รู้จัก ‘Xanax’ ยาคลายกังวลกลุ่มเบนโซไดอะซีพีน ทำไมต้องควบคุมการใช้
“แซแน็กซ์” (Xanax) เป็น ชื่อทางการค้า ของยาที่อยู่ในกลุ่มเบนโซไดอะซีพีน (benzodiazepines) ซึ่งเป็นยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลาง มีฤทธิ์ช่วยลดความวิตกกังวล ทำให้สงบและผ่อนคลาย และแพทย์อาจพิจารณาใช้ในผู้ป่วยบางรายที่มีอาการแพนิคหรือปัญหาการนอนหลับ โดยต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ สิ่งสำคัญคือ แซแน็กซ์ไม่ใช่ชื่อของ “กลุ่มยา” แต่เป็นชื่อแบรนด์หรือชื่อทางการค้า ดังนั้นยาที่มีตัวยาออกฤทธิ์ชนิดเดียวกันอาจมีชื่อทางการค้าอื่นได้
ขณะที่คำว่า “เบนโซไดอะซีพีน” คือชื่อของกลุ่มยาที่มีคุณสมบัติและกลไกการออกฤทธิ์ใกล้เคียงกันหลายชนิด
ทำไมแซแน็กซ์จึงทำให้รู้สึกง่วงและสงบ
ยากลุ่มนี้ออกฤทธิ์กดการทำงานของระบบประสาท ทำให้สมองและร่างกายผ่อนคลายมากขึ้น จึงช่วยลดอาการวิตกกังวลและความตื่นตัว แต่ผลดังกล่าวก็ทำให้เกิด อาการง่วงซึม เวียนศีรษะ การตอบสนองช้าลง รวมถึงความจำบางช่วงผิดปกติ ได้ โดยเฉพาะเมื่อใช้ในขนาดสูงหรือใช้ร่วมกับสารหรือยาที่มีฤทธิ์กดประสาทชนิดอื่น
ด้วยเหตุนี้ ผู้ใช้ยาจึงควรหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ต้องอาศัยความตื่นตัวและการตัดสินใจที่แม่นยำ หากมีอาการง่วงหรือมึนจากยา และควรใช้ตามขนาดและระยะเวลาที่แพทย์กำหนด
ใช้นาน เสี่ยง “พึ่งพายา”
แม้แซแน็กซ์จะมีประโยชน์ทางการแพทย์ แต่การใช้ต่อเนื่องเป็นเวลานานอาจทำให้ร่างกายเกิด ภาวะพึ่งพายา และบางรายอาจเกิดการเสพติดได้ ที่สำคัญคือไม่ควรหยุดยาเองทันที เพราะการหยุดอย่างรวดเร็วหลังใช้ต่อเนื่องอาจทำให้เกิดอาการถอนยา เช่น นอนไม่หลับ กระสับกระส่าย มือสั่น อารมณ์แปรปรวน ประสาทหลอน และในรายที่รุนแรงอาจเกิดอาการชักได้ ดังนั้น หากต้องการหยุดยา แพทย์มักจะพิจารณาปรับลดขนาดยาอย่างค่อยเป็นค่อยไปตามความเหมาะสมของแต่ละคน
ยิ่งต้องระวังเมื่อใช้ร่วมกับแอลกอฮอล์
อีกประเด็นที่ต้องระวังคือการใช้แซแน็กซ์ร่วมกับ แอลกอฮอล์หรือยาที่มีฤทธิ์กดระบบประสาทส่วนกลาง เพราะฤทธิ์กดประสาทอาจเพิ่มขึ้น ทำให้เกิดอาการง่วงซึมมากผิดปกติ การหายใจช้าหรือกดการหายใจ หมดสติ และอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้
ทำไมแซแน็กซ์จึงเป็นยาที่ต้องควบคุม
ในประเทศไทย ยาที่มีตัวยาสำคัญดังกล่าวอยู่ภายใต้การควบคุมในฐานะ วัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาทประเภท 2 เนื่องจากมีประโยชน์ทางการแพทย์ แต่หากใช้ผิดวิธีหรืออยู่นอกการดูแลของบุคลากรทางการแพทย์ อาจก่อให้เกิดการใช้ในทางที่ผิด การพึ่งพายา และอันตรายจากการใช้ยาเกินขนาดได้
ดังนั้น “แซแน็กซ์” จึงไม่ใช่ยาที่ควรซื้อมาใช้เองเพียงเพราะต้องการให้นอนหลับหรือคลายเครียด แต่เป็น ยาที่ควรใช้ตามข้อบ่งชี้และคำสั่งแพทย์ การรู้ว่าแซแน็กซ์เป็นชื่อทางการค้าของยาในกลุ่มเบนโซไดอะซีพีน จะช่วยให้เข้าใจได้ชัดเจนขึ้นว่าเหตุใดจึงต้องใช้ด้วยความระมัดระวัง และเหตุใดการนำไปใช้ผิดวัตถุประสงค์จึงอาจมีความเสี่ยงสูง
อ้างอิงข้อมูล
รศ.นพ.สุวิทย์ เจริญศักดิ์ ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
กองควบคุมวัตถุเสพติด สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)
แพทยสภา โครงการ “หมอชวนรู้” ตอนที่ 270
U.S. Food and Drug Administration (FDA) เรื่องการใช้ยากลุ่มเบนโซไดอะซีพีนอย่างปลอดภัย
