เมื่อเวลา 14.00 น. วันที่ 9 กันยายน ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ เครือข่ายปฏิรูปรับน้องประชุมเชียร์เพื่อสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ จัดเสวนาหัวข้อ “โซตัสกับการพัฒนาสังคมไทย : สร้างชาติหรือถ่วงความเจริญ?” โดยมี นายสาธิต เทพวงศ์ศิริรัตน์ พรรคภูมิใจไทย, น.ส.พรรณิการ์ วานิช พรรคอนาคตใหม่, นายแพทย์คณวัฒน์ จันทรลาวัณย์ พรรคประชาธิปัตย์, นายตรีรัตน์ ศิริจันทโรภาส พรรคเพื่อไทย ร่วมเสวนา
นายสาธิต เทพวงศ์ศิริรัตน์ พรรคภูมิใจไทย กล่าวว่า การเคารพระบบอาวุโส เคารพรุ่นพี่รุ่นน้องเป็นการให้ความเคารพโดยธรรมชาติที่ทำให้ไม่เกิดความขัดแย้งกัน ความหมายในคำว่าโซตัสเช่นการเสียสละหรือน้ำหนึ่งเดียวกันเป็นความหมายที่ดี แต่การว้ากในการรับน้องเป็นสิ่งที่ผิด ตนเองก็เคยผ่านการว้ากและอยากว้าก แต่เข้าไปแล้วไม่อิน ที่เข้ารับน้องเพราะอยากมีเพื่อน ถ้าคนส่วนใหญ่ไม่เข้าโซตัสคิดว่ามันจะหายไปเอง และสิ่งใดที่ดีในระบบเราสามารถนำกลับมาใช้ได้เช่นวัฒนธรรมที่ดีในมหาวิทยาลัย ทำให้รุ่นน้องเคารพรุ่นพี่หรือจบไปช่วยเหลือเรื่องงานกันได้ คำว่าโซตัสถ้าตัดเรื่องการรับน้องความรุนแรง คือการปกครองแบบมีกรอบ รุ่นน้องเคารพรุ่นพี่ทำให้ไม่ขัดแย้ง เป็นการเคารพโดยธรรมชาติ ลำดับขั้น วัฒนธรรมประเพณี โดยความหมายดีหมด แค่ทำไม่ถูก
“ส่วนเรื่องกลุ่มก้อนทางการเมืองที่อาจถูกมองว่าเป็นโซตัสในการเมืองหรือคนที่มีบารมีในพรรค คิดว่าระบบการเลือกตั้งเมืองไทยที่ผ่านมาคือการแบ่งบัญชีรายชื่อส.ส.เป็นแบบปาร์ตี้ลิสต์และแบบเขต ที่ทำให้นายทุนพรรคอยู่ในโครงสร้างนี้ได้ตลอดไป เมื่อได้จับจองลำดับต้นๆในปาร์ตี้ลิสต์อยู่ตลอด”
การที่รุ่นพี่ดึงรุ่นน้องเข้าไปอยู่ในองค์กรเดียวกัน เช่นมหาดไทยมีสิงห์แดง สิงห์ดำนั้น นายสาธิตมองว่าเป็นเรื่องสถาบันที่คนที่จบไปแล้วทำให้คนเชื่อมั่นว่าสถาบันนี้สร้างคนที่มีความสามารถ ลึกไปถึงระดับมัธยมเช่นสวนกุหลาบ การแก้ปัญหาต้องส่งเสริมแต่ละสถาบันให้มีคุณภาพทัดเทียมกัน ส่วนการปรับเปลี่ยนระบบรับน้องตนไม่เห็นด้วยกับการยกเลิกรับน้องไปเลย เพราะคนที่เข้ามหาวิทยาลัยใหม่ๆควรมีกิจกรรมที่ให้ได้เรียนรู้ แต่สิ่งไม่ดีต้องปรับ คุยกันเป็นข้อบัญญัติคณะก็ได้
