สื่อ 8 ปท.อาเซียนผนึกต่อรองบิ๊กเทค รับมือผลกระทบ AI ย้ำต้องรักษาอิสระ-สร้างรายได้ยั่งยืน

16.11.26 | 15:07 น.

สื่อ 8 ปท.อาเซียนผนึกต่อรองบิ๊กเทค รับมือผลกระทบ AI ย้ำต้องรักษาอิสระ-สร้างรายได้ยั่งยืน

เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน ที่โรงแรมทินิดี เทรนดี้ กรุงเทพ ข้าวสาร สมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์ ร่วมกับ สภาการสื่อมวลชนแห่งชาติ สมาพันธ์สื่อมวลชนแห่งประเทศไทย และ สถาบันอิศรา จัดสัมมนาระดับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ประจำปี 2569 (Southeast Asia Regional Seminar 2026) ภายใต้หัวข้อ “Beyond the Algorithm: Reclaiming Sovereignty, Trust, and Sustainability for ASEAN Digital Publishers” หรือ “ก้าวข้ามอัลกอริทึม: ทวงคืนอธิปไตย ความเชื่อมั่น และความยั่งยืนให้แก่ผู้ประกอบการสื่อดิจิทัลอาเซียน” โดยเวทีดังกล่าวมีขึ้นระหว่างวันที่ 16–17 พฤศจิกายน 2569 มีผู้แทนองค์กรวิชาชีพ นักวิชาการ และสื่อมวลชน จากทั้งไทย, มาเลเซีย, เวียดนาม, เมียนมา, กัมพูชา, ติมอร์-เลสเต, อินโดนีเซีย และ สปป.ลาว เข้าร่วม

นายชวรงค์ ลิมป์ปัทมปาณี ประธานสภาการสื่อมวลชนแห่งชาติ กล่าวเปิดการสัมมนาว่า วงการสื่อสารมวลชนกำลังเผชิญจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญ หลังจากเทคโนโลยีดิจิทัลได้เปลี่ยนแปลงกระบวนการผลิต เผยแพร่ และบริโภคข่าวสารอย่างสิ้นเชิงตลอดสองทศวรรษที่ผ่านมา แม้ในระยะแรกอินเตอร์เน็ตจะสร้างความหวังเรื่องเสรีภาพในการสื่อสาร การเข้าถึงผู้รับสารที่กว้างขวางขึ้น และโอกาสทางเศรษฐกิจใหม่ๆ แต่สถานการณ์ปัจจุบันกลับแตกต่างออกไปอย่างมาก


นายชวรงค์ กล่าวว่า แพลตฟอร์มเทคโนโลยีระดับโลกเพียงไม่กี่ราย ได้เข้ามามีอิทธิพลอย่างมหาศาลต่อช่องทางการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารของประชาชน การค้นพบเนื้อหาข่าว และการจัดสรรรายได้จากโฆษณาดิจิทัล ส่งผลให้องค์กรสื่อ โดยเฉพาะสื่อขนาดเล็กและสื่ออิสระ ต้องเผชิญความท้าทายที่ไม่ใช่เพียงการปรับตัวให้ทันเทคโนโลยีอีกต่อไป แต่เป็นการดิ้นรนเพื่อความอยู่รอดควบคู่กับการรักษาความเป็นอิสระทางบรรณาธิการและจริยธรรมวิชาชีพ ขณะเดียวกัน การพัฒนาอย่างรวดเร็วของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) กำลังสร้างแรงกระเพื่อมระลอกใหม่ต่ออุตสาหกรรมสื่อ แม้ AI จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของกองบรรณาธิการ สนับสนุนการทำข่าวเชิงสืบสวนสอบสวน การแปลเนื้อหาข้ามภาษา และการให้บริการข่าวสารแก่ประชาชนได้ดีขึ้น แต่ก็นำมาซึ่งคำถามสำคัญเกี่ยวกับลิขสิทธิ์ ความโปร่งใส ข่าวบิดเบือน ความรับผิดชอบทางบรรณาธิการ และอนาคตของวิชาชีพสื่อมวลชน

