หมายเหตุ – ความเห็นนักวิชาการกรณีรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา เตรียมรื้อฟื้นหวยบนดิน 2 ตัว 3 ตัว ซึ่งเคยทำมาแล้วสมัยรัฐบาลทักษิณ ชินวัตร ให้ประชาชนเสี่ยงโชคอย่างถูกกฎหมาย ซื้อหวยผ่านระบบออนไลน์
วีระศักดิ์ เครือเทพ
นักวิชาการด้านรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ก่อนที่รัฐบาลจะออกหวยบนดิน ต้องถามว่าประชาชนส่วนใหญ่มีแนวคิดเรื่องนี้อย่างไร มีการประเมินผลกระทบไว้อย่างไรหรือไม่ เนื่องจากเดิมรัฐต้องการแก้ไขปัญหาสลากกินแบ่งรัฐบาลมีราคาแพง จากสาเหตุของการจัดโควต้าที่มีการผูกขาดในกลุ่มพ่อค้าระดับต่างๆ ที่รับสลากไปขาย
ต่อมาการใช้มาตรการทางกฎหมายควบคุมราคาไม่ประสบผลสำเร็จ เพราะต้นทุนจากต้นทางมีราคาแพง ถ้ามองในแง่การเมืองการปกครองถือว่ารัฐบาลแก้ปัญหาไม่ตรงจุด
ทั้งที่ คสช.ประกาศจะแก้ไขหลังจากมีการยึดอำนาจในช่วงแรกเมื่อ 5 ปีก่อน และไม่ใช่เรื่องนี้เรื่องเดียว แต่ยังมีอีกหลายปัญหาที่ยังแก้ไขไม่ได้ จากนั้นพยายามหาทางออกเพื่อทำอย่างอื่น แต่ในแง่ของระบบราชการบริหารแผ่นดินมองว่าการทำในลักษณะนี้จะไม่มีความยั่งยืน
นอกจากนั้น การออกหวยบนดินรัฐบาลจะสร้างปมเงื่อนไขให้คนไทยเสพติดการพนันเพิ่มขึ้น การออกหวยบนดินจะทำให้มีการเล่นหวยรุนแรงมากขึ้นหรือไม่ นอกจากจะไม่แก้สลากแพงที่ต้นเหตุ แล้วยังมีปัญหาในเชิงสังคมเพิ่มมากขึ้น
ส่วนเรื่องรายได้จากหวยบนดินที่หลายฝ่ายมองว่าสามารถทำรายได้มหาศาลในระยะสั้น แต่น่าสนใจว่าหากรัฐบาลจะหาเงินจากการพนันประเภทนี้มาพัฒนาประเทศ ด้วยการมอมเมาประชาชน ถ้าต้องการแบบนี้ ควรเปิดการพนันเสรีทุกอย่างทั้งสลาก หวยบนดิน หวยออนไลน์ เปลี่ยนวันออกหวยเป็นทุกสัปดาห์แทนรายปักษ์ ในแง่วิชาการ เชื่อว่าการหาเงินจากรายได้ประเภทนี้ มีเหตุผลไม่เพียงพอ เพราะจะมีผลกระทบเรื่องอื่นตามมา
สำหรับข้อมูลการศึกษาวิจัยทางวิชาการ อาจจะมีข้อมูลบางส่วน จากการสอบถามกลุ่มตัวอย่างไว้บ้างแต่ยังไม่มีการวิจัยเชิงลึก ดังนั้น เพื่อให้มีความชัดเจน รัฐบาลต้องทำให้รอบด้านเพื่อให้ทราบพฤติกรรมการซื้อหวยทั้งสลากกินแบ่ง หวยใต้ดิน มูลค่าการขายทั้งบนดินใต้ดิน วงจรผลประโยชน์ทับซ้อน การประเมินความเสี่ยงของรายได้ ผลกระทบทางสังคมอย่างรอบด้านทั้งโทษและประโยชน์จากการขายหวยบนดิน ต้องมีข้อสรุปก่อนที่จะจัดให้มีการทำประชาพิจารณ์
โดยกระบวนการรับฟังความเห็น จะต้องสอบถามจากกลุ่มเป้าหมายทั้งผู้ที่รับโควต้าสลาก ผู้ค้ารายย่อย ผู้บริโภคในช่วงวัยที่กำหนด องค์กรพัฒนาเอกชนที่เกี่ยวข้องกับเด็กและเยาวชน รวมทั้งองค์กรด้านสังคม
