สืบเนื่องกรณีการขุดค้นพบหลักฐานทางโบราณคดีจำนวนมากที่เขาพระรายณ์ หรือเขาศรีวิชัย อำเภอพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี ซึ่งสันนิษฐานว่าคือรัฐโบราณ ‘พันพัน’ ในเอกสารจีน โดยโบราณวัตถุสำคัญที่พบล่าสุดคือ ‘จักรสัมฤทธิ์’ ซึ่งเกิดกระแสเรียกร้องจากชาวบ้านว่าอยากเห็นของจริง ในขณะที่บางส่วนตั้งข้อสงสัยว่าเป็นของปลอมหรือไม่ เพราะมีสภาพใหม่มาก ในขณะที่อธิบดีกรมศิลปากรเตรียมจัดเสวนาระดับนานาชาติ โดยเชิญนักโบราณคดีจากประเทศต่างๆร่วมหารือในหัวข้อเกี่ยวกับรัฐศรีวิชัย ตามที่นำเสนอข่าวไปแล้วนั้น
เมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ นายภาณุวัฒน์ เอื้อสามาลย์ นักโบราณคดีประจำสำนักศิลปากรที่ 12 นครศรีธรรมราช กล่าวว่า ประเด็นเรื่องจักรสัมฤทธิ์ ซึ่งมีผู้ตั้งคำถามเรื่องของปลอมนั้น โบราณวัตถุนี้ ตนอยู่ในเหตุการณ์ขณะคนงานขุดพบ เนื่องจากมีหน้าที่เป็นผู้ควบคุมหลุมขุดค้น โดยพบในชั้นดินเดียวกับโบราณสถาน ซึ่งไม่พบวัตถุสมัยปัจจุบันปะปนอยู่เลย นอกจากนี้ ยังมีการบันทึกข้อมูลอย่างละเอียด ไม่ว่าจะเป็นสภาพหลักฐาน และตำแหน่งที่พบ จากนั้นได้จัดเก็บและส่งไปยังกลุ่มวิทยาศาสตร์เพื่อการอนุรักษ์ สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กรมศิลปากร กรุงเทพฯ พร้อมกับโบราณวัตถุชิ้นอื่นๆอีก รวม 12 รายการ ต่อมาได้รับแจ้งจากกลุ่มวิทยาศาสตร์ให้ไปรับคืนเพื่อนำกลับมาศึกษา โดยเจ้าหน้าที่ก็จัดวางโบราณวัตถุทั้งหมดให้ตรวจนับและเช็คความถูกต้องเรียบร้อย
“ในการขุดค้นทางโบราณคดีนั้น การจดบันทึกหลักฐานถือเป็นเรื่องสำคัญมาก ไม่ว่าจะเป็นตำแหน่ง ทิศทาง ชั้นดิน และบริบทแวดล้อม สำหรับโบราณสถานแห่งนี้ก่อนเข้าดำเนินการ ได้พบร่องรอยการลักลอบขุดบริเวณกึ่งกลางของตัวโบราณสถานเมื่อนานมาแล้ว จนเป็นหลุมขนาดใหญ่ ทำให้ซากอิฐกระจัดกระจายอยู่ทั่วไป และมีวัชพืชขึ้นปกคลุมหนาแน่น ในการขุดค้น จึงลอกชั้นดินระดับบนๆ ที่มีอิฐหักกองกระจัดกระจาย ออกไป จนถึงชั้นที่พบอิฐโบราณสถานวางตัวในตำแหน่งเดิมที่เป็นตัวอาคาร เป็นรูปเป็นร่างชัดเจน โดยพบจักรสัมฤทธิ์วางอยู่ใกล้กับตัวโบราณสถาน อย่างไรก็ตาม หากมีใครพิสูจน์ได้ว่า เคยพบจักรสัมฤทธิ์แบบเดียวกันนี้ ตามร้านค้าที่ทำเลียนแบบหรือจำลองโบราณวัตถุ หากว่ามีจริงก็คงต้องพิจารณาทบทวนและยอมรับกันไปตามข้อมูลหลักฐาน” นายภาณุวัฒน์กล่าว
นายตรงใจ หุตางกูร นักวิชาการกลุ่มงานวิจัยและพัฒนา ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) กล่าวว่า สภาพจักรสัมฤทธิ์ที่ดูสมบูรณ์มากจนเหมือนของใหม่นั้น หากพิจารณาจากโบราณวัตถุยุคก่อนประวัติศาสตร์ ซึ่งเก่าแก่กว่ายุคศรีวิชัยก็ยังมีสภาพดีมาก เนื่องจากโดยธรรมชาติของวัสดุที่คงทน รวมถึงสภาพของดิน ที่สำคัญคือนักโบราณคดีผู้ขุดค้นก็มีการบันทึกไว้อย่างชัดเจนว่าพบจากการขุดค้นทางโบราณคดี ส่วนที่ชาวบ้านอยากเห็นของจริง มองว่ากรมศิลปากรควรนำมาจัดแสดงเพื่อสร้างความตระหนักรู้
“ข้อมูลจากนักโบราณคดีก็ชัดเจน เพราะมีภาพถ่าย มีการทำผัง ขนาดของยุคก่อนประวัติศาสตร์ซึ่งเก่ากว่าศรีวิชัย ยังสภาพดี เพราะอยู่ใต้ดินในหลุมฝังศพ แต่เมื่อเอาขึ้นมาจากดินแล้ว ต้องรักษาสภาพให้ดี โดยเฉพาะเหล็ก อยู่ในดินได้ แต่พอเอาขึ้นมา สนิมกิน เพราะโดนอากาศ สำหรับชาวบ้านที่อยากเห็นจักรสัมฤทธิ์ กรมศิลป์ควรจัดแสดง เพื่อปลุกจิตสำนึกท้องถิ่นให้ตระหนักรู้ว่าดินแดนนี้มีประวัติศาสตร์ยาวนาน ดังนั้นควรช่วยกันดูแลรักษา ให้คนพื้นที่มีส่วนร่วม” นายตรงใจกล่าว
