สธ.เขต 1 แจงผลตรวจสุขภาพ 7 อำเภอเสี่ยงแม่น้ำสาย พบเกินค่าอ้างอิง 7 ราย ยังไม่ชี้ป่วยจากสารหนู

เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน นพ.ปิยะ ศิริลักษณ์ ผู้ตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุข (สธ.) เขตสุขภาพที่ 1 ให้สัมภาษณ์ถึงประเด็นสุขภาพประชาชนในพื้นที่ 8 จังหวัดภาคเหนือ จากผลกระทบการตรวจพบสารปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในแม่น้ำสาย อ.แม่สาย จ.เชียงราย ว่า การตรวจสอบแหล่งน้ำและปริมาณสารปนเปื้อนเป็นหน้าที่ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะกรมควบคุมมลพิษ ซึ่งเป็นหน่วยงานรับผิดชอบและรายงานผลการตรวจสอบ ขณะที่กระทรวงสาธารณสุขจะนำแผนที่แม่น้ำมาพิจารณาแนวพื้นที่ลำน้ำ เพื่อประเมินว่ามีประชาชนอาศัยอยู่ในแนวลำน้ำดังกล่าวมากน้อยเพียงใด จากนั้นใช้กลไกโรงพยาบาล โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) และอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) เข้าไปดูแลประชาชนในพื้นที่ โดยดำเนินการให้ความรู้เกี่ยวกับข้อควรระวังในการใช้น้ำ ข้อสังเกตเกี่ยวกับความผิดปกติของน้ำ รวมถึงเปิดช่องทางให้ประชาชนสอบถามเจ้าหน้าที่ได้ทั้งการติดต่อโดยตรงและทางโทรศัพท์ ซึ่งดำเนินการต่อเนื่องมาตั้งแต่เริ่มมีข่าวเมื่อปีที่ผ่านมา

นพ.ปิยะ กล่าวว่า นอกจากการให้ความรู้แล้ว ยังมีมาตรการเฝ้าระวังการตรวจพบสารปนเปื้อนในร่างกายประชาชน โดยร่วมมือกับกรมอนามัย กรมควบคุมโรค และกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ให้เจ้าหน้าที่โรงพยาบาลและ รพ.สต. สุ่มเก็บตัวอย่างส่งตรวจตามระบบ รวมถึงตรวจร่างกายและสอบถามประวัติการสัมผัสน้ำ พืช หรือดินในบริเวณที่มีความเสี่ยง ตลอดจนสอบถามอาการผิดปกติ เช่น ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน และอาการเรื้อรังที่อาจเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของผิวหนัง

นพ.ปิยะ กล่าวว่า สารหนูแบ่งเป็น 2 ชนิด ได้แก่ สารหนูอินทรีย์และสารหนูอนินทรีย์ โดยสารหนูอินทรีย์อาจพบปนเปื้อนในอาหารทะเลหรือสิ่งแวดล้อมบางประเภท ส่วนสารหนูอนินทรีย์ถือเป็นชนิดที่มีความสำคัญต่อการเฝ้าระวังด้านสุขภาพ หากตรวจพบสารหนูเกินค่าอ้างอิงในเบื้องต้น จะต้องส่งตรวจเพิ่มเติมเพื่อแยกชนิดของสารหนูว่าเป็นสารหนูอนินทรีย์หรือไม่ ซึ่งที่ผ่านมาเมื่อมีการตรวจพบค่าที่เกินเกณฑ์ ยังไม่สามารถสรุปชนิดของสารหนูได้ทันที ต้องดำเนินการตรวจสอบเพิ่มเติมตามขั้นตอน

