ปีนี้ไม่ชวนนอน ส.ดาราศาสตร์ฯ เผยเหตุผล ครั้งนี้คนไทยมีลุ้นได้ชม ‘ฝนดาวตกเพอร์ซิอัส’
ฝนดาวตกเพอร์ซิอัส – เมื่อวันที่ 29 กรกฎาคม นายวิมุติ วสะหลาย ฝ่ายวิชาการสมาคมดาราศาสตร์ไทย เปิดเผยถึง “ฝนดาวตกเพอร์ซิอัส ปีนี้มีลุ้น” ไว้ว่า
“เดือนสิงหาคมปีนี้ มีฝนดาวตกประจำปีที่น่าสนใจชุดหนึ่ง เป็นฝนดาวตกที่น่าจะคุ้นหูคนไทยพอสมควรในชื่อ ฝนดาวตกวันแม่ หรือชื่อที่เป็นทางการคือ ฝนดาวตกเพอร์ซิอัส ซึ่งปีนี้ถือว่าน่าลุ้น
เหตุที่มีชื่อไทยว่า ฝนดาวตกวันแม่ เพราะฝนดาวตกชุดนี้มีวันตกสูงสุดในช่วงประมาณวันที่ 12 สิงหาคม ของทุกปี
แม้ฝนดาวตกเพอร์ซิอัสเป็นหนึ่งในฝนดาวตกที่เป็นที่รู้จักกันมากที่สุด โดยเฉพาะในประเทศทางยุโรปและอเมริกาเหนือ แต่ที่ผ่านมา สมาคมดาราศาสตร์ไทยมักไม่ค่อยชวนดูฝนดาวตกเพอร์ซิอัสสักเท่าใด ส่วนใหญ่ชวนนอนเสียมากกว่า เช่นในเว็บเพจนี้ ว่าด้วยฝนดาวตกวันแม่กับตัวเลขชวนฝัน
แล้วทำไมปีนี้บอกว่ามีลุ้นล่ะ?
ฝนดาวตกชุดใดจะดีหรือไม่ดี ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ดังนี้
1. ฝนดาวตกชุดนั้นสร้างดาวตกได้มากน้อยแค่ไหน
2. ช่วงเวลาที่ตก ตรงกับช่วงที่เป็นกลางคืนของสถานที่สังเกตหรือไม่?
3. จุดกระจายฝนดาวตกอยู่สูงแค่ไหนขณะที่ตกสูงสุด?
4. มีแสงรบกวนหรือไม่ (เช่นแสงเมือง แสงจันทร์)
5. ฟ้าเปิดหรือไม่?
ข้อ 1. ฝนดาวตกเพอร์ซิอัสมีคะแนนสูงในข้อนี้ ด้วยอัตราตกสูงสุดเทียบจุดจอมฟ้าสูงถึงประมาณ 100 ดวงต่อชั่วโมง ซึ่งแทบจะสูงที่สุดของปี เป็นรองเพียงฝนดาวตกคนคู่และฝนดาวตกควอดแดรนต์เท่านั้น
ข้อ 2. โดยทั่วไปข้อนี้จะต้องนำมาคิดในกรณีที่เป็นฝนดาวตกที่มีช่วงตกสูงสุดสั้นมาก ฝนดาวตกบางชุดมีช่วงตกสูงสุดนานข้ามวัน บางชุดนานแค่ไม่กี่ชั่วโมงเท่านั้น กรณีที่มีช่วงตกสูงสุดแคบมาก ก็อาจมีพื้นที่ที่มองเห็นได้ดีเพียงแค่ทวีปใดทวีปหนึ่งเท่านั้น เช่นเห็นดีแค่อเมริกา เอเชียไม่ดี ตัวอย่างของฝนดาวตกที่มีช่วงตกสูงสุดแคบมากเช่น ฝนดาวตกควอดเดรนต์
สำหรับฝนดาวตกเพอร์ซิอัส มีช่วงตกสูงสุดนานข้ามวัน จึงพอจะมองข้ามปัจจัยข้อนี้ไปได้
ข้อ 3. ข้อนี้เป็นประเด็นที่สำคัญมากแต่ก็มองข้ามกันมาก เพราะฝนดาวตกที่จะเห็นได้ดี จุดกระจายฝนดาวตกต้องอยู่สูง ดีที่สุดคืออยู่ที่เหนือหัวพอดี หากจุดกระจายฝนดาวตกอยู่ต่ำ จะมีดาวตกจำนวนหนึ่งเกิดขึ้นที่ใต้ขอบฟ้า นั่นคือมองไม่เห็นนั่นเอง สำหรับฝนดาวตกเพอร์ซิอัส มีจุดกระจายฝนดาวตกอยู่ที่กลุ่มดาวเพอร์ซิอัส ในเมืองไทยมีโอกาสขึ้นสูงสุดแค่ไม่ถึง 60 องศาเหนือขอบฟ้า นี่เป็นปัจจัยลบที่สำคัญที่ทำให้จำนวนดาวตกที่เราจะเห็นไม่มากเท่ากับทางยุโรปหรืออเมริกาเหนือซึ่งในพื้นที่ละติจูดสูงเหล่านั้นจะเห็นกลุ่มดาวเพอร์ซิอัสขึ้นถึงเหนือศีรษะเลยทีเดียว ฝนดาวตกเพอร์ซิอัสจึงมองเห็นได้ดีสำหรับยุโรปและอเมริกาเหนือ
ข้อ 4. ดังที่ทราบกันดีว่า แสงรบกวนทำให้จำนวนดาวตกที่มองเห็นลดลงไปอย่างมาก การดูดาวและดาวตก จึงจำเป็นต้องหาสถานที่ที่มืด ไม่มีแสงรบกวน ยิ่งมืดยิ่งดี แสงเมืองแสงไฟจากถนนเป็นแสงที่หลีกเลี่ยงได้ จึงไม่ใช่เรื่องใหญ่ แค่ไปหาสถานที่ตามชนบทตามท้องทุ่งหรือชายป่าก็ได้แล้ว แต่ที่น่ากลัวก็คือดวงจันทร์ เพราะเราหลีกเลี่ยงดวงจันทร์ไม่ได้ โดยเฉพาะจันทร์เพ็ญ ข้างขึ้นแก่ ๆ หรือข้างแรมอ่อน ๆ ดวงจันทร์จะสว่างมาก นักดูดาวเวลาจะวางแผนไปดูดาวจึงมักดูดิถีของดวงจันทร์เป็นสำคัญก่อนอื่น ต้องเป็นคืนเดือนมืดหรือข้างขึ้นอ่อน ๆ หรือข้างแรมแก่ ๆ ที่ดวงจันทร์เป็นเสี้ยวบางจึงไปดูได้ ถ้าจันทร์เพ็ญหรือเกือบเพ็ญก็นอนดีกว่า
ข้อ 5. เมฆ สั้น ๆ ง่าย ๆ ฟ้าใสเห็นดาว มีเมฆไม่เห็นดาว การที่ฝนดาวตกเพอร์ซิอัสเกิดขึ้นในเดือนสิงหาคม ซึ่งอยู่ในช่วงฤดูฝน ทำให้มีโอกาสถูกเมฆบังมาก
อย่างไรก็ตาม ฤดูฝนก็ไม่ได้แปลว่าจะมีเมฆทุกคืน บางคืนในฤดูฝนฟ้าใสตลอดคืนก็เป็นไปได้
ลองมาให้คะแนนฝนดาวตกเพอร์ซิอัสสำหรับเมืองไทยดูว่า แต่ละข้อได้กี่คะแนน
1. จำนวนดาวตกที่สร้าง (4.5/5)
2. เวลาที่เหมาะสม (5/5)
3. ความสูงของจุดกระจาย (3.5/5)
4. แสงรบกวนจากดวงจันทร์ (0-5/5)
5. ทัศนวิสัย (0-5/5)
คะแนนสุทธิจะเกิดจากคะแนนย่อยทั้งห้าข้อคูณกัน ไม่ใช่บวกกัน
สามข้อแรกเป็นตัวเลขคงที่สำหรับเมืองไทย ซึ่งจะเห็นว่ามีคะแนนสูงเป็นทุนที่ดีอยู่แล้ว ส่วนสองข้อหลังเป็นปัจจัยที่แปรผันไปในแต่ละปี แล้วแต่การโคจรของดวงจันทร์ (ข้อ 4) และแล้วแต่โชค (ข้อ 5)
ปีนี้ดวงจันทร์เป็นใจ เพราะวันที่ 12 สิงหาคม ตรงกับคืนเดือนมืดพอดี ไม่มีแสงจันทร์รบกวน หากหาทำเลดูดาวที่มืดสนิทได้ ก็ได้มา 5 คะแนนตุง ๆ
เหลือเพียงข้อ 5 เรื่องทัศนวิสัยเท่านั้นที่ต้องไปลุ้นเอาหน้างาน ถ้าฟ้าใสก็ได้ 5/5 ถ้าฟ้าปิดก็ 0 แต้ม
ณ ขณะนี้ยังเร็วเกินกว่าจะบอกว่าฟ้าในคืนวันที่ 12 สิงหาคมจะปลอดโปร่งหรือไม่? หากฟ้าดีปลอดโปร่ง ก็นับเป็นเรื่องสุดวิเศษ ไปดูฝนดาวตกเพอร์ซิอัสกัน ฝนดาวตกเพอร์ซิอัสมีความเร็วของดาวตกสูงเป็นเอกลักษณ์ และดาวตกค่อนข้างสว่าง มีโอกาสเห็นเป็นลูกไฟสว่างค่อนข้างมาก เป็นฝนดาวตกที่คุ้มค่าแก่การอดนอนอย่างมาก”