“เมื่อระบบ AI สามารถสรุป ผลิตซ้ำ หรือแม้แต่สร้างเนื้อหาข่าวขึ้นมาใหม่ โดยไม่จำเป็นต้องส่งผู้รับสารกลับไปยังเว็บไซต์ของผู้ผลิตข่าวต้นฉบับ เราจำเป็นต้องตั้งคำถามพื้นฐานว่า ใครจะเป็นผู้จ่ายเงินสนับสนุนการผลิตข่าวสารที่มีคุณภาพ ซึ่งสังคมยังคงต้องการ” นายชวรงค์ กล่าวและว่า เมื่ออัลกอริทึมเข้ามามีบทบาทมากขึ้นในการกำหนดว่าประชาชนจะได้เห็น อ่าน และเชื่อข้อมูลข่าวสารใด ก็จำเป็นต้องตั้งคำถามว่า ใครจะเป็นผู้รับผิดชอบสูงสุดในการคุ้มครองสิทธิ์ของประชาชนที่จะได้รับข้อมูลข่าวสารที่เชื่อถือได้

ประธานสภาการสื่อฯ กล่าวว่า ปัญหาเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในประเทศไทย แต่เป็นความท้าทายร่วมกันขององค์กรสื่อทั่วภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จึงถึงเวลาที่ความร่วมมือระดับภูมิภาคจะต้องมีบทบาทสำคัญมากยิ่งขึ้น

Advertisement

ทั้งนี้ การสัมมนาครั้งนี้ ให้ความสำคัญกับหลักการพื้นฐาน 3 ประการ ได้แก่ อธิปไตยทางสื่อ (Sovereignty) ความไว้วางใจ (Trust) และความยั่งยืน (Sustainability) ประการแรก อธิปไตยทางสื่อ ไม่ได้หมายถึงการปิดกั้นตนเองจากเทคโนโลยีระดับโลกหรือการต่อต้านนวัตกรรม แต่หมายถึงความสามารถขององค์กรสื่อในการรักษาอำนาจตัดสินใจด้านบรรณาธิการ การควบคุมเนื้อหาที่ตนเองผลิต ความสัมพันธ์กับผู้รับสาร และอนาคตทางเศรษฐกิจขององค์กร

“องค์กรสื่อเพียงรายเดียว โดยเฉพาะในประเทศที่มีตลาดสื่อขนาดไม่ใหญ่ ย่อมเป็นเรื่องยากที่จะเจรจาต่อรองกับบริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่ของโลกได้อย่างเท่าเทียม แต่หากผู้ประกอบการสื่อในอาเซียนร่วมมือกัน ก็มีโอกาสสร้างพลังและเพิ่มอำนาจต่อรองในฐานะกลุ่มประเทศในภูมิภาคได้มากขึ้น” นายชวรงค์ กล่าวและว่า ประการที่ 2 ความไว้วางใจของประชาชน ซึ่งถือเป็นทรัพย์สินที่มีค่าที่สุดของวิชาชีพสื่อมวลชนในยุคที่เต็มไปด้วยเนื้อหาสังเคราะห์ ภาพและเสียงปลอม หรือ Deepfake รวมถึงข้อมูลบิดเบือนที่สร้างขึ้นด้วย AI แม้เทคโนโลยีจะเปลี่ยนแปลงเครื่องมือในการทำงานของสื่อมวลชน แต่จะต้องไม่เปลี่ยนแปลงหลักการพื้นฐานของวิชาชีพ ได้แก่ ความถูกต้อง ความเป็นธรรม ความเป็นอิสระ ความโปร่งใส และความรับผิดชอบต่อสังคม องค์กรวิชาชีพสื่อมวลชนและสภาการสื่อมวลชนในประเทศต่างๆ จึงมีหน้าที่สำคัญในการส่งเสริมมาตรฐานจริยธรรม และกำกับดูแลให้การนำ AI มาใช้ในการทำงานข่าวช่วยเสริมสร้างความเชื่อมั่นของประชาชน มากกว่าทำลายความน่าเชื่อถือของสื่อ

