ติววิธีจับตา! เลือกตั้งรอบนี้ จะมีปัญหาเดิมอีก? อดีต กกต.ตอบเคลียร์ ‘กาแบบไหนไม่ผิด’

ติววิธีจับตา! เลือกตั้งรอบนี้ จะมีปัญหาเดิมอีก? อดีต กกต.ตอบเคลียร์ ‘กาแบบไหนไม่ผิด’

เมื่อวันที่ 10 มกราคม เวลา 13.30 น. ที่ห้องอเนกประสงค์ ชั้น 1 หอศิลปกรุงเทพฯ เครือข่าย Vote62 จากร่วมมือระหว่างองค์กร opendream บริษัทชั้นด้านการนำเทคโนโลยีมาใช้แก้ปัญหาสังคม, iLaw องค์กรที่จับตาด้านกฎหมายและนโยบายของไทย และ Rocket Media Lab ซึ่งทำงานด้านข้อมูลเพื่อสื่อสารมวลชน ร่วมเปิดตัวแคมเปญ #vote62 ตามหาอาสาสมัคร เพื่อร่วมจับตา และรายงานผลการเลือกตั้งอย่างเรียลไทม์

โดยหาอาสาสมัคร 300,000+ คน (ล่าสุดได้ 600 คน) เพื่อจับตาและรายงานผลการเลือกตั้งและประชามติรัฐธรรมนูญ ผ่านทางเว็บไซต์ vote62.com สำหรับไฮไลต์ภายในงานได้แก่ การเสวนาเช้มข้นเจาะลึกถึงการเลืกตั้งครั้งนี้ ซึ่งออกเป็น 2 ช่วง นอกจากนี้ ตลอดทั้งงานยังมีเวิร์กช็อป ‘หน่วยเลือกตั้งจำลอง’เพื่อให้อาสา VOTE62 ได้ซ้อมการรายงานผลก่อนจะถึงวันจริง ตลอดจน ’เกมบัตรนี้ดีหรือเสีย‘ ทายตัวอย่างบัตรเลือกตั้งจากปี 66 ว่าเป็นบัตรดีหรือบัตรเสียพร้อมรับของรางวัลสุดพิเศษ

เวลา 15.30 น. ผู้สื่อข่าวรายงานบรรยากาศ เเสวนาช่วงที่ 2 ’การเป็นผู้มีสิทธิเลือกตั้งในประเทศไทย ทำไมมันลำบากขนาดนี้?’ โดย นายสันติชัย อาภรณ์ศรี บรรณาธิการบริหาร Rocket Media Lab และผู้ร่วมก่อตั้ง VOTE62, นายปฏิพัทธ์ สุสำเภา ผู้ก่อตั้ง opendream และ VOTE62, น.ส.จุฑารัตน์ กุลตัณกิจจา ผู้มีประสบการณ์เป็นอาสาสมัคร VOTE62 และ น.ส.อันนา อันนานนท์ ตัวแทน First Voter

ในตอนหนึ่ง นายสันติชัย ผู้ร่วมก่อตั้ง VOTE62 กล่าวว่า ครั้งนี้มีประชามติ เราจึงต้องทำต่อ มันมีมูฟเมนต์คนละแบบจากปี 62 เราอยากเก็บข้อมูลไว้ว่า มันมีอะไรเกิดขึ้นในแต่ละครั้ง

เมื่อถามถึงปัญหาที่เจอในแต่ละครั้ง ว่ามีลักษณะเป็นแพทเทิร์นหรือไม่?

นายสันติชัยเผยว่า ทุกครั้งที่ทำมา มันมีแพทเทิร์นทุกครั้ง ขนาดยังไม่เริ่ม แค่เพียงก้าวแรก เราเจออุปสรรคเต็มไปหมด สามารถรณรงค์ได้ไหม เพิ่มทราบจะเข้าคูหาอยู่แล้ว หรือชื่อตกหล่น ลงทะเบียนเลือกต้้งล่วงหน้าไม่ได้ มันเกิดมวลก้อนแบบนี้ทุกครั้ง จะมีความขลุกขลักบางอย่างก่อนจะถึงวันจริง

“กกต.ไม่เรียนรู้หรือ มีรายงานปัญหาเกิดขึ้น ซ้ำๆ เป็นแพทเทิร์น เช่น รอคิวนานเกินไป, ชื่อไม่ตรงแจกบัตรเลือกตั้งผิดเขต, ถ่ายไม่ทัน, ไม่ให้ถ่ายภาพ จึงจินตนาการไปได้ว่า ปี 2569 ก็อาจจะเกิดขึ้น ซี่งเราจะมีรีพอร์ทเผยแพร่ อยากให้ทุกคนจับตาว่า จะเกิดขึ้นเหมือนเดิมอีกไหม”