นพ.คณวัฒน์ จันทรลาวัณย์ พรรคประชาธิปัตย์ กล่าวว่า ตนมองโซตัสเป็นระบบความคิดหนึ่งแต่ที่มีปัญหาเพราะคนนำไปใช้ผิด เช่น ความหมายของ ซีเนียร์ในโซตัส คนตีความว่าเป็นเรื่องอายุ แต่ตนคิดว่าเป็นเรื่องประสบการณ์มากกว่า ในประชาธิปัตย์ไม่มีโซตัส แต่มีคนที่เราเคารพ 4 พรรคที่นั่งในนี้ผมคิดว่ามีพรรคเดียวที่ไม่แน่ใจว่าหัวหน้าพรรคจะเป็นคนเดิมไหม ประชาธิปัตย์ไม่มีอำนาจนิยม ไม่มีการผูกขาดอำนาจหรือเจ้าของพรรค
“โซตัสเป็นรูปแบบความคิด ผมเห็นด้วยกับจุดยืนไม่สนับสนุนการรับน้องแปลกๆ ส่วนระบบรุ่นพี่รุ่นน้องในระบบราชการที่ดึงรุ่นน้องไปทำงานเช่นกระทรวงมหาดไทยผมเห็นว่ามีอยู่ ต้องเปลี่ยนตั้งแต่การรับน้อง แต่เป็นสิ่งที่แก้ยาก คนที่รับน้องต้องคิดเสมอว่าห้ามละเมิดสิทธิและต้องยอมรับความเห็นคนอื่น และคนในสังคมที่ยอมรับระบบนั้นต้องไม่ตีตราคนที่ไม่ไปรับน้อง จะค่อยๆสร้างคนรุ่นใหม่ที่เข้ามาในระบบราชการ กิจกรรมรับน้องจะดีขึ้นได้ต้องเป็นไปโดยสมัครใจ ไม่ละเมิดไม่ทำร้ายร่างกายและจิตใจ และสังคมต้องไม่ตีตราคนที่ไม่เข้าร่วมซึ่งเป็นเรื่องยาก ต้องเปลี่ยนความคิดเด็กรุ่นใหม่ที่เพิ่งจับมัธยมมาเข้ามหาวิทยาลัยให้เข้ารู้สึกว่าการรับน้องที่ควรเป็นนั้นเป็นอย่างไร” นพ.คณวัฒน์กล่าว
น.ส.พรรณิการ์ วานิช พรรคอนาคตใหม่ กล่าวว่า โซตัสเป็นระบบโครงสร้างในประเทศไทย เป็นวัฒนธรรมการสมยอมเพื่อเอาตัวรอดและหวังว่าตัวเองจะได้ประโยชน์ เป็นระบอบที่รักษาสมดุลอำนาจ คนได้ประโยชน์คือคนที่อยู่บนสุด สิ่งนี้ไปด้วยกันกับสังคมที่เป็นเผด็จการ ถ้าประเทศไทยปกครองด้วยประชาธิปไตยต้องไม่สมยอมไปกับระบบนี้
“เรื่องโซตัสในพรรคการเมืองนั้น ผู้บริหารพรรคอนาคตใหม่อายุเฉลี่ยคือ 45 ปี ส่วนมากอายุ 30-40 ปี ถือว่าอายุน้อยโดยเฉพาะเมื่อเทียบกับสนช. เราออกแบบให้กรรมการบริหารทุกคนที่ได้รับการเลือกตั้งจากที่ประชุมใหญ่มีหนึ่งเสียงเท่ากัน ทำไพรมารีเขตในระบบออนไลน์ พยายามทำลายระบบการรวมศูนย์อำนาจในประเทศไทย เราเชิดชูความหลากหลายทางเชื้อชาติศาสนาและเพศ ให้ความสำคัญกับเสรีภาพ เสมอภาค ภราดรภาพ กลุ่มแอนตี้โซตัสสร้างกลุ่มขึ้นมาเพราะหวังว่าโซตัสจะหมดไปจากประเทศไทย อนาคตใหม่ก็หวังแบบนั้นเช่นกัน ต้องการทำสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ให้เป็นไปได้
“ระบบสิงห์ดำ สิงห์แดงมีความหมายในกระทรวงมหาดไทยอยู่ที่ว่าปลัดกระทรวงตอนนั้นเป็นใคร และยังมีเครือข่ายทั่วประเทศเป็นผู้ใหญ่บ้าน มีการกีดกันศักยภาพของคน ช่วงที่ผ่านมาอนาคตใหม่ไปมาทั่วประเทศเห็นความพยายามแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์จากอปท.ทั่วประเทศ แต่ไม่มีอำนาจที่จะแก้ไข โซตัสไม่ได้แค่ทำให้ชาติไม่พัฒนา แต่ทำให้ล่มจมเมื่อประเทศอื่นพัฒนาไปเรื่อยๆ การแก้ไขระบบราชการทำได้ ทำให้ไม่ต้องขึ้นกับเส้นสาย ทำให้โปร่งใส การย้ายผู้ว่าฯขึ้นอยู่กับผลงาน ทำโอเพ่นดาต้า ให้ประชาชนตรวจสอบได้ การใช้เส้นสายจะยากขึ้น” น.ส.พรรณิการ์กล่าว
