ไม่ได้กลัว AI แต่กลัวตรวจพลาด ผลสำรวจเผยผู้บริโภคเปิดรับ AI ช่วยอ่านภาพทางการแพทย์ แต่ยังต้องการให้หมอเป็นผู้ตัดสินใจ

ปัจจุบัน AI เข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันมากขึ้น ตั้งแต่การค้นหาข้อมูลไปจนถึงการช่วยทำงาน แต่เมื่อเทคโนโลยีนี้เริ่มเข้ามาเกี่ยวข้องกับเรื่องสุขภาพ คำถามสำคัญอาจไม่ใช่เพียงว่าเราพร้อมใช้ AI มากแค่ไหน แต่คือเรายอมรับให้ AI เข้ามามีส่วนร่วมในการดูแลสุขภาพของเราได้อย่างไร โดยเฉพาะในกระบวนการตรวจวินิจฉัยโรคที่ส่งผลต่อการรักษาและชีวิตของผู้ป่วยโดยตรง

ผลสำรวจผู้บริโภคในเขตเมืองจำนวน 1,111 คน ซึ่งจัดทำโดยคณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในเดือนตุลาคม 2569 พบว่า ผู้ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่เปิดรับการใช้ AI ในทางการแพทย์ แต่ยังให้ความสำคัญกับบทบาทของแพทย์อย่างชัดเจน โดย 88% ต้องการให้แพทย์เป็นผู้ตัดสินใจขั้นสุดท้าย ขณะที่มีผู้ตอบแบบสอบถามน้อยกว่า 1% ที่ยอมรับให้ AI เป็นผู้สรุปผลโดยไม่มีแพทย์เข้ามาพิจารณา

ผลสำรวจนี้สะท้อนว่า ผู้บริโภคไม่ได้ปฏิเสธการนำ AI มาใช้ในทางการแพทย์ แต่คาดหวังให้เทคโนโลยีทำหน้าที่เป็นเครื่องมือสนับสนุนการทำงานของแพทย์ มากกว่าจะเข้ามาทดแทนการตัดสินใจของบุคลากรทางการแพทย์

แนวโน้มดังกล่าวสอดคล้องกับผลสำรวจของ Pew Research Center ในสหรัฐอเมริกา เมื่อวันที่ 29 ตุลาคม 2569 จากผู้ใหญ่ชาวอเมริกัน 3,488 คน ซึ่งพบว่า 60% เปิดรับการใช้ AI ช่วยวิเคราะห์ภาพทางการแพทย์ หากมีบุคลากรทางการแพทย์ตรวจสอบผลและเป็นผู้ตัดสินใจขั้นสุดท้าย ในทางกลับกัน มีเพียง 6% ที่ยอมรับให้ AI วิเคราะห์ภาพโดยไม่มีมนุษย์เข้ามาตรวจสอบ

ความผิดพลาดในการวินิจฉัยเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ แล้ว AI ช่วยอะไรได้บ้าง

ความผิดพลาดในการวินิจฉัยเป็นหนึ่งในความท้าทายของระบบสาธารณสุขทั่วโลก องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่า ความผิดพลาดในการวินิจฉัยเป็นปัจจัยหนึ่งที่ก่อให้เกิดอันตรายที่สามารถป้องกันได้ในการดูแลสุขภาพ และอาจส่งผลให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาล่าช้าหรือไม่ได้รับการดูแลที่เหมาะสม

สำหรับผลสำรวจของคณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ยังพบว่า ผู้ตอบแบบสอบถามมากกว่าครึ่งเคยได้ยินประสบการณ์เกี่ยวกับการวินิจฉัยผิดพลาดจากคนใกล้ตัว และประมาณ 1 ใน 8 เคยมีประสบการณ์ดังกล่าวด้วยตนเอง นอกจากนี้ ผู้ที่กังวลเรื่องการตรวจไม่พบโรค หรือมองเห็นข้อจำกัดของการตรวจคัดกรองแบบเดิม มีแนวโน้มเปิดรับการใช้ AI เข้ามาช่วยในการตรวจมากขึ้น

หนึ่งในตัวอย่างที่สะท้อนศักยภาพของ AI ในการวิเคราะห์ภาพทางการแพทย์ มาจากงานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Radiology ซึ่งศึกษาการใช้ AI 3 ระบบวิเคราะห์ภาพแมมโมแกรมย้อนหลังจากผู้หญิงในประเทศสวีเดน โดยพบว่า ในผู้ป่วยมะเร็งเต้านมบางราย AI สามารถระบุสัญญาณที่สัมพันธ์กับมะเร็งจากภาพที่ถ่ายไว้ก่อนการวินิจฉัยได้หลายปี และพบสัญญาณดังกล่าวย้อนหลังไปได้ถึง 6 ปี

อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษานี้เป็นการวิเคราะห์ภาพย้อนหลัง ไม่ได้หมายความว่า AI สามารถตรวจพบมะเร็งล่วงหน้าได้ 6 ปีในการใช้งานจริง แต่สะท้อนให้เห็นว่าในภาพทางการแพทย์อาจมีรายละเอียดหรือสัญญาณบางอย่างที่ควรได้รับการพิจารณาเพิ่มเติม และ AI อาจเป็นอีกหนึ่งเครื่องมือที่ช่วยให้แพทย์มองเห็นข้อมูลเหล่านั้นได้

AI ทางการแพทย์แตกต่างจาก AI ที่เราใช้ทั่วไปอย่างไร

แม้ AI ทั่วไปและ AI ทางการแพทย์จะใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์เหมือนกัน แต่มีวัตถุประสงค์และข้อกำหนดในการใช้งานที่แตกต่างกัน AI ทั่วไปมักออกแบบมาเพื่อทำงานหลากหลาย เช่น ตอบคำถาม สรุปเอกสาร หรือสร้างภาพ ขณะที่ AI ทางการแพทย์บางประเภทได้รับการพัฒนาขึ้นเพื่อช่วยในงานเฉพาะทาง เช่น วิเคราะห์ภาพเอกซเรย์หรือภาพแมมโมแกรม เพื่อค้นหาสัญญาณที่อาจบ่งชี้ถึงความผิดปกติ

AI ที่นำมาใช้เป็นเครื่องมือทางการแพทย์ต้องได้รับการประเมินให้เหมาะสมกับวัตถุประสงค์การใช้งาน โดยพิจารณาทั้งประสิทธิภาพและความปลอดภัย รวมถึงหลักฐานที่สนับสนุนการใช้งานในบริบททางคลินิก ในบางกรณี ผลิตภัณฑ์ยังต้องผ่านกระบวนการกำกับดูแลจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาแห่งสหรัฐอเมริกา (US-FDA) ก่อนนำออกใช้งาน

สำหรับ AI ที่ใช้วิเคราะห์ภาพทางการแพทย์ ถือเป็นหนึ่งในกลุ่มการใช้งาน AI ที่พบได้มากในรายการอุปกรณ์การแพทย์ที่ได้รับอนุญาตจาก US-FDA สะท้อนให้เห็นถึงบทบาทของ AI ในการสนับสนุนงานด้านการวิเคราะห์ภาพทางการแพทย์ที่เพิ่มขึ้น

อนาคตของ AI ทางการแพทย์ คือการทำงานร่วมกัน ไม่ใช่การแทนที่กัน

สำหรับ AI ที่ใช้วิเคราะห์ภาพทางการแพทย์ หรือ Medical Imaging AI เทคโนโลยีนี้ทำหน้าที่ช่วยประมวลผลภาพ เช่น ภาพเอกซเรย์ทรวงอกและภาพแมมโมแกรม เพื่อค้นหาหรือชี้ให้เห็นบริเวณที่อาจมีความผิดปกติ ซึ่งแพทย์สามารถนำข้อมูลดังกล่าวไปใช้ประกอบการพิจารณาได้

การมี AI เข้ามาช่วยจึงไม่ได้หมายความว่าการตรวจจะปราศจากความผิดพลาด หรือ AI จะสามารถวินิจฉัยโรคได้ถูกต้องในทุกกรณี แต่เป็นการเพิ่มเครื่องมืออีกชั้นหนึ่งให้แพทย์ใช้ในการวิเคราะห์และตรวจสอบ โดยเฉพาะเมื่อต้องพิจารณาภาพทางการแพทย์ที่มีรายละเอียดจำนวนมาก ทั้งนี้ การแปลผลร่วมกับข้อมูลทางคลินิก การพิจารณาความเหมาะสม และการตัดสินใจเกี่ยวกับการดูแลรักษา ยังคงเป็นบทบาทของแพทย์

ท้ายที่สุดแล้ว การนำ AI มาใช้ในทางการแพทย์ไม่ควรเป็นเรื่องของการเลือกระหว่างเทคโนโลยีกับบุคลากรทางการแพทย์ แต่เป็นการนำจุดแข็งของทั้งสองมาทำงานร่วมกัน เพื่อเพิ่มข้อมูลประกอบการพิจารณาและสนับสนุนให้กระบวนการตรวจเป็นไปอย่างรอบคอบมากขึ้น

เพราะสิ่งที่ผู้ป่วยต้องการไม่ใช่ AI ที่มาแทนหมอ แต่เป็นการได้รับการดูแลจากแพทย์ที่มีเครื่องมือและข้อมูลสนับสนุนการตัดสินใจที่ดียิ่งขึ้น