นับถอยหลัง 6 วัน เข้าคูหา ลต.บอร์ดประกันสังคม สำคัญแค่ไหน?
นับถอยหลังการเลือกตั้งคณะกรรมการประกันสังคม หรือ “บอร์ดประกันสังคม” หลายคนอาจรู้เพียงว่า วันที่ 27 กันยายน 2569 จะมีการเลือกตั้งผู้แทนฝ่ายนายจ้างและผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน แต่คำถามสำคัญคือ “บอร์ดประกันสังคม” คือใคร มีอำนาจหน้าที่อะไร และเกี่ยวข้องกับชีวิตของผู้ประกันตนมากน้อยแค่ไหน
ชวนทำความรู้จักโครงสร้างและบทบาทของบอร์ดประกันสังคม เพื่อให้เห็นว่า การเลือกตั้งครั้งนี้ไม่ได้เป็นเพียงการเลือกตัวแทนเข้าไปนั่งในคณะกรรมการ แต่เป็นการเลือกผู้แทนฝ่ายนายจ้างและผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตนเข้าไปมีส่วนร่วมในกลไกที่กำหนดทิศทางของระบบประกันสังคมและการบริหารกองทุนตามที่กฎหมายกำหนด
‘บอร์ดประกันสังคม’ คืออะไร?
บอร์ดประกันสังคม เป็นคณะกรรมการตามพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ.2533 คณะกรรมการชุดนี้ประกอบด้วยกรรมการจาก 3 ฝ่าย คือ ฝ่ายภาครัฐ ฝ่ายนายจ้าง และฝ่ายผู้ประกันตน ซึ่งจุดที่ทำให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมได้คือ ผู้แทนฝ่ายนายจ้าง 7 คน และผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน 7 คน รวม 14 คน มาจากการเลือกตั้งโดยตรง ส่วนที่เหลือเป็นกรรมการฝ่ายรัฐและกรรมการโดยตำแหน่งอีก 7 คน รวมทั้งคณะจะมีกรรมการทั้งหมด 21 คน
สำหรับผู้แทนฝ่ายนายจ้างและผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน 7 คนต่อฝ่ายนั้น การมีผู้แทนที่มาจากการเลือกตั้งเป็นผลจากการแก้ไข พ.ร.บ.ประกันสังคม โดยกำหนดให้การได้มาซึ่งผู้แทนทั้งสองฝ่ายต้องมาจากการเลือกตั้ง และคำนึงถึงการมีส่วนร่วมอย่างแท้จริงของฝ่ายนายจ้างและผู้ประกันตน รวมถึงสัดส่วนหญิงชาย คนพิการ และผู้ด้อยโอกาส
ที่น่าสนใจ คือ การเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคมเพิ่งเกิดขึ้นเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ไทยเมื่อวันที่ 24 ธันวาคม พ.ศ.2566 ก่อนหน้านั้นบอร์ดมาจากการแต่งตั้ง เมื่อบอร์ดชุดที่มาจากการเลือกตั้งครั้งแรกครบวาระ 2 ปี จึงถึงเวลาจัดการเลือกตั้งใหม่อีกครั้งในปี 2569 นี้
“บอร์ดประกันสังคม” จึงเป็นกลไกที่ทำหน้าที่พิจารณาและเสนอแนวทางด้านนโยบาย กฎระเบียบ และการบริหารกองทุนในเรื่องที่กฎหมายกำหนด ขณะที่สำนักงานประกันสังคมเป็นหน่วยงานที่รับผิดชอบการดำเนินงานตามกฎหมายและนโยบายที่เกี่ยวข้อง
หน้าที่ของบอร์ดประกันสังคม
อำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการประกันสังคมกำหนดไว้ในมาตรา 9 ของ พ.ร.บ.ประกันสังคม โดยมีตั้งแต่การเสนอความเห็นต่อ “รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน” เกี่ยวกับนโยบายและมาตรการในการประกันสังคม รวมถึงการพิจารณาให้ความเห็นต่อรัฐมนตรีในการตราพระราชกฤษฎีกา การออกกฎกระทรวง และระเบียบต่างๆ เพื่อดำเนินการตามกฎหมายประกันสังคม
นอกจากนี้ บอร์ดยังมีหน้าที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับ “เงินกองทุน” โดยสามารถวางระเบียบเกี่ยวกับการรับเงิน การจ่ายเงิน และการเก็บรักษาเงินของกองทุน โดยต้องได้รับความเห็นชอบจากกระทรวงการคลัง รวมถึงวางระเบียบเกี่ยวกับการจัดหาผลประโยชน์ของกองทุน โดยอยู่ภายใต้หลักเกณฑ์และเงื่อนไขตามกฎหมาย
อีกส่วนหนึ่งที่สำคัญ คือการพิจารณางบดุลและรายงานการรับ-จ่ายเงินของกองทุน รวมถึงรายงานผลการปฏิบัติงานประจำปีของสำนักงานประกันสังคมในส่วนที่เกี่ยวกับการประกันสังคม ตลอดจนให้คำปรึกษาและคำแนะนำแก่คณะกรรมการอื่นหรือสำนักงานประกันสังคม และปฏิบัติหน้าที่อื่นตามที่กฎหมายกำหนดหรือรัฐมนตรีมอบหมาย
ดังนั้น หากสรุปอำนาจของบอร์ดให้เข้าใจง่าย จะเกี่ยวข้องกับ 3 เรื่องใหญ่ คือ นโยบาย, กติกา, เงินกองทุน โดยบอร์ดมีส่วนในการเสนอและให้ความเห็นด้านนโยบาย พิจารณากฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง รวมถึงกำหนดระเบียบด้านการรับ-จ่ายและการจัดหาผลประโยชน์ของกองทุนตามอำนาจที่กฎหมายกำหนด
เกี่ยวข้องกับชีวิตผู้ประกันตนอย่างไร
เหตุผลที่ตำแหน่งกรรมการประกันสังคมเกี่ยวข้องกับผู้ประกันตนโดยตรง อยู่ที่เรื่องที่บอร์ดมีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมาย ทั้งนโยบาย มาตรการ กฎระเบียบ และการบริหารกองทุน ระบบประกันสังคมครอบคลุมผู้ประกันตนจำนวนมาก โดยข้อมูลของสำนักงานประกันสังคมมีการจัดทำสถิติผู้ประกันตนตามมาตรา 33 มาตรา 39 และมาตรา 40 และมีการปรับปรุงฐานข้อมูลล่าสุดในปี 2569
สิทธิและสวัสดิการที่ผู้ประกันตนได้รับจึงไม่ได้อยู่เพียงเรื่อง “เจ็บป่วย” แต่เกี่ยวข้องกับสิทธิประโยชน์หลายด้านตามเงื่อนไขของแต่ละมาตรา เช่น การรักษาพยาบาล การว่างงาน การคลอดบุตร ทุพพลภาพ ชราภาพ และกรณีเสียชีวิต รวมถึงสิทธิประโยชน์อื่นตามที่กฎหมายกำหนด
ขณะเดียวกัน กองทุนประกันสังคมเป็นกองทุนขนาดใหญ่ที่บริหารเงินเพื่อใช้สำหรับภารกิจตามระบบประกันสังคม โดยในช่วงการเลือกตั้งครั้งแรกเมื่อปี 2566 มีข้อมูลว่ากองทุนมีมูลค่ามากกว่า 2.3 ล้านล้านบาท และระบบประกันสังคมครอบคลุมผู้ประกันตนกว่า 24 ล้านคน
นั่นหมายความว่า ประเด็นที่บอร์ดพิจารณา ไม่ว่าจะเป็นนโยบายด้านสิทธิประโยชน์ กฎระเบียบเกี่ยวกับกองทุน หรือแนวทางการจัดหาผลประโยชน์จากเงินกองทุน ล้วนมีความเชื่อมโยงกับระบบที่ผู้ประกันตนส่งเงินสมทบและคาดหวังว่าจะได้รับความคุ้มครองเมื่อเกิดเหตุการณ์ต่างๆ ในชีวิต
ทำไมการเลือกตั้งครั้งนี้จึงสำคัญ
การเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคมปี 2569 เป็นการเลือกตั้งครั้งที่ 2 หลังจากมีการเลือกตั้งผู้แทนฝ่ายนายจ้างและผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตนครั้งแรกเมื่อวันที่ 24 ธันวาคม 2566
ครั้งแรกมีผู้มาใช้สิทธิค่อนข้างน้อย โดยฝ่ายผู้ประกันตนมีผู้ใช้สิทธิประมาณ 18.3% ขณะที่ฝ่ายนายจ้างอยู่ที่ประมาณ 46.82% ซึ่งทำให้ประเด็นการมีส่วนร่วมของผู้มีสิทธิเลือกตั้งกลายเป็นหนึ่งในโจทย์สำคัญของการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม
ส่วนการเลือกตั้งครั้งนี้ สำนักงานประกันสังคมกำหนดให้มีการเลือกตั้งในวันอาทิตย์ที่ 27 กันยายน 2569 เวลา 08.00-16.00 น. โดยผู้มีสิทธิสามารถตรวจสอบสิทธิและสถานที่เลือกตั้งผ่านระบบของสำนักงานประกันสังคม และสำนักงานฯ ระบุให้ผู้มีสิทธิไปใช้สิทธิตามหน่วยเลือกตั้งที่ระบบกำหนด
สิ่งที่ผู้มีสิทธิเลือกตั้งกำลังตัดสินใจจึงไม่ใช่เพียงว่า “จะเลือกใคร” แต่ยังหมายถึงการเลือกตัวแทนฝ่ายนายจ้างและฝ่ายผู้ประกันตนที่จะเข้าไปทำหน้าที่ในคณะกรรมการที่มีอำนาจตามกฎหมายเกี่ยวกับนโยบาย กฎระเบียบ และการบริหารกองทุน
จาก ‘สิทธิเลือกตั้ง’ สู่ ‘เสียงของคนในระบบ’
หัวใจของการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคมจึงอยู่ที่การทำให้ผู้แทนทั้ง 2 ฝ่ายสะท้อนเสียงของคนในระบบประกันสังคม ไม่ว่าจะเป็นลูกจ้าง ผู้ประกันตน หรือฝ่ายนายจ้าง
ในปี 2569 ประเด็นที่ถูกหยิบยกขึ้นมาในการสื่อสารต่อสาธารณะมีตั้งแต่สิทธิประโยชน์ ความมั่นคงของกองทุน ความโปร่งใส อนาคตของแรงงาน ไปจนถึงการมีส่วนร่วมของผู้ประกันตนในการบริหารกองทุน
ดังนั้น การทำความเข้าใจ “บอร์ดประกันสังคม” ก่อนเข้าคูหา จึงเป็นอีกขั้นหนึ่งของการใช้สิทธิ เพราะเมื่อรู้ว่าบอร์ดมีอำนาจหน้าที่อะไร และเรื่องใดอยู่ในขอบเขตการตัดสินใจของคณะกรรมการ ก็จะสามารถติดตามนโยบายและคำตอบของผู้สมัครได้ตรงกับอำนาจที่ตำแหน่งนี้มีจริง
นี่คือเหตุผลว่า ทำไมการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคมจึงไม่ใช่เพียงเรื่องของการเลือกคน 14 คน แต่เกี่ยวข้องกับทิศทางของระบบประกันสังคม เงินกองทุน และสิทธิประโยชน์ของคนในระบบจำนวนมากในช่วงวาระของบอร์ดชุดใหม่