เจ้าหน้าที่รักษากฎหมายจะต้องร่วมประเมินปัญหาเพื่อให้สะท้อนความเห็นด้านอาชญากรรม สถิติการจับกุมผู้ค้าหวยใต้ดิน
หลังมีข้อมูลแล้วที่จะทำให้การตัดสินใจมีมิติลงลึก มากกว่าเรื่องของการสร้างรายได้ให้รัฐบาลหรือการแก้ไขสลากแพง ส่วนการขายหวยบนดินจะขัดแย้งกับการประกาศค่านิยม 12 ประการก่อนหน้านี้ด้วยหรือไม่
เป็นเรื่องที่รัฐบาล คสช. ต้องนำไปประเมินให้รอบด้าน เพื่อตอบคำถามให้เด็กและเยาวชนทั้งประเทศรับทราบเหตุผลหากจะเดินหน้าโครงการนี้
ผศ.ดร.อนุสรณ์ ธรรมใจ
คณบดีคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต
การที่รัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา มีแนวคิดฟื้นโครงการหวยบนดินในยุครัฐบาลทักษิณ ชินวัตร ขึ้นมาอีกครั้งถือเป็นเรื่องที่ดี เพราะจะได้นำเอาทุกอย่างมาอยู่บนโต๊ะ สามารถกำกับ ควบคุมได้ง่ายกว่า หากเป็นอย่างนั้น เรื่องของผู้มีอิทธิพล มาเฟีย ควรจะลดลง เสมือนเป็นการจัดระเบียบเอาทุกอย่างขึ้นมาอยู่บนโต๊ะจนสามารถควบคุมได้ดีขึ้น
นอกจากนี้ ยังสามารถจัดเก็บภาษี เพื่อเป็นแหล่งรายได้เข้ารัฐที่รัฐบาลนำไปพัฒนาประเทศด้านอื่นๆ ได้ อย่างสมัยรัฐบาลทักษิณ เขานำเงินจำนวนนี้ไปเป็นทุนการศึกษา พัฒนาเรื่องต่างๆ ซึ่งเป็นประโยชน์กับสังคม
อย่างไรก็ตาม การดำเนินการเรื่องนี้ต้องตระหนักว่าจะต้องไม่ไปส่งเสริมให้คนหลงใหล หรือติดการพนันมากขึ้น ต้องระมัดระวัง คือเอามาอยู่บนดิน แต่ก็ไม่ใช่เป็นการส่งเสริมให้คนมาเล่นพนันมากขึ้น แม้อยู่บนดินก็จริง แต่ควรทำให้การพนันลดลง เหมือนเวลารัฐบาลไปกำกับควบคุมการขายบุหรี่ สุรา ซึ่งเรื่องนี้ก็เป็นคอนเซ็ปต์เดียวกัน
แน่นอนว่า แนวคิดนี้เป็นเรื่องที่ดีมากกว่าไม่ดี เนื่องจากมันเป็นสิ่งที่มีอยู่แล้ว จะไปปฏิเสธข้อเท็จจริงไม่ได้ เพราะเป็นกิจการที่มีอยู่จริง เพียงแต่อยู่ใต้ดินเท่านั้น ซึ่งถ้าเป็นแบบนั้นก็จะกำกับ ควบคุมยาก ก่อให้เกิดระบบมาเฟีย ระบบผู้มีอิทธิพล ในที่สุดคนกลุ่มนี้ก็จะมีอิทธิพลทางการเมืองอยู่ดี
ถ้าเรามีการแก้ไขกฎหมาย หรือทำให้มันเป็นไปตามกฎหมายก็คงไม่มีปัญหา แต่ตอนนั้นที่ทำอาจมีข้อจำกัดเรื่องกฎหมายที่อาจยังไม่เปิดช่องให้ รวมทั้งรัฐบาลทักษิณอาจมองไปที่ผลของการดำเนินการ โดยที่กระบวนการหรือกฎหมายที่ยังติดขัดอยู่ ซึ่งก็ต้องแก้ไขกฎหมายต่อไป
ธเนศวร์ เจริญเมือง
อาจารย์คณะรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (มช.)
