กรมการแพทย์เตือนภัย ‘สารหนู’ ปนเปื้อนน้ำดื่ม สะสมระยะยาวเสี่ยงหัวใจเต้นผิดจังหวะ-หลอดเลือดตีบตัน
เมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน นพ.วีรวุฒิ อิ่มสำราญ อธิบดีกรมการแพทย์ เปิดเผยว่า สารหนูเป็นโลหะหนักที่สามารถปนเปื้อนอยู่ในสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะในน้ำดื่ม แหล่งน้ำใต้ดิน รวมถึงห่วงโซ่อาหาร ซึ่งนับเป็นปัญหาทางสาธารณสุขที่พบได้ในหลายประเทศรวมถึงประเทศไทย หากประชาชนได้รับสารหนูเข้าสู่ร่างกายจะก่อให้เกิดพิษได้ทั้งแบบเฉียบพลันและแบบเรื้อรัง โดยในกรณีพิษเฉียบพลัน (Acute Exposure) ผู้ป่วยจะมีอาการอาเจียน ปวดท้อง และท้องเสีย หากได้รับในปริมาณมากอาจเกิดอาการชาและแสบร้อนบริเวณปลายมือปลายเท้า กล้ามเนื้อเป็นตะคริว และรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้ ส่วนพิษเรื้อรัง (Chronic Exposure) จากการได้รับสารหนูอนินทรีย์ในปริมาณสูงอย่างต่อเนื่อง จะทำให้เกิดรอยโรคที่ผิวหนัง เช่น ผิวหนังแข็งเป็นปื้น มีจุดด่างดำ และผิวหนังหนาตัวบริเวณฝ่ามือฝ่าเท้า นอกจากนี้ยังเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเบาหวาน ความผิดปกติทางระบบประสาทและสติปัญญา ปัญหาระบบสืบพันธุ์ ความพิการแต่กำเนิด โรคมะเร็งหลายชนิด อาทิ มะเร็งปอด ตับ กระเพาะปัสสาวะ ผิวหนัง ต่อมลูกหมาก และมะเร็งเม็ดเลือดขาว รวมถึงส่งผลเสียโดยตรงต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด
นพ.เขตต์ ศรีประทักษ์ ผู้อำนวยการสถาบันโรคทรวงอก กล่าวถึงอันตรายต่อระบบหัวใจว่า การสัมผัสสารหนูในระยะยาวเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดหลายรูปแบบ ได้แก่ โรคหลอดเลือดแดงแข็งและโรคหัวใจขาดเลือด เนื่องจากสารหนูทำให้หลอดเลือดเสื่อมสภาพ กระตุ้นการเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือด และลดกระบวนการสลายลิ่มเลือด ส่งผลให้เกิดลิ่มเลือดอุดตันและหลอดเลือดตีบตันได้ง่ายขึ้น รวมถึงโรคกล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ จากการที่สารพิษเข้าไปทำลายโครงสร้างและการทำงานของเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจโดยตรง โดยกลไกสำคัญที่สารหนูทำลายระบบหัวใจและหลอดเลือดเกิดจาก 3 ปัจจัยหลัก คือ 1. การทำลายเยื่อบุหลอดเลือด โดยยับยั้งการสร้างสารไนตริกออกไซด์ที่ช่วยให้หลอดเลือดขยายตัว ทำให้หลอดเลือดแข็งและตีบแคบลง 2. การสร้างความเครียดออกซิเดชัน ทำให้เกิดอนุมูลอิสระจำนวนมากเข้าไปทำลายเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจและผนังหลอดเลือดจนเสื่อมสภาพเร็วขึ้น 3. การกระตุ้นการอักเสบเรื้อรังในผนังหลอดเลือด ทำให้คราบไขมันเกาะสะสมและเกิดลิ่มเลือดอุดตันได้ง่าย
ด้าน นพ.ธสุ เธียรธำรงสุข แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านสรีระไฟฟ้าหัวใจ กล่าวว่า ในส่วนของระบบไฟฟ้าหัวใจว่าอีกหนึ่งภาวะแทรกซ้อนที่สำคัญและอันตรายจากการได้รับสารหนูสะสมคือ ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ (Cardiac Arrhythmias) โดยสารหนูจะเข้าไปรบกวนการทำงานของคลื่นไฟฟ้าหัวใจ ทำให้ช่วงคลื่นไฟฟ้าหัวใจยาวขึ้นผิดปกติ (QT prolongation) ควบคู่กับการกระตุ้นให้แคลเซียมเข้าไปสะสมในเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจมากเกินไป ซึ่งความผิดปกติเหล่านี้เป็นตัวกระตุ้นสำคัญที่นำไปสู่ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะชนิดรุนแรง และอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้หากไม่ได้รับการตรวจพบและรักษาอย่างทันท่วงที
ทั้งนี้ สถาบันโรคทรวงอก กรมการแพทย์ ขอแนะนำแนวทางการป้องกันตนเองให้ปลอดภัยจากพิษของสารหนู โดยประชาชนควรให้ความสำคัญกับการ ตรวจสอบคุณภาพน้ำดื่ม หลีกเลี่ยงการนำน้ำบาดาลหรือน้ำใต้ดินที่ไม่ได้ผ่านการตรวจสอบและบำบัดสารหนูมาใช้อุปโภคบริโภค และควรติดตามเฝ้าระวังความเสี่ยงในพื้นที่ โดยหน่วยงานและชุมชนควรตรวจวัดคุณภาพแหล่งน้ำอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะในพื้นที่เสี่ยงที่มีประวัติการปนเปื้อนสารหนูในแหล่งน้ำธรรมชาติ เพื่อลดโอกาสการสะสมของสารพิษในร่างกายและป้องกันการเกิดโรคเรื้อรังในระยะยาว



