นักวิชาการชี้ไม่ง่าย ตรวจหาสารหนู-ตะกั่ว ในแม่น้ำกก เหตุต้องยึดตามมาตรฐานไทยเท่านั้น หวั่นลามเป็น คดีระหว่างประเทศ
จากเหตุการณ์น้ำท่วมแม่สาย และกรณีแม่น้ำกก-แม่น้ำสายที่ปนเปื้อนสารพิษ ตั้งแต่เดือนก.ย.ปี 67 ในช่วงเหตุการณ์น้ำท่วมบริเวณ อ.แม่สาย และหลายพื้นที่ใน จ.เชียงราย โดยครั้งแรก ในเดือนมีนาคม 2568 พบสารหนูปนเปื้อนเกินค่ามาตรฐานตามจุดต่าง ๆ และในแม่น้ำกก อีกทั้งผลตรวจจากแม่น้ำสายและแม่น้ำโขงที่ อ.เชียงแสน จ.เชียงราย ก็พบสารโลหะหนักเช่นกัน
ด้าน สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย ได้ให้เหตุผล 5 ข้อ สำหรับการเก็บและวิเคราะห์สารหนู-สารตะกั่วในแม่น้ำที่มองว่าไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะต้องปฏิบัติตามแบบมาตรฐานของประเทศไทยเท่านั้น โดยมีรายละเอียดว่า
1.กรณีการปนเปื้อนสารหนู และสารตะกั่วในแม่น้ำกกและแม่น้ำแม่สาย จังหวัดเชียงรายของประเทศไทย อาจจะเป็นคดีระหว่างประเทศที่ต้องมีการเจรจาร่วมกันไม่ว่าจะเป็นทวิภาคี หรือไตรภาคีก็แล้วแต่ กับประเทศเพื่อนบ้าน และเพื่อใช้ในการวางแผนเพื่อป้องกันและฟื้นฟูแหล่งน้ำ การเก็บตัวอย่างและการตรวจวัดโลหะหนักในแหล่งน้ำจึงเป็นสิ่งที่จำเป็น ต้องทำให้ถูกกฎหมายตามมาตร ฐานของประเทศไทย เพื่อใช้ในการอ้างอิงต่อไปได้
2.เนื่องจากมาตรฐานคุณภาพน้ำของค่าสารหนู และตะกั่วมีค่าต่ำมากคือไม่เกิน 0.01มก./ล.และ0.05มก./ล.ตามลำดับการเก็บตัวอย่างและวิเคราะห์ตัวอย่างไม่ถูกวิธี ทำให้ผลอาจคาดเคลื่อนได้
การเก็บและรักษาตัวอย่างโลหะหนักในแหล่งน้ำเช่น ลำธาร แม่น้ำรวมทั้งการวิเคราะห์ตัวอย่างในห้องทดลองจะต้องดำเนินการตามกฎหมายตามมาตร ฐานของกรมควบคุมมลพิษเท่านั้นจึงจะสามารถนำมาเปรียบเทียบกับมาตรฐานปริมาณโลหะในแหล่งน้ำว่ามีค่าเกินหรือไม่เกินได้ดังนั้นการตรวจวัดค่าสาร หนู สารตะกั่ว จึงควรอ้างอิงจากผลการตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำจากกรมควบ คุมมลพิษเท่านั้น
3.ขั้นตอนการเก็บตัวอย่างน้ำผิวดิน:
3.1. การเตรียมอุปกรณ์: เตรียมภาชนะเก็บตัวอย่างน้ำ (ขวดแก้วหรือพลาสติก) ที่สะอาดและล้างขวดด้วยตัวอย่างน้ำที่จะเก็บหลายๆ และอุปกรณ์อื่นๆ ที่จำเป็น เช่น เครื่องวัดอุณหภูมิ, เครื่องวัด pH, กล่องใส่ของแข็ง, น้ำแข็ง
3.2. การเลือกจุดเก็บตัวอย่าง
- แหล่งน้ำไหล: ใช้เครื่องมือเก็บตัวอย่างน้ำที่จุดกึ่งกลางความกว้างของแหล่งน้ำและที่ระดับกึ่งกลางความลึก ณ จุดตรวจสอบ
- แหล่งน้ำนิ่ง: เก็บที่ระดับความลึก 1 เมตร ณ จุดตรวจสอบสำหรับแหล่งน้ำที่มีความลึกเกินกว่า 2 เมตร และเก็บที่จุดกึ่งกลางความลึก ณ จุดตรวจสอบสำหรับแหล่งน้ำที่มีความลึกไม่เกิน 2 เมตร
3.3. การเก็บตัวอย่าง: การล้างภาชนะ: ล้างภาชนะเก็บตัวอย่างด้วยน้ำที่เก็บตัวอย่าง 2-3 ครั้งก่อนเก็บตัวอย่างจริง
3.4. การบรรจุตัวอย่าง: บรรจุตัวอย่างน้ำลงในภาชนะ เก็บตัวอย่างจนเกือบเต็มขวด (เว้นที่ว่างไว้เล็กน้อยสำหรับเติมสารเคมีรักษาสภาพ หรือเพื่อป้อง กันไม่ให้ตัวอย่างขยายตัวเมื่ออุณหภูมิเปลี่ยน) ปิดฝาขวดให้สนิท.
3.5. การรักษาสภาพตัวอย่าง: เก็บตัวอย่างน้ำในที่เย็น (อุณหภูมิประ มาณ 4 องศา) และจัดส่งไปยังห้องปฏิบัติการโดยเร็วที่สุด บางพารามิ เตอร์อาจต้องเติมสารเคมีรักษาสภาพในตัวอย่างทันทีหลังเก็บ
4. เครื่องมือที่ใช้ในการวิเคราะห์ในห้องLapสำหรับตัวอย่างน้ำที่มีปนเปื้อนโลหะหนัก ได้แก่Spectrophotometer, Atomic Absorption Spectroscopy (AAS), Inductively Coupled Plasma Mass Spectrometry (ICP-MS) เป็นต้น
5. การตรวจวัดในภาคสนามและรู้ผลทันทีโดยใส่สารเคมีและเปรียบเทียบสี ใช้ไม่ได้กับมาตรฐานของประเทศไทย
