โครงการเพิ่มประสิทธิภาพระบบการกระจายน้ำ บ้านแม่กุ เพื่อเกษตกรไม่ต้องต่อสู้กับความขาดแคลนอย่างเดียวดาย
“ลำบากจริงๆ ครับตอนนั้น ต้องแบกท่อขึ้นไปหลายกิโลจากแปลงการเกษตร บางทีท่อแตก เราก็ต้องมาเปลี่ยน ต้องเดินทั้งวัน บางทีกลางคืนก็ต้องมาดูกัน ก็ทุลักทุเลพอสมควร”
เสียงสะท้อนจากชาวบ้านชุมชนบ้านหนองน้ำเขียว บ้านแม่กุ ตำบลแม่กุ อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก ที่เคยเผชิญกับสถานการณ์ขาดแคลนน้ำ ซึ่งเกิดจากลักษณะทางภูมิศาสตร์ต้องอาศัยแหล่งน้ำธรรมชาติ รวมไปถึงการขาดแหล่งกักเก็บน้ำสำหรับชุมชน
ด้วยเหตุนี้เอง กรมทรัพยากรน้ำ จึงดำเนินโครงการเพิ่มประสิทธิภาพระบบการกระจายน้ำเพื่อการเกษตรเพื่อบรรเทาปัญหาพร้อมกับฟื้นฟูและอนุรักษ์พื้นที่ชุ่มน้ำ ซึ่งมีส่วนสำคัญอย่างมากในระบบนิเวศแห่งนี้
โอภาส ถาวร ผู้ตรวจราชการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่ง เคยดำรงตำแหน่งรองอธิบดีกรมทรัพยากรน้ำที่ ดูแลโครงการเพิ่มประสิทธิภาพระบบการกระจายน้ำเพื่อการเกษตร ในพื้นที่ แม่กุโดยตรง เล่าว่า กรมทรัพยากรน้ำ มีภารกิจในเรื่องของการอนุรักษ์ฟื้นฟู โครงการนี้ ถือว่า เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำแบบเปิด ก็คือเป็นตาน้ำ แต่เนื่องจากว่าในพื้นที่ไม่มีแหล่งกักเก็บน้ำ เราก็เลยมีการเข้าดำเนินงานก่อสร้างตรงนี้เพื่ออนุรักษ์แล้วก็ฟื้นฟู ตาน้ำตรงนี้ สามารถที่จะเก็บน้ำ/นำไปให้ประชาชนได้ใช้
โอภาส ถาวร
ผู้ตรวจราชการกระทรวงทรัพยากร บอกว่า ธรรมชาติที่ชาวบ้านใช้น้ำกันอยู่ จะใช้น้ำจากน้ำผุด มีการขุดแต่ละที่เก็บน้ำไว้ กรมทรัพยากรน้ำโดย สำนักงานทรัพยากรน้ำที่ 1 ได้มาสำรวจออกแบบแล้วก็ทำเป็น เขื่อนดิน เพื่อเก็บน้ำตรงนี้ เราก็ใช้ระบบ ส่งน้ำด้วยท่อ กระจายน้ำ เข้าไปในพื้นที่เกษตร ได้ประมาณ 300 กว่าไร่ แล้วก็ยัง นำน้ำตัวนี้ไปใช้ในเรื่องของการทำประปาหมู่บ้าน ครอบคลุม ประมาณ 2,000 ครัวเรือน ซึ่ง ประชากรที่นี่มีเกือบ 7,000 กว่าคน เพราะฉะนั้น ถือว่า ทำแล้วถือว่าได้ประโยชน์อย่างมาก
หัวใจของโครงการนี้ ไม่เพียงฟื้นฟูแหล่งน้ำต้นทุน และอนุรักษ์ทรัพยากรแวดล้อมที่มีอยู่อย่างจำกัดภายใต้แนวคิดการพึ่งพาธรรมชาติอย่างยั่งยืน
โอภาส กล่าวว่า จะเห็นว่าการเดินทางเข้ามาในพื้นที่ ค่อนข้างจะใช้เวลานานมาก เพราะฉะนั้น การที่เราเข้ามาทำตรงนี้ได้ก็คือเกิดจากประชาชนในพื้นที่ ได้ร้องขอแล้วก็ให้เราเข้ามาสำรวจ ซึ่ง จะนำไปสู่ความยั่งยืนกับประชาชน เมื่อมีน้ำทำการเกษตรเขาก็จะลดเรื่องของการบุกพื้นที่ป่า มาปลูกพืชที่ใช้น้ำแล้วก็เป็นพืชที่มีคุณภาพ มีผลผลิตที่ดี ลดพื้นที่การเกษตรลงแต่เพิ่มรายได้ให้กับประชาชน
