เมื่อเวลา 14.00 น. วันที่ 1 สิงหาคม ที่ห้องประชุม ประชาไท ชั้น 1 อาคารมูลนิธิอาสาสมัครเพื่อสังคม (มอส.) ห้วยขวาง “เครือข่ายสังเกตการณ์ประชามติ” จัดแถลงข่าว โดยเป็นการรวมตัวกันเฉพาะกิจขององค์กรสังเกตการณ์การเลือกตั้ง องค์กรสิทธิมนุษยชน และสื่อทางเลือก คือ เครือข่าย We Watch อาสาสมัครเยาวชนสังเกตการณ์ประชามติ, สมาคมนักกฎหมายสิทธิมนุษยชน, โครงการอินเทอร์เน็ตเพื่อกฎหมายประชาชน (iLaw), สำนักข่าวไทยพับลิก้า, ศูนย์ข้อมูลและข่าวสืบสวนเพื่อสิทธิพลเมือง (TCIJ), และสำนักข่าวประชาไท เพื่อร่วมกันจับตาการออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญที่จะมีขึ้นในวันที่ 7 สิงหาคม นี้ โดยเปิดรับข้อมูลจากประชาชนและเครือข่ายทั่วประเทศ พร้อมรายงานข้อมูลสู่สาธารณะ ร่วมแถลงข่าวโดย น.ส.ชมพูนุท เฉลียวบุญ ผู้ประสานงาน We Watch นายบัณฑิต หอมเกษ ผู้ประสานงานฝ่ายวิชาการและรณรงค์สมาคมนักกฎหมายสิทธิมนุษยชน นายยิ่งชีพ อัชฌานนท์ โครงการอินเทอร์เน็ตเพื่อกฎหมายประชาชน (iLaw) น.ส.จีรนุช เปรมชัยพร ผู้อำนวยการเว็บไซต์ประชาไท นายเอกพันธุ์ ปิณฑวณิช ผอ.สถาบันสิทธิมนุษยชนและสันติศึกษา ม.มหิดล
น.ส.จีรนุช กล่าวว่า ทางกลุ่มต่างๆมีความกังวลในการติดตามตรวจสอบจับตาการลงประชามติครั้งนี้ องค์กรที่ทำงานด้านสิทธิมนุษยชนและข้อมูลข่าวสารจึงร่วมกันทำงานในนามเครือ ข่ายจับตาประชามติ โดยในวันที่ 7 สิงหาคมองค์กรเครือข่ายจะเปิดโต๊ะข่าวร่วมกันรวบรวมและพิจารณาข้อมูล โดยใช้ข้อมูลจากอาสาสมัคร และประชาชนทั่วไป
ด้านนายเอกพันธุ์ กล่าวว่า การลงประชามติครั้งนี้มีความแตกต่างจากหลายๆครั้ง ช่วงเวลานี้มีความสำคัญมาก เพื่อให้การลงประชามติครั้งนี้โปร่งใสตรวจสอบได้ แต่ตั้งแต่ต้นยังไม่เห็นความพยายามสอดส่องติดตาม ที่ผ่านมาพรรคการเมืองจะส่งคนไปสังเกตการณ์การเลือกตั้งรวมถึงองค์กรสังเกตการณ์อื่นๆ เพื่อให้เกิดการเปรียบเทียบข้อมูล แต่ครั้งนี้ยังไม่เห็น กระบวนการที่เราคิดว่าน่าจะเป็นไปได้คือเรามีการฝึกอบรมเยาวชนร่วมกับทาง We Watch น่าจะเป็นผู้เก็บข้อมูลได้
“การเป็นผู้สังเกตการณ์ประชามติสามารถทำได้ทั้งแบบเป็นทางการและสังเกตการณ์ เสมือนคนนอกที่ไม่ได้รับการยอมรับจากองค์กรภาครัฐ ซึ่งที่ผ่านมาเราถูกปฏิเสธแต่จะใช้การสังเกตการณ์ตามหลักวิชาการ แม้เรามีจุดยืนไม่เห็นด้วยกับการรัฐประหารหรือไม่ชอบพอร่างรัฐธรรมนูญฉบับ นี้ แต่เรามีความเป็นกลางทางวิชาชีพและจรรยาบรรณในการวิเคราะห์ข้อมูลสื่อสารตาม หลักวิชาการ” นายเอกพันธุ์กล่าว
