ครุธกูล อายุรแพทย์โรคหัวใจ นายกสมาคมโภชนาการเพื่อกีฬาและสุขภาพ เปิดเผยว่า ช่วงเทศกาลปีใหม่ วันหยุดยาว ที่กำลังจะมาถึง ปัญหาที่พบได้ทุกปี คือ คนพร้อมใจกันเดินทางกลับต่างจังหวัด ทำให้เกิดรถติดหนักในหลายเส้นทาง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เส้น สระบุรี นครราชสีมา ในบางปี มีรถติดยาวกว่า 30 กิโลเมตร หรือบางเส้นทาง ที่ปกติใช้เวลา 8-10 ชั่วโมง ก็เพิ่มเป็น 15-20 ชั่วโมง มากกว่าปกติ 2-3 เท่า
“ปัญหาที่จะเกิดขึ้น เมื่อรถติด ต้องรถอยู่แต่ในรถออกไปไหนไม่ได้ นั่งรถนานๆอาจจะเกิดปัญหาตามมา โดยเฉพาะกับผู้สูงอายุ ผู้ที่มีโรคประจำตัว หรือแม้กระทั่งวัยหนุ่มสาว ก็อาจจะเกิดขึ้นได้ โรคที่จะมาจากการนั่งนานๆที่อันตรายมากคือ โรคที่เกี่ยวกับหลอดเลือด คือ จะเกิดลิ่มเลือดอุดตันที่ขา แล้ววิ่งขึ้นไปอุดตันที่ปอด ทำให้เสียชีวิตได้ นอกจากนี้ สุภาพสตรีก็อาจจะมีการกลั้นปัสสาวะ ทำให้กระเพาะปัสสาวะอักเสบ ไม่รวมถึง อาการปวดเมื่อย ความเครียด และความดันโลหิตสูงที่จะตามมา” นพ.ฆนัท กล่าว
เมื่อถามว่า เป็นไปได้หรือ ที่การนั่งรถนาน ถึงขั้นทำให้เสียชีวิตได้ นพ.ฆนัท กล่าวว่า เป็นไปได้แน่นอน ทั้งนี้โรค Economy Class Syndrome หรือ Deep Vein Thrombosis (DVT) เป็นภาวะที่เกิดจากการก่อตัวของลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำลึก ส่วนใหญ่มักพบในขา ซึ่งมักเกี่ยวข้องกับการนั่งในท่าเดิมเป็นเวลานาน เช่น ระหว่างการเดินทางโดยเครื่องบินในชั้นประหยัด (Economy Class) หรือการเดินทางทางบกที่ใช้เวลานานมาก สาเหตุหลักของ Economy Class Syndrome คือ การไหลเวียนของเลือดช้าลง การนั่งในท่าคับแคบหรือจำกัดพื้นที่นาน ๆ ทำให้กล้ามเนื้อขาไม่ขยับตัว ซึ่งส่งผลให้การไหลเวียนของเลือดช้าลง แรงกดดันจากที่นั่ง
ที่นั่งในเครื่องบินชั้นประหยัดมักจะแคบ และพื้นที่ระหว่างที่นั่งไม่กว้าง ทำให้เลือดไหลเวียนยากขึ้น ภาวะขาดน้ำ (Dehydration) ความชื้นต่ำในห้องโดยสารของเครื่องบินทำให้ร่างกายขาดน้ำ ซึ่งทำให้เลือดมีความหนืดขึ้นและเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือด
โดย อาการของ Economy Class Syndrome อาการบวมที่ขา โดยเฉพาะน่องหรือข้อเท้า ปวดขาหรือมีความรู้สึกหนักที่ขา รอยแดงหรืออาการร้อนบริเวณขา
ในกรณีรุนแรง ลิ่มเลือดอาจหลุดลอยไปที่ปอด (Pulmonary Embolism) ทำให้มีอาการหายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ ซึ่งปัจจัยเสี่ยงที่เพิ่มโอกาสเกิด Economy Class Syndrome การเดินทางที่นานกว่า 4 ชั่วโมง อายุ 60 ปีขึ้นไป การตั้งครรภ์ ประวัติการเกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำลึกมาก่อน มีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจ หรือมะเร็ง การใช้ยาคุมกำเนิด หรือฮอร์โมนบำบัด ภาวะน้ำหนักเกิน
นพ.ฆนัท กล่าวว่า สถิติการเกิด Economy Class Syndrome นั้น มีงานวิจัยพบว่า 1.การเดินทางโดยเครื่องบิน: ความเสี่ยงเกิด DVT อยู่ที่ประมาณ 1 ใน 4,500 คนสำหรับการเดินทางที่ใช้เวลานานกว่า 4 ชั่วโมง ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นเมื่อเดินทางเกิน 8 ชั่วโมง 2.การนั่งรถติดเป็นเวลานาน แม้จะยังไม่มีข้อมูลชัดเจนเท่ากับการเดินทางโดยเครื่องบิน แต่มีกรณีศึกษาที่เชื่อมโยงการเกิด DVT กับการนั่งรถติดในช่วงเวลาหลายชั่วโมง เช่น ในเมืองใหญ่อย่างกรุงเทพฯ หรือจากอุบัติเหตุที่ทำให้คนติดอยู่ในรถยนต์เป็นเวลานาน
“กรณี ที่ต้องอยู่ในรถนานๆจากการเดินทางออกนอกเมืองในช่วงเทศกาลนั้น ก็ต้องเตรียมร่างกายให้พร้อม เช่น การเดินทางด้วยรถโดยสาร รถทัวร์ที่ส่วนใหญ่มีห้องน้ำในรถก็หายห่วงไปเปราะหนึ่ง แต่หากมีโรคประจำตัวก็ต้องพกยาไว้ในกระเป๋าที่ถือไว้กับตัว ไม่ใช่เก็บยาไว้ในกระเป๋าแต่กระเป๋าอยู่ใต้ท้องรถ หรือกรณีรถส่วนตัว ควรมีคอมฟอร์ต ติดรถเอาไว้ ซึ่งสุภาพสตรี และผู้สูงอายุมีความจำเป็นต้องใช้ เมื่อรถติดมากๆและรถแวะเข้าห้องน้ำระหว่างทางไม่ได้ ส่วนการป้องกันไม่ให้เกิดลิ่มเลือดอุดตัน คือ การพยายาม ยืดเหยียดขา บีดมือ-กำมือบ่อยๆ หลีกเลี่ยงการนั่งไขว่ห้าง ท่านั่งนี้อาจเพิ่มแรงกดในหลอดเลือดดำ ทั้งนี้ การวางแผนการเดินทางที่เหมาะสม จะลดภาวะการเกิดภาวะโรคดังกล่าวได้” นพ.ฆนัท กล่าว