นายตรีรัตน์ ศิริจันทโรภาส พรรคเพื่อไทย กล่าวว่า โซตัสมีทั้งแบบสร้างสรรค์และไม่สร้างสรรค์ อาจใช้ได้ดีกับระบบทหาร ระบบที่ออกแบบให้ไม่ต้องตั้งคำถาม แต่การใช้ในมหาวิทยาลัยเป็นระบบที่ไม่ให้เกียรติรุ่นน้อง ไม่ให้สิทธิรุ่นน้อง การเคารพกันไม่ควรต้องบังคับ โซตัสเป็นระบบที่ทำให้คนรักกันแต่โซตัสทุกวันนี้กลายพันธุ์ไปมาก พรรคเพื่อไทยเป็นพรรคที่สนับสนุนระบบประชาธิปไตยเสมอมา ผมคิดว่านักการเมืองต้องมาฟังนักศึกษาหลายกลุ่มเพื่อออกแบบทางออกในระบบโซตัสที่เหมาะสมกับอนาคต ระบบโซตัสในพรรคเพื่อไทยผมคิดว่าไม่มี ทุกคนที่อยู่ในพรรคทุกเสียงเท่าเทียมกัน หากเห็นต่างผู้ใหญ่ก็รับฟังเสมอ เป็นองค์กรที่รับฟังทุกคนไม่ว่าอายุเท่าไหร่ประสบการณ์มากหรือน้อย โซตัสปลูกฝังให้รุ่นน้องไม่กล้าเห็นแย้งรุ่นพี่ โซตัสครอบงำให้รุ่นน้องไม่กล้าลุกฮือ ทำให้รู้สึกแปลกแยก โซตัสไม่ต่างจากระบบทาส กลุ่มแอนตี้โซตัสคือคนที่ยอมไม่ได้และเห็นว่าการเงียบคือการยอมรับ แม้ว่าระบบโซตัสจะมีเรื่องดีอยู่ แต่สิ่งแย่ต้องปรับให้เหมาะสม
“เรื่องการเลือกหัวหน้าพรรควันนี้ยังไม่มีการปลดล็อกทางการเมืองยังประชุมเลือกหัวหน้าพรรคไม่ได้ หัวหน้าพรรคเพื่อไทยในอนาคตต้องมาจากการประชุมสมาชิกพรรค ถ้าหัวหน้าพรรคใดไม่สามารถคุมสมาชิกได้ ไม่สามารถมีวิสัยทัศน์กว้างไกล คนนั้นไม่ใช่หัวหน้าพรรค การเป็นหัวหน้าพรรคต้องมาจากหลายอย่าง ทั้งฝีมือ การยอมรับ เมื่อมีการปลดล็อกน่าจะมีความชัดเจนว่าเลือกใคร
“ส่วนเรื่องรุ่นพี่รุ่นน้องในระบบราชการเป็นโชคร้ายของประเทศไทยที่การเลื่อนตำแหน่งอาจไม่ได้วัดที่ความสามารถ ข้าราชการเป็นระบบที่ถ่วงประเทศไทย เป็นคนที่ติดต่อกับประชาชนแต่เห็นหัวประชาชนหรือไม่ วันนี้สิ่งที่ต้องปฏิรูปคือระบบราชการ วัดคนที่ความสามารถ ควรมีระบบตรวจสอบข้าราชการโดยให้ประชาชนให้คะแนนในหลายๆองค์กร
“ทุกมหาวิทยาลัยควรออกกฎว่าการเข้ารับน้องควรเป็นไปโดยสมัครใจและไม่บังคับ และควรปลูกฝังเรื่องสิทธิพลเมืองในระบอบประชาธิปไตยให้ตั้งแต่มัธยม โซตัสต้องมีการปรับเปลี่ยนให้สร้างสรรค์ ให้องค์กรนักศึกษาตรวจสอบได้ทั้งการรับน้อง ตรวจสอบอาจารย์ ตรวจสอบวิชาที่เรียน” นายตรีรัตน์กล่าว