น.ส.ชมพูนุช กล่าวว่า We Watch เป็นเครือข่ายรวมตัวเยาวชนที่สนใจเรื่องการมีส่วนร่วมในการเลือกตั้ง เข้ามาอบรมเรียนรู้การมีส่วนร่วม สมาชิกมีการเก็บข้อมูลมาตั้งแต่ช่วงก่อนหน้านี้ไปจนถึงหลังการลงประชามติและ จะทำรายงานออกมาเพื่อเสนอข้อดีข้อด้อยของประชามติครั้งนี้ แผนระยะยาวเราต้องการให้มีชั้นเรียนสิทธิพลเมืองต่อไป
นายบัณฑิต กล่าวว่า การลงประชามติครั้งนี้เป็นสิ่งสำคัญแต่บรรยากาศช่วงที่มายังมีการแลกเปลี่ยน ความเห็นและรณรงค์อย่างจำกัด เป็นข้อกังวลของนักกฎหมายสิทธิมนุษยชน จึงเข้าร่วมสังเกตการณ์เพื่อให้การลงประชามติเป็นไปอย่างโปร่งใส
นายยิ่งชีพ กล่าวว่า เราทำหน้าที่เป็นศูนย์รวมการรายงานข้อมูล แต่ต้องการการร่วมส่งข้อมูลทั่วประเทศจากประชาชนสามารถรายงานส่งเข้ามาได้ ทางไอลอว์เองที่ผ่านมามีการเก็บข้อมูลเกี่ยวกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนโดย เฉพาะการปิดกั้นการแสดงความคิดเห็นช่วงที่ผ่านมา หากใครทราบข้อมูลขอให้ช่วยส่งเข้ามา
“ช่วงที่ผ่านมาการรณรงค์เงียบมาก แต่ก็มีการเผยแพร่ข้อมูลที่ไม่เป็นจริง เลือกพูดหรือไม่พูดบางประเด็น ไปถึงการพูดถึงความน่าจะเป็นหลังการลงประชามติทั้งที่ไม่มีการระบุไว้ หากประชาชนเห็นการเผยแพร่ข้อมูลที่เป็นข้อมูลไม่จริงเป็นการตีความไปเองหรือ ปกปิดข้อมูลบางส่วนขอให้ช่วยกันส่งเข้ามา” นายยิ่งชีพกล่าว
น.ส.รวิวรรณ กล่าวว่า TCIJอยากฝากให้สื่อติดตามการลงประชามติอย่างใกล้ชิดเพราะที่ผ่านมาจะเห็นการ รายงานข่าวค่อนไปทางด้านใดด้านหนึ่ง ขออย่ากลัวในการรายงานข่าวมากเกินไป
ทั้งนี้ทางเครือข่ายเผยว่าประชาชนสามารถส่งข้อมูลการลงประชามติมาได้ที่ทาง เพจเฟซบุ๊ก We Watch, human rights lawyer association, Prachamati, IHRP.Mahidol, iLaw, TCIJ และ prachatai โดยเผยแพร่เอกสาร “ต้องสังเกตการณ์อะไรบ้างในวันออกเสียงประชามติ?” ว่า 1.กระบวนการจัดการภายในหน่วยออกเสียงประชามติ ตลอดทั้งวันตั้งแต่การเตรียมการก่อนเปิดหน่วย การเปิดหน่วย การออกเสียงระหว่างวัน การนับคะแนนจนกระทั่งถึงการส่งผลคะแนนและการเคลื่อนย้ายอุปกรณ์การเลือกตั้ง ไปยังสำนักงานกกต.ระดับเขตหรือจังหวัด 2.เสรีภาพในการออกเสียงของประชาชน ความตื่นตัว จำนวนผู้มาใช้สิทธิ 3.การเข้าถึงหน่วยเลือกตั้งของกลุ่มผู้มีสิทธิออกเสียงกลุ่มต่างๆ 4.ข้อบกพร่องหรือปัญหาของการจัดการการออกเสียงประชามติ 5.บทบาทของเจ้าหน้าที่รักษาความมั่นคง 6.การใช้ความรุนแรงรวมทั้งการโกงด้วยวิธีต่างๆ 7.การนับคะแนน บันทึกจำนวนผู้มาใช้สิทธิ จำนวนบัตรดี บัตรเสีย และผลคะแนนอย่างละเอียด