ถามถึงความตั้งใจ หลังจากที่เราได้มาส่งมอบโครงการ ให้ประชาชนในพื้นที่แล้ว
โอภาส กล่าวว่า ในส่วนของกรมทรัพยากรน้ำเอง ก็คงจะส่งต่อในเรื่องของการดูแล การเปิด-ปิดน้ำ หรือว่าการบริหารพื้นที่ อย่างในช่วงฤดูแล้ง อาจจะต้องมีการลดพื้นที่การเกษตรลง แล้วก็ให้น้ำตัวนี้ไปเรื่องของน้ำอุปโภคบริโภคเป็นอันดับหนึ่งก่อน ก็คือช่วงนี้เนี่ยก็จะถือว่าเป็นการบริหารจัดการน้ำโดยการให้ประชาชนในพื้นที่ที่มีส่วนร่วมในการบริหารจัดการน้ำด้วยกัน
พีรพล ชุมภูสุวงษ์
พีรพล ชุมภูสุวงษ์ นายกเทศมนตรีตำบลแม่กุ กล่าวว่า ผลการดำเนินโครงการสามารถกระจายน้ำสู่ชุมชนได้มากกว่า 100 ลบ.ม. ต่อวัน ประชาชนในพื้นที่ได้รับประโยชน์กว่า 300 ไร่
“การใช้น้ำของประชากรในเขตเทศบาลตำบลแม่กุ จะมีในเรื่องของการนำน้ำจากตาน้ำ ของลำห้วยแม่กุ ซึ่ง/เกษตรกร ก็จะใช้น้ำจากลำห้วยแม่กุ เดิมที จะมีการนำท่อ PVC ตรงบริเวณลำห้วย ซึ่งมีตาน้ำออก หมุนเวียนใช้กัน มีการเพาะปลูก ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ หอมกระเทียม รวมไปถึงพริกและก็พืชเกษตรอื่น แต่เนื่องด้วยข้อจำกัดของลำน้ำนะครับ มีน้อย ไม่มีการเก็บกักไว้นะครับ ในฤดูแล้ง ไม่มีน้ำเพียงพอ
หลังจากที่ทางกรมทรัพยากรน้ำเข้ามาดำเนินโครงการ ที่เห็นได้ชัดก็คือเกษตรกรในพื้นที่ได้ใช้น้ำอย่างเท่าเทียม และก็ไม่มีการทะเลาะกัน โดยเฉพาะในเรื่องของการนำไปใช้ในเกษตรกรรม และก็มีในเรื่องของการนำไปใช้ในเรื่องของการผลิตน้ำประปาของเทศบาลตำบลแม่กุ เพราะว่าพอเรามีน้ำจากตรงนี้แล้วเนี่ย เป็นน้ำที่เก็บกักและดักตะกอน ก็จะไปช่วยให้คุณภาพน้ำที่ไปใช้ในเขตเทศบาล ให้พี่น้องประชาชนได้อุปโภคบริโภค ได้ใช้น้ำสะอาดและก็มีปริมาณน้ำที่เพียงพอ
สีพันธ์ กันธวงษ์
ด้าน สีพันธ์ กันธวงษ์ ประธานกลุ่มผู้ใช้น้ำตำบลแม่กุ กล่าวว่า หลังจากที่กรมน้ำได้มาทำอ่างด้านล่างและด้านบน ก็การใช้น้ำก็สะดวก ถ้าเปรียบเทียบกับเมื่อก่อนนี้ พวกเราก็ต้องได้แบ่งเวร หรือว่าบางครั้งก็ได้ต้องแบกท่อไปเสริมครับ ผลิตผลทางการเกษตรที่ได้ ดีขึ้นกว่าเดิมมากเลย เพราะว่าเมื่อก่อนตอนที่ยังไม่มีฝายด้านบน น้ำมาบ้างไม่มาบ้าง การใช้น้ำเราก็สะดวกขึ้น น้ำเราก็ใช้ตามตามอัตราส่วนที่เรา รดได้ตามสะดวกเลย อันนี้ต้องขอขอบคุณกรมน้ำเป็นอย่างสูงนะครับ ที่ได้มาสร้างอ่างให้เกษตรกรอย่างพวกเรานะครับ ไม่ต้องต่อสู้อย่างเดียวดายครับ
จากความท้าทายในมิติทางภูมิศาสตร์ที่ชาวบ้านต้องพึ่งพาธรรมชาติเป็นหลัก นี่คือความพยายามของกรมทรัพยากรน้ำ ในการเข้าถึงและส่งมอบน้ำให้กับทุกของชีวิตด้วยจิตอนุรักษ์
เพราะน้ำต้นทุนเป็นของธรรมชาติ เราทุกคนจึงต้องร่วมดูแลรักษาทรัพยากรอย่างดีที่สุด