“เราพูดเรื่องถ่ายภาพมาไม่รู้กี่ปี ก็อ้างว่า กกต.ไม่ให้ถ่ายภาพ” นายสันติชัยกล่าว

จากนั้น ชวนเล่นเกมทาย บัตรดี/บัตรเสีย ซึ่งบางกรณีแม้ว่ากาบาทในช่อง แต่ก็ถูกนับว่า ‘บัตรเสีย’ เช่น เพราะมีรอยขีดฆ่า 2 รอบ หรือมีรอยจุดตรงกลาง ก็ถูกนับว่าเสีย แต่เมื่อมีคนประท้วงจึง กลับคำว่าเป็น ‘บัตรดี’

“สิ่งที่เราอยากจะบอก คือเมื่อนำข้อมูลนี้ไปเทียบกับข้อมูลของ กกต.ทั้งหมดนี้ อาจจะเป็นบัตรดีทั้งหมดก็ได้ ซึ่งปี 66 มีบัตรเสียมากถึงเกือบ 3 ล้านใบ เป็นเหตุผลที่ต้องการอาสาสมัครเพิ่มในปีนี้”

ในระหว่างนี้ นายสมชัย ศรีสุทธยากร อดีตกกต. ชี้แจงเพิ่มเติมเรื่องเครื่องหมายว่า ‘แค่เพียงเส้นสองเส้น มีจุดตัดอยู่ในกรอบ’ ก็นับคะแนนเป็นบัตรดีได้ เพราะรู้เจตนา แต่ถ้าจุดตัดอยู่นอกกรอบ จะไม่รู้เจตนา

“ดังนั้น ‘มีมากกว่า 1 เส้นไม่ผิด’ เพราะบางครั้งปากกาเขียนไม่ติด ต้องขีดซ้ำ กากบาทจะเอียงกี่องศา เอียงจนกลายเป็นเครื่องหมายบวก + ก็ยังได้ ขอแค่จุดตัดอยู๋ในช่องเท่านั้น”

“ซึ่งคนวิวินิจฉัย คือกรรมการฯประจำหน่วย ซึ่งวินิจฉัยตามใจ เราสามารถทักท้วงได้ ขอให้โต้แย้ง แล้วบันทึกประจำหน่วย” นายสมชัยกล่าว

จากนั้น นายสันติชัย กล่าวต่อว่า จากประสบการณ์การรวมคะแนน พบว่ามีความผิดปกติจำนวนมาก เช่นที่เจอคือ มีขีด 3-4 แต่นับเป็น 5 คะแนน เป็นต้น ซึ่งมีผลกับเขตที่แข่งขันกันอย่างสูสีมาก และสะท้อนให้เห็นความสำคัญของใบขีดคะแนน ว่ามีความสำคัญอย่างยิ่ง

“เรามีความหวังกับอาสาสมัครอย่างมาก หลังไมค์เราได้รับความช่วยเหลืออย่างมาก ในการส่งภาพมาทำ Could sourcing เราเคยเกิดปัญหาการแข่งกันคำนวณว่า กกต.กับเรา ใครนับถูกหรือผิด แล้วควรจะแก้ไขอย่างไร แต่ถ้าเรามีหลักฐานที่ดี ทุกครั้งมันจะเริ่มเขยิบ รอบนี้ไม่มีปัญหาเรื่องสูตร แต่มีปัญหาเรื่องแอพพ์

ไม่แน่ใจว่าปีนี้ หีบต่างประเทศ เลือกตั้งล่วงหน้าจะมีปัญหาอีกหรือเปล่า ขอให้ช่วยกันจับตา”
นายสันติชัยกล่าว

ด้าน นายปฏิพัทธ์ ผู้ก่อตั้ง opendream และ VOTE62 กล่าวในแง่มุม ‘มันคือเทคโนโลยี หรือมันคือมนุษย์ ว่าด้วยนวัตกรรมการเลือกตั้งของไทย‘ โดยเผยถึงสาเหตุของดารเริ่มต้นทำเว็บไซต์ เกิดจากความไม่ไว้ใจระบบเลือกตั้งของไทย จึงคิดสร้างความร่วมมือของภาคประชาชน และอยากให้เครื่องมือ VOTE62 ที่สร้างขึ้นนี้ มีส่วนช่วยขยายการมีส่วนร่วมทางประชาธิปไตย ให้มากกว่า 4 นาทีในคูหา

“จึงเกิดการชวนคนไปยืนดูที่หน่วยเลือกตั้งใกล้บ้าน และพยายามจะถ่ายรูป ไอเดียแรกคิดจะนับคะแนนแข่งกับ กกต. สุดท้ายกลายเป็นเราพยายามสร้างการมีส่วนร่วมกับการเลือกตั้ง และอนุรักษ์ข้อมูลที่พวกเราไปหาไว้ เพื่อดูย้อนหลังว่าการเลือกตั้งแต่ละครั้งเกิดอะไรขึ้นบ้าง และมันผิด หรือตรงกับที่ กกต.ประกาศหรือไม่” นายปฏิพัทธ์เผย