ในทางรัฐศาสตร์และสังคมศาสตร์ เรื่องหวย ถือเป็นปัญหาสังคมไทย โดยเฉพาะประชาชนที่มีรายได้น้อย ปรารถนาสร้างความฝัน เพื่อเสี่ยงโชค หากถูกรางวัลใหญ่จะอ้าปากลืมตาได้บ้าง
ซึ่งบางรายอาจโชคดีและสมหวังตามปรารถนาแต่ไม่ใช่คนส่วนใหญ่ เพราะให้เงินรางวัลเพียง 60% เป็นรายได้ของรัฐ 23% และเป็นค่าบริหารจัดการอีก 17% รวม 100% แต่หวยดังกล่าว ถือเป็นทางเลือกของประชาชน
ปัญหาหวยใต้ดิน เป็นเรื่องสลับซับซ้อน เป็นเศรษฐกิจนอกระบบ ที่มีมูลค่าปีละ 100,000 ล้านบาท มีเครือข่ายโยงโยเต็มไปหมด สมัยนายทักษิณ ชินวัตร จึงนำหวยใต้ดิน ขึ้นบนดินเพื่อนำรายได้ดังกล่าวเข้ารัฐ
โดยนำแบบอย่างมาจากยุโรป และอเมริกา หลังทำรัฐประหารยึดอำนาจอ้างว่าเป็นเรื่องผิดกฎหมาย และสั่งยกเลิกไปในที่สุด เนื่องจากผู้มีอิทธิพล ผู้มีบารมี บ่อนพนันหรือรับแทงหวย เสียผลประโยชน์ ยิ่งทำให้หวยใต้ดินเติบโต และมีเครือข่ายมากขึ้น ปราบเท่าไรก็ไม่หมด ปัญหายิ่งสะสมมากขึ้น เพราะรัฐขาดรายได้พัฒนาประเทศ
ปัญหารัฐขาดรายได้ จึงทำให้รัฐบาลนำโครงการสมัยนายทักษิณ กลับมาปัดฝุ่นใหม่ เพื่อเพิ่มรายได้ให้แก่รัฐ พร้อมปราบปรามผู้มีอิทธิพล ผู้มีบารมี เป็นเจ้าพ่อบ่อนการพนันรับแทงหวยที่ผ่านเครือข่ายและออนไลน์ให้ลดน้อยลง
เป็นการตัดวงจรสิ่งที่ผิดกฎหมายอีกทางหนึ่ง เพื่อจัดเก็บภาษีหรือรายได้เข้ารัฐมากขึ้น แต่ประชาชนส่วนใหญ่ อาจสงสัยว่าแล้วทำไม สมัยนายทักษิณ หวยบนดินถึงผิดกฎหมาย
คำตอบคือ เมื่อทำรัฐประหารยึดอำนาจ ก็ต้องออกมาโจมตีหรือใส่ร้ายป้ายสีว่าหวยบนดินเป็นอบายมุข เป็นการมอมเมาประชาชน และไม่ส่งเงินให้กระทรวงการคลัง
ถ้าบอกว่าสมัยรัฐบาลนายทักษิณ ทำผิดกฎหมาย แต่กฎหมายสามารถแก้ไขได้ หากรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี จะปัดฝุ่นทำโครงการดังกล่าว ก็ต้องแก้ไขกฎหมายเสียก่อน มีระเบียบรองรับชัดเจน
ที่สำคัญต้องยอมรับว่าหวยบนดิน สมัยรัฐบาลทักษิณ สร้างประโยชน์แก่สังคม และไม่ได้สร้างความเสียหายแก่รัฐ เพราะมีบทพิสูจน์แล้ว ถ้าไม่ดีจริง รัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จะนำแนวทางดังกล่าวกลับมาใช้อีกทำไม
อย่างไรก็ตาม เรื่องหวยบนดิน สังคมไทยยังต้องต่อสู้ทางความคิด ควรมีเวทีแสดงความคิดเห็น สะท้อนมุมมองหลากหลาย ภายใต้ความเท่าเทียมกัน เพื่อให้แสดงออกทางเสรีภาพ และยอมรับความเห็นที่แตกต่าง