“จากการติดตามสถานการณ์ที่ผ่านมา ยังไม่พบรูปแบบอาการเจ็บป่วยที่สามารถพิสูจน์ได้อย่างชัดเจนว่าเกิดจากการสัมผัสสารหนูในพื้นที่ดังกล่าว แม้จะมีประชาชนบางส่วนตรวจพบสารหนูเกินค่าอ้างอิงก็ตาม โดยในปี 2568 มีการคัดกรองประชาชนใน 7 อำเภอเสี่ยงกว่า 2,000 ราย ด้วยแบบคัดกรอง การตรวจร่างกาย และการสอบถามอาการ ก่อนประเมินความเสี่ยงและสุ่มตรวจปัสสาวะในกลุ่มที่เข้าเกณฑ์ประมาณ 322 ราย พบผู้ที่มีสารหนูเกินค่าอ้างอิง 7 ราย ซึ่งเป็นจำนวนไม่มาก อย่างไรก็ตาม ต้องส่งตรวจแยกชนิดของสารหนูเพิ่มเติม โดย 1 ในผู้ที่ตรวจพบดังกล่าวไม่มีอาการเจ็บป่วย จึงไม่ได้ถือว่าเป็นการเจ็บป่วยจากเหตุการณ์ดังกล่าว เพราะยังไม่สามารถสืบทราบสาเหตุที่แน่ชัดได้ และยังอยู่ระหว่างการติดตามตรวจซ้ำเป็นระยะจนถึงปัจจุบัน” นพ.ปิยะ กล่าว

เมื่อถามถึงกรณีสภาพน้ำที่ปรากฏมีความขุ่นและตะกอนจำนวนมาก จนมีรายงานว่าไม่สามารถนำไปบำบัดเพื่อผลิตน้ำประปาได้ และอาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพประชาชน นพ.ปิยะ กล่าวว่า การพิจารณาผลกระทบต้องแยกประเด็นให้ชัดเจน โดยน้ำที่มีความขุ่นอาจเกิดจากตะกอนดินและตะกอนอื่นๆ ขณะที่สารปนเปื้อนที่ประชาชนกังวล เช่น สารหนูและโลหะหนัก อาจปะปนอยู่ในน้ำด้วย ซึ่งต้องอาศัยผลการตรวจสอบเพื่อยืนยันว่ามีปริมาณเกินค่ามาตรฐานหรือไม่

“การเกิดผลกระทบต่อสุขภาพจะต้องพิจารณาด้วยว่าประชาชนได้รับสารปนเปื้อนเข้าสู่ร่างกายหรือไม่ ทั้งทางการกิน การหายใจ และการสัมผัสทางผิวหนัง หากประชาชนระมัดระวังและหลีกเลี่ยงการใช้น้ำจากแหล่งที่มีปัญหา รวมถึงใช้น้ำจากแหล่งอื่นมาทดแทน ก็อาจช่วยลดโอกาสเกิดผลกระทบต่อสุขภาพได้ ขณะที่อาการเจ็บป่วยต่างๆ ไม่ได้มีสาเหตุจากโรคใดโรคหนึ่งเพียงอย่างเดียว จึงจำเป็นต้องตรวจสอบและวินิจฉัยอย่างรอบด้าน ซึ่งจากการเฝ้าระวังที่ผ่านมา ยังไม่พบข้อมูลที่สามารถบ่งชี้หรือวินิจฉัยได้อย่างชัดเจนว่าอาการเจ็บป่วยของประชาชนเกิดจากสารปนเปื้อนดังกล่าว” นพ.ปิยะ กล่าว

เมื่อถามถึงคำแนะนำสำหรับประชาชนในพื้นที่ นพ.ปิยะ กล่าวว่า กระทรวงสาธารณสุขไม่ได้อยู่นิ่งนอนใจ และมีการสื่อสารคำแนะนำผ่านทุกช่องทาง หากประชาชนพบเห็นน้ำที่มีลักษณะผิดปกติอย่างชัดเจน หรือทางราชการประกาศให้งดใช้น้ำจากแหล่งใด ต้องปฏิบัติตามคำแนะนำและหลีกเลี่ยงการใช้น้ำดังกล่าว โดยจัดหาน้ำจากแหล่งอื่นมาทดแทน หากประชาชนไม่สามารถจัดหาเองได้ หน่วยงานราชการจะเข้ามาช่วยเหลือ นอกจากนี้ ยังมี อสม. ลงพื้นที่เคาะประตูบ้านให้คำแนะนำเป็นรายบุคคล เนื่องจากการสื่อสารผ่านเอกสารในภาพรวมอาจทำให้ประชาชนบางส่วนไม่เข้าใจรายละเอียด และสามารถสอบถามเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือขอให้ลงพื้นที่ติดตามเยี่ยมบ้านได้