นายชวรงค์ กล่าวว่า ประการที่ 3 ความยั่งยืนของอุตสาหกรรมสื่อ การทำข่าวที่มีคุณภาพไม่สามารถดำรงอยู่ได้ด้วยความมุ่งมั่นในวิชาชีพเพียงอย่างเดียว แต่จำเป็นต้องมีรูปแบบธุรกิจที่สามารถอยู่รอดได้จริง การเข้าถึงส่วนแบ่งรายได้จากระบบดิจิทัลอย่างเป็นธรรม การลงทุนพัฒนาศักยภาพกองบรรณาธิการ และเสรีภาพในการสร้างสรรค์นวัตกรรม องค์กรสื่อจึงต้องร่วมกันแสวงหาแหล่งรายได้ใหม่ รูปแบบการสร้างความสัมพันธ์กับผู้รับสาร และความร่วมมือที่ช่วยลดการพึ่งพาแพลตฟอร์มเทคโนโลยีระดับโลกเพียงไม่กี่ราย

“ตลอดการสัมมนา 2 วัน ผู้แทนองค์กรสื่อจากประเทศต่างๆ ในอาเซียนจะร่วมกันพิจารณาความเป็นไปได้ในการสร้างเครือข่ายหรือแนวร่วมองค์กรสื่ออาเซียน เพื่อเพิ่มอำนาจต่อรองกับแพลตฟอร์มดิจิทัลและบริษัท AI รวมถึงหารือแนวทางกำกับดูแลการใช้ AI และมาตรฐานจริยธรรมในการทำงานของกองบรรณาธิการ นอกจากนี้ ยังจะมีการแลกเปลี่ยนแนวทางนำ AI มาใช้ในกระบวนการผลิตข่าวอย่างเหมาะสม การพัฒนารูปแบบรายได้ที่หลากหลาย ตลอดจนพิจารณาโอกาสสร้างความร่วมมือในอนาคต และความเป็นไปได้ในการจัดทำแถลงการณ์ร่วมขององค์กรสื่อในภูมิภาคอาเซียน หวังว่าการหารือครั้งนี้ จะไม่หยุดอยู่เพียงการระบุปัญหาที่เราเผชิญร่วมกัน แต่จะนำไปสู่การค้นหาทางออก และที่สำคัญกว่านั้นคือ การกำหนดแนวทางปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม ซึ่งเราสามารถร่วมกันขับเคลื่อนต่อไปได้” นายชวรงค์ กล่าว

นอกจากนี้ นายชวรงค์ กล่าวว่า อนาคตของวงการสื่อสารมวลชนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ไม่ควรถูกกำหนดโดยอัลกอริทึมที่ออกแบบโดยแพลตฟอร์มเทคโนโลยีระดับโลกเพียงฝ่ายเดียว แต่ควรได้รับการกำหนดร่วมกันโดยนักข่าว บรรณาธิการ ผู้ประกอบการสื่อ และองค์กรวิชาชีพที่เข้าใจความต้องการ วัฒนธรรม และความมุ่งหวังด้านประชาธิปไตยของสังคมในภูมิภาค

“เราไม่สามารถหยุดยั้งความเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีได้ และไม่ควรพยายามทำเช่นนั้น แต่เราสามารถร่วมมือกันเพื่อให้ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีเป็นเครื่องมือรับใช้การทำหน้าที่ของสื่อมวลชน แทนที่จะปล่อยให้สื่อมวลชนกลายเป็นเพียงผู้รับใช้เทคโนโลยี หวังว่าการสัมมนาครั้งนี้ จะเป็นอีกก้าวสำคัญในการสร้างประชาคมสื่อมวลชนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ให้มีความเข้มแข็ง เป็นอิสระ ได้รับความเชื่อมั่นจากประชาชน และสามารถดำรงอยู่ได้อย่างยั่งยืนในอนาคต” นายชวรงค์ กล่าว

สำหรับการสัมมนาครั้งนี้ ได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์ บริษัท เอ็ม บี เค จำกัด (มหาชน), บริษัท ปูนซิเมนต์ไทย จำกัด (มหาชน), บริษัท ปตท.สำรวจและผลิตปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) และ บริษัท เจริญโภคภัณฑ์อาหาร จำกัด (มหาชน) พร้อมด้วยการ สายการบินแอร์เอเชีย และ โรงแรมทินิดี เทรนดี้ กรุงเทพ