เมื่อวันที่ 16 มีนาคม นพ.ศุภกิจ ศิริลักษณ์ ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) กล่าวว่า ปัจจุบันประเทศไทยกำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรครั้งสำคัญ โดยจำนวนผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในช่วงหลายปีข้างหน้า เป็น “สึนามิประชากร” ที่กำลังเคลื่อนตัวเข้าสู่ระบบสังคมและระบบสุขภาพของประเทศ พูดง่ายๆ คือคลื่นประชากรกำลังขึ้นฝั่ง เพราะคนจำนวนมากที่เกิดในช่วงที่ประเทศไทยมีอัตราการเกิดสูง กำลังทยอยเข้าสู่วัยสูงอายุในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน ด้วยแนวโน้มดังกล่าว ทำให้ระบบสุขภาพจำเป็นต้องเตรียมความพร้อม โดยเฉพาะการพัฒนาระบบดูแลระยะยาว หรือ Long-Term Care สำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง เช่น ผู้ป่วยติดเตียง หรือผู้ที่ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้
นพ.ศุภกิจกล่าวว่า แนวคิดสำคัญของระบบดูแลระยะยาวในปัจจุบัน คือการพัฒนาโมเดลการดูแลผู้สูงอายุในชุมชน หรือ Community-based Long-Term Care ซึ่งเน้นให้ผู้สูงอายุได้รับการดูแลในบ้านหรือชุมชน มากกว่าการนำไปอยู่ในสถานพยาบาล ถ้าเอาผู้สูงอายุไปอยู่โรงพยาบาลทั้งหมด ค่าใช้จ่ายจะสูงมาก และไม่ใช่ทางออกของระบบ เพราะฉะนั้นแนวคิดสำคัญคือการสร้างระบบดูแลในชุมชนให้เข้มแข็ง ในระบบดังกล่าว ครอบครัวจะเป็นผู้ดูแลหลัก ขณะที่ชุมชนจะมีบุคลากรที่ผ่านการอบรม เช่น ผู้ดูแลผู้สูงอายุ หรือ Caregiver เข้ามาช่วยดูแลในชีวิตประจำวัน รวมถึงช่วยติดตามอาการของผู้สูงอายุ ขณะเดียวกัน ในระดับตำบลจะมีบุคลากรสาธารณสุขทำหน้าที่เป็นผู้จัดการพยาบาล หรือ Care Manager ซึ่งจะวางแผนการดูแลผู้สูงอายุในพื้นที่ ประสานการทำงานระหว่างครอบครัว ชุมชน และโรงพยาบาล เพื่อให้การดูแลผู้สูงอายุเป็นไปอย่างต่อเนื่อง
นพ.ศุภกิจกล่าวว่า แนวคิดการเพิ่มกำลังคนดูแลผู้สูงอายุในชุมชนยังสอดคล้องกับแนวนโยบาย “พยาบาลอาสา” ที่มีการเสนอในเชิงนโยบายการเมือง ซึ่งมุ่งเพิ่มกำลังคนด้านการดูแลผู้สูงอายุในระดับหมู่บ้านและชุมชน เพราะการดูแลผู้สูงอายุจำนวนมากไม่สามารถพึ่งพาโรงพยาบาลอย่างเดียวได้ ต้องมีคนในชุมชนเข้ามาช่วยดูแล อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันผู้ดูแลผู้สูงอายุในชุมชนที่มีอยู่ยังได้รับค่าตอบแทนในระดับค่อนข้างต่ำ บางพื้นที่ได้รับเพียงเดือนละ 2,000–3,000 บาท ซึ่งอาจไม่สอดคล้องกับภาระงานที่ต้องรับผิดชอบ หากมีการสนับสนุนค่าตอบแทนในระดับที่เหมาะสม เช่น ประมาณเดือนละ 10,000 บาท อาจช่วยให้ระบบดูแลมีเสถียรภาพมากขึ้น
นพ.ศุภกิจกล่าวว่า ขณะนี้ สวรส.กำลังดำเนินการศึกษาระบบลองเทอมแคร์ของประเทศไทย โดยมีนักวิจัยลงพื้นที่ศึกษารูปแบบการดูแลผู้สูงอายุในหลายพื้นที่ทั่วประเทศ เพื่อสำรวจว่าปัจจุบันมีหน่วยงานหรือพื้นที่ใดดำเนินการรูปแบบการดูแลผู้สูงอายุอย่างไรบ้าง การศึกษาดังกล่าวมีเป้าหมายเพื่อรวบรวมข้อมูลว่า โมเดลใดสามารถดำเนินการได้ผล โมเดลใดมีข้อจำกัด และระบบการดูแลผู้สูงอายุของประเทศไทยอยู่ในระดับใดในปัจจุบัน ดูว่าตอนนี้ประเทศไทยมีใครทำอะไรอยู่บ้าง โมเดลไหนทำได้ดี โมเดลไหนยังมีปัญหา เพื่อจะได้เห็นภาพรวมของระบบลองเทอมแคร์ของประเทศ หลังจากนั้น สวรส.จะนำผลการศึกษามาจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบาย เพื่อเสนอให้รัฐบาลนำไปใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาระบบดูแลผู้สูงอายุของประเทศในระยะต่อไป