ที่สำคัญโครงการดังกล่าว ต้องโปร่งใส ตรวจสอบได้ ไม่เอื้อประโยชน์ต่อนายทุนหรือพวกพ้องแบบผูกขาด ถ้าเป็นเช่นนั้นรัฐเอง จะตกเป็นจำเลยของสังคมต่อไป
ผศ.ดร.ยุกติ มุกดาวิจิตร
อาจารย์คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
หวยของรัฐจะอยู่บนดินหรือที่ไหนก็ไม่เห็นว่าจะมีปัญหาอะไร ประเทศที่พัฒนาแล้วก็มีทั้งนั้น อย่างในไต้หวันก็มีเครื่องเล่นพินบอล ซึ่งเด็กๆ ไปเล่นกันสนุกๆ ล่าสุด มีข่าวว่าประเทศไทยเก็บเครื่องคีบตุ๊กตาซึ่งไร้สาระมาก ทั้งหมดนี้สะท้อนว่ารัฐไทยชอบคิดถึงเรื่องการพนันในแบบศีลธรรมแต่ไม่พูดอย่างตรงไปตรงมาว่าตัวเองอยากได้ภาษี ถ้าเก็บภาษีได้ ก็จะยอมให้เล่น ถ้าอยากได้ภาษีก็จัดการไปเลย เปิดให้มีไปเลย ส่วนตัวไม่คิดว่าจะมีปัญหาอะไร ถ้าคนมีรายได้หลัก มีงานทำ มีความมั่นคง การพนันเล็กๆ น้อยๆ พวกนี้จะไม่เป็นแหล่งรายได้ คนไม่ติดงอมแงม หรือฝากความหวังอย่างเลื่อนลอยกับการเสี่ยงโชค ดังนั้น สิ่งที่ต้องทำไปพร้อมกันคือ การแก้ปัญหาเศรษฐกิจ
สิ่งที่เกิดขึ้นกับสังคมไทยอย่างหนึ่งคือ นอกจากรัฐจะไม่ยอมรับเรื่องนี้อย่างเปิดเผย ตรงไปตรงมาแล้ว สิ่งที่ยังมีไม่พอคือการที่รัฐมีส่วนในการทำให้ประเทศพัฒนาก้าวกระโดดไปข้างหน้า แต่กลับวนเวียนกับระบบการผลิตแบบเดิมๆ เรายังไม่รู้เลยว่ารัฐบาลจะหน้าตาเป็นอย่างไร นโยบายเป็นอย่างไร
นี่คือเรื่องที่น่าเป็นห่วงมากกว่า ส่วนตัวไม่เห็นว่าการทำหวยบนดินใต้ดิน หรือออนไลน์ เป็นสาระอะไร นี่เป็นเพียงเรื่องที่รัฐบาลคิดหาแหล่งรายได้ใหม่โดยไม่คำนึงถึงการสร้างรายได้ให้ประชาชน ระบบนโยบายเศรษฐกิจทั้งมวล ไม่ได้ถูกให้ความสนใจเช่นเดียวกับปัญหาเรื่องการ
กระจายทรัพยากร ปัญหาการกระจุกตัวของทุน ซึ่งเป็นปัญหาใหญ่กว่า
อีกประเด็นหนึ่งคือ ถ้าหวยออนไลน์จะมีจริงก็ยิ่งตอกย้ำวัฒนธรรม 2 มาตรฐานในสังคมไทยที่ ทักษิณ ชินวัตร โดนคดีมอมเมาประชาชน ในขณะที่รัฐบาลนี้ทำได้ อะไรที่รัฐบาลนี้ทำ อย่างไรก็ไม่ผิดทั้งนั้น
นี่ยิ่งตอกย้ำการเมือง 2 มาตรฐาน เป็นวัฒนธรรมการเมืองที่เลือกว่าถ้าเป็นฝ่ายที่มีอำนาจ จะทำอย่างไรก็ได้ทั้งนั้นแม้เป็นสิ่งเดียวกับที่อีกฝ่ายที่ไม่ชอบก็ตาม
