เมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม นายวิษณุ ศรีทะวงศ์ ประธานมูลนิธิเครือข่ายพลังสังคม กล่าวว่า ประเพณีบุญบั้งไฟถือเป็นฮีตคองสำคัญของชาวอีสานที่สืบทอดมายาวนาน เพื่อขอฝนและสร้างความสามัคคีในชุมชน แต่ปัจจุบันกลับเผชิญความท้าทายจากปัจจัยเสี่ยง ทั้งการดื่มแอลกอฮอล์ การพนัน และอุบัติเหตุจากบั้งไฟ โดยเฉพาะกรณีบั้งไฟตกใส่โรงเรียนใน จ.ยโสธร เมื่อปีที่ผ่านมา ซึ่งสะท้อนถึงความจำเป็นในการยกระดับมาตรการความปลอดภัยอย่างจริงจัง รวมถึงยังพบการลักลอบเปิดบ่อนพนันในบางพื้นที่โดยอาศัยงานประเพณีเป็นข้ออ้าง ทั้งนี้ จากการสำรวจความคิดเห็นประชาชนและนักท่องเที่ยว 2,550 คน ใน 9 พื้นที่จัดงานบุญบั้งไฟภาคอีสาน ปี 2568 พบว่า ร้อยละ 72.4 กังวลเรื่องอุบัติเหตุจากการเดินทาง ร้อยละ 72.1 กังวลปัญหาทะเลาะวิวาทจากคนเมาสุรา และร้อยละ 67.3 กังวลอันตรายจากบั้งไฟระเบิด
นายวิษณุ กล่าวว่า ขณะเดียวกัน ผลสำรวจยังสะท้อนว่าประชาชนส่วนใหญ่สนับสนุนการจัดงานบุญที่ปลอดภัยมากขึ้น โดยร้อยละ 67.5 ต้องการให้งานปลอดการพนัน ร้อยละ 67.1 สนับสนุนงานปลอดเหล้า และร้อยละ 66.7 เห็นว่าควรเพิ่มมาตรการความปลอดภัย เช่น การติดร่มชูชีพให้บั้งไฟ นอกจากนี้ ร้อยละ 83.7 เชื่อว่า “งานบุญบั้งไฟปลอดเหล้า” จะช่วยลดอุบัติเหตุและความสูญเสียได้จริง ขณะที่ร้อยละ 78.7 เห็นว่าจะช่วยลดปัญหาการทะเลาะวิวาท ทำให้งานมีบรรยากาศปลอดภัย เหมาะสำหรับครอบครัว เด็ก เยาวชน และนักท่องเที่ยวมากขึ้น
นางนุตประวีย์ ปรินแคน ผู้อำนวยการโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านนาใหญ่ อ.สุวรรณภูมิ จ.ร้อยเอ็ด กล่าวว่า การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในงานประเพณีเป็นปัจจัยสำคัญที่นำไปสู่อุบัติเหตุและเหตุรุนแรงในชุมชน จึงอยากให้ทุกภาคส่วนร่วมกันอนุรักษ์ประเพณีควบคู่กับการลดปัจจัยเสี่ยง เพื่อให้งานบุญยังคงเป็นพื้นที่แห่งวัฒนธรรมและความปลอดภัยของชุมชน
ด้าน นายบุญทอง วิเศษชาติ ประธานสภาวัฒนธรรมตำบลโนนเปือย อ.กุดชุม จ.ยโสธร กล่าวว่า ปีนี้ชุมชนได้ร่วมกันขับเคลื่อนแนวคิด “บุญบั้งไฟปลอดภัย ปลอดเหล้า สืบสานวัฒนธรรมอีสานอย่างสร้างสรรค์” เพื่อสร้างค่านิยมใหม่ในการร่วมงานบุญอย่างรับผิดชอบ ลดอุบัติเหตุ ลดความรุนแรง และทำให้ประเพณียังคงเป็นพื้นที่แห่งความสุขของคนทุกวัย
ขณะที่ นายมงคล ปัญญาประชุม ผู้จัดการเครือข่ายงดเหล้าภาคอีสานตอนล่าง กล่าวว่า ปัจจุบันงานบุญบั้งไฟได้เปลี่ยนผ่านจากพิธีกรรมชุมชนไปสู่กิจกรรมขนาดใหญ่ จึงจำเป็นต้องสร้างสมดุลระหว่างการอนุรักษ์วัฒนธรรมกับมาตรการด้านความปลอดภัย เพื่อไม่ให้ภาพจำของประเพณีถูกแทนที่ด้วยอุบัติเหตุ ความรุนแรง หรือปัญหาสังคม
ทั้งนี้ ภาคีเครือข่ายภาคประชาสังคมและชุมชนในหลายจังหวัดภาคอีสาน ได้ร่วมกันผลักดัน “บุญบั้งไฟปลอดภัย” แล้วกว่า 50 พื้นที่ เพื่อลดปัจจัยเสี่ยงจากเหล้าและการพนัน เพิ่มพื้นที่ปลอดภัยสำหรับครอบครัว เด็ก เยาวชน และนักท่องเที่ยว พร้อมย้ำว่า การปรับรูปแบบงานให้ปลอดภัยมากขึ้น ไม่ใช่การทำลายประเพณี แต่เป็นการรักษาคุณค่าและจิตวิญญาณของงานบุญให้คงอยู่คู่สังคมไทยอย่างยั่งยืน
