วันนี้ (25 พ.ย.) ดร.เดชรัต สุขกำเนิด อาจารย์คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ โพสต์ข้อความทางเฟสบุ๊ก Decharut Sukkumnoed แสดงความเห็นเรื่องนโยบายประชานิยมหวังผลการเมือง ต่างกับรัฐสวัสดิการที่เป็นระบบ อย่างไร
หลังจากรัฐบาล คสช. ออกมาตรการสนับสนุนเพิ่มในบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ ก็เลยมีคนถามมาเยอะเลยว่า ระบบรัฐสวัสดิการ กับการแจกเงินเพื่อหวังผลทางการเมือง (บางคนเรียกว่า ประชานิยม) แตกต่างกันตรงไหน? ขอเป็นหลักการที่ชัดเจน (แหม ตอนถาม รองนายกฯ วิษณุ ไม่เห็นให้ต้องตอบโดยอิงหลักการเลย อิอิ)
ผมขอตอบแบบย่อๆ ว่า แตกต่างกัน 5 ข้อ
1. ในการดำเนินการระบบรัฐสวัสดิการจะเน้นที่ว่า สวัสดิการที่ให้ไปนั้นเป็น “สิทธิพื้นฐาน” ของประชาชน (หมายความว่า ประชาชนควร/มีสิทธิ์ได้รับอยู่แล้ว) แต่หากเป็นการให้สวัสดิการที่หวังผลทางเมือง จะเน้นคำว่า “นโยบายช่วยเหลือ” จากรัฐบาล เพื่อให้ประชาชนจดจำแบรนด์ของรัฐบาลให้ได้
2. เมื่อเป็นสิทธิพื้นฐานของประชาชนแล้ว ระบบรัฐสวัสดิการมักจะเป็นการให้แบบ “ถ้วนหน้า” โดยไม่แบ่งตามกลุ่มอาชีพหรือยากดีมีจน ส่วนการให้สวัสดิการแบบหวังผลทางการเมืองจะมีการให้แบบเฉพาะกลุ่มที่แตกต่างกัน ทั้งนี้ โดยมุ่งหวังรูปแบบการให้แบบนั้นๆ จะมัดใจกลุ่มเหล่านั้นได้ในทางการเมือง (หรืออย่างน้อยก็ลดแรงกดดันในทางการเมืองจากกลุ่มนั้นลง)
3. ระบบรัฐสวัสดิการจะมีลักษณะที่มีการดำเนินการแบบเป็น “ระบบ” ถาวร แต่ระบบการให้สวัสดิการเพื่อหวังผลทางการเมือง มักเป็นการทำงานในระบบเฉพาะหน้า หรือให้เป็นมาตรการชั่วคราว ในระยะเวลาหนึ่งเท่านั้น ซึ่งส่วนใหญ่ระยะเวลานั้น จะเป็นระยะเวลาที่ใกล้กับการตัดสินใจทางการเมือง เช่น การเลือกตั้ง และมักจะเปลี่ยนนโยบายช่วยเหลือไปเรื่อยๆ แบบเดียวกันการโปรโมชั่นทางการตลาด
4. ในการดำเนินการ แบบระบบรัฐสวัสดิการ มักมีเป้าหมายการดำเนินงานที่เกี่ยวข้องกับคุณภาพชีวิตและ/หรือศักยภาพในการพัฒนาของประชาชนที่ชัดเจน เช่น ลดจำนวนผู้ที่เข้าไม่ถึงระบบบริการสุขภาพลงให้ได้ เพิ่มอัตราการเรียนต่อของนักเรียนให้ได้ แต่การทำแบบหวังผลทางการเมือง จะไม่มีการตั้งเป้าหมายการดำเนินการแบบนี้
5. สืบเนื่องจากข้อ 4 การดำเนินการแบบรัฐสวัสดิการจะมีระบบการติดตามผลการดำเนินงานที่ชัดเจน เป็นกรอบเวลาที่ต่อเนื่องระยะยาว เพื่อให้ทราบว่าจะบรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้หรือไม่? และควรปรับปรุงในลักษณะใด โดยจะมีการนำเสนอให้สาธารณชนเป็นระยะ ส่วนการทำเพื่อหวังผลทางการเมืองมักจะไม่ค่อยมีการติดตามผลแบบระยะยาว และมักไม่ค่อยนำเสนอผลที่แท้จริงต่อสาธารณชน นอกจากนั้น ความพึงพอใจของผู้ได้รับสวัสดิการเฉพาะกลุ่มเท่านั้น
ส่วนการดำเนินการของรัฐบาล คสช. เป็นอย่างไรนั้น ขอให้ย้อนดูแนวทาง 5 ข้อเบื้องต้น ก็น่าจะพอตอบได้ครับ