นายปฏิพัทธ์กล่าวว่า ต้องบอกว่าเราพึ่งพาอาสาธรรมชาติ ซี่งหน้าที่คือช่วย ‘ถ่ายรูป’ อย่างในการเลือกตั้งรอบนี้ มี 3 ใบ จำนวนรูปที่ต้องถ่ายก็จะคูณไปตามนั้น

เริ่มจาก ‘ถ่ายป้ายไวนิล’ เพื่อให้รู้ว่าหน่วยเลือกตั้งไหน เขตไหน อำเภอไหน รวมถึงถ่าย ‘รูปใบขีดคะแนน’ ซึ่งสำคัญมาก เพราะเป็นคะแนนดิบที่สุด รวมถึงถ่าย ‘ใบสรุปคะแนนทั้งหมด’ (ขนาดA4)

นายปฏิพัทธ์กล่าวว่า ทาง vote62 เราขอความร่วมมือประชาชน ช่วยกันจับตาทุกจังหวะที่จะทำให้เจตจำนงของผู้มาใช้สิทธิผิดพลาดไป ซึ่งการที่ประชาชนช่วยกัน ทำให้รายงานได้เร็วกว่า กกต.และทราบผลได้ก่อน ที่ผ่านมาเราเห็นภาพการเจริญเติบโต การเข้ามาของคะแนน ว่าใครน่าจะได้รับเลือกในเขตไหน

รวมถึงยังออกแบบให้มีกระบวนการให้ ‘อาสาสมัครที่บ้าน’ คอยดูความผิดปกติ จากรูปที่ส่งเข้ามา ให้คนกดแรนด้อมดู แล้วช่วยกันความผิดปกติได้ ซึ่งเป็นข้อมูลสาธารณะทั้งหมด โดยภาคการเมือง หรือพรรค สามารถเข้ามาหยิบใช้ข้อมูลได้

นายปฏิพัทธ์ ยังขอบคุณ น.ส.อันนา ที่ทักเรื่องการใช้ภาพปลอมเอไอ ในการโกงผลเลือกตั้ง ซึ่งอาจเกิดขึ้นได้ ทำให้เห็นช่องว่างอีกจุด นอกจากการใช้เอไอช่วยประมวลหรือคีย์คะแนนจากภาพ

จากนั้น นายปฏิพัทธ์ยังกล่าวถึงภาพรวมอุปสรรคของการเลือกตั้ง คือ

1. ผู้ใช้สิทธิไม่สามารถดูข้อมูลได้ว่า ต้องเลือกที่ไหน ซึ่ง กกต.โปรโมตว่า สามารถไปดูได้ในแอพพ์ Smartvoet ได้ แต่เคยเกิดกรณี สมมติจังหวัดนี้มีเขต 8 แต่ข้อมูลของเขต 8 ไม่มีในเว็บไซต์ ทำให้เขาไม่รู้ว่าจะเลือกใคร เมื่อไม่รู้ ก็ไม่เลือกเสียเลย ยกเว้นต้องขวนขวายหาข้อมูลเอง เหตุการณ์ลักษณะเดียกันนี้เกิดขึ้นที่ จ.สมุทรสาคร เช่น มี 4 เขต จาก 3 เขต เป็นต้น

ความลำบากที่ 2 คือ ความไว้วางไว้ใจ กกต. เช่น รายงานคะแนน 2 ฉบับ เขียนจำนวนไม่ตรงกัน ซึ่งแพทเทิร์นน่าสนใจ ที่คะแนนเพิ่มหรือหาย มักจะเกิดกับกลุ่มพรรคหนึ่ง

“อยากชวนไปช่วยกันยืนดู จับตา และคุยถึงปัญหา” นายปฏิพัทธ์กล่าว

สำหรับ Vote62 คือ ระบบการรายงานผลการเลือกตั้งแบบคราวด์ซอร์ส (Crowdsourcing) โดยให้ประชาชนช่วยกันถ่ายภาพกระดานคะแนนที่นับเสร็จแล้วในคูหาเลือกตั้ง แล้วส่งเข้ามาในระบบเพื่อตรวจสอบและเปรียบเทียบผลกับ กกต. โดยชื่อของ Vote62 มีที่มาจากการเริ่มทำระบบอาสาสมัครในการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อปี 2562 เรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน

ทำไมการเลือกตั้งปี 2569 ถึงสำคัญ? การเลือกตั้งทั่วไปปี 2569 จะเป็นครั้งประวัติศาสตร์ที่มีการเลือกตั้ง ส.ส. พร้อมกับการจัดทำประชามติร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ซึ่งเท่ากับจะมีการนับคะแนนทั้งแบบบัญชีรายชื่อ, แบบแบ่งเขต และการออกเสียงประชามติพร้อมกัน ซึ่งหมายถึงจำนวนบอร์ดนับคะแนนที่มากขึ้น และที่สำคัญที่สุด “การประชามติรัฐธรรมนูญครั้งนี้คือประตูบานแรกในการแก้ไขรัฐธรรมนูญ” การเลือกตั้งรอบนี้จึงเป็นหมุดหมายสำคัญที่น่าจับตา