นพ.ปิยะ กล่าวว่า สำหรับอาการผิดปกติที่ประชาชนควรสังเกต ได้แก่ รอยโรคทางผิวหนัง ตุ่มน้ำ ฝ่ามือฝ่าเท้าด้าน ผิวหนังมีสีเข้มขึ้น หรือมีเส้นสีขาวบนเล็บ หากพบความผิดปกติสามารถเข้าพบเจ้าหน้าที่สาธารณสุขได้ตลอดเวลา โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะร่วมกันเฝ้าระวังและตรวจสอบข้อเท็จจริง เพื่อประเมินว่ามีเหตุหรือสัญญาณที่อาจก่อให้เกิดอันตรายต่อประชาชนหรือไม่ และจะได้เร่งดำเนินมาตรการที่เหมาะสมต่อไป

เมื่อถามถึงแนวทางการตรวจสุขภาพเชิงรุกในประชาชนจำนวนมาก โดยเฉพาะการตรวจเลือดเพื่อประเมินผลกระทบ นพ.ปิยะ กล่าวว่า การตรวจหาสารหนูเข้าสู่ร่างกายไม่ได้ใช้วิธีเจาะเลือด แต่ใช้การตรวจปัสสาวะ โดยการกำหนดกลุ่มเป้าหมายต้องพิจารณาจากระดับความเสี่ยงและความจำเป็น ไม่ใช่ตรวจประชาชนทุกคนจำนวนหลักหมื่นหรือหลักแสนรายโดยไม่มีการประเมินเบื้องต้น เพราะอาจพบผู้ที่มีค่าเกินเกณฑ์เพียง 5-6 ราย และต้องพิจารณาว่าการตรวจดังกล่าวมีความจำเป็นและคุ้มค่าหรือไม่ รวมถึงอาจก่อให้เกิดผลกระทบด้านอื่น เช่น ความตื่นตระหนกของประชาชน

“จากผลการคัดกรองในปี 2568 มีประชาชนใน 7 อำเภอเสี่ยงเข้ารับการประเมินเบื้องต้นกว่า 2,000 ราย ก่อนคัดเลือกผู้ที่เข้าเกณฑ์ตรวจปัสสาวะประมาณ 322 ราย และพบผู้มีสารหนูเกินค่าอ้างอิง 7 ราย จึงต้องใช้ข้อมูลความเสี่ยงประกอบการกำหนดมาตรการตรวจคัดกรอง เพื่อให้การดำเนินงานเหมาะสมกับสถานการณ์” นพ.ปิยะ กล่าว

เมื่อถามถึงความกังวลของนักท่องเที่ยวที่เดินทางไปภาคเหนือในช่วงฤดูกาลท่องเที่ยว นพ.ปิยะ กล่าวว่า หากสถานที่ท่องเที่ยวที่เดินทางไปไม่ได้อยู่ใกล้กับบริเวณที่เกิดเหตุ ประชาชนสามารถวางใจได้ในระดับหนึ่ง นอกจากนี้ แหล่งท่องเที่ยวและโรงแรมส่วนใหญ่มีระบบน้ำประปาที่สามารถเชื่อถือได้ เนื่องจากบางส่วนผลิตโดยหน่วยงานราชการและมีการควบคุมคุณภาพน้ำอยู่แล้ว อย่างไรก็ตาม ผู้ที่จะเดินทางไปท่องเที่ยวในพื้นที่ภาคเหนือควรติดตามข่าวสารเกี่ยวกับบริเวณที่มีการปนเปื้อน และเพิ่มความระมัดระวังในพื้นที่ดังกล่าว หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพ สามารถปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขได้ทุกระดับ ตั้งแต่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลไปจนถึงโรงพยาบาล