เมื่อเวลา 09.30 น. วันที่ 9 กันยายน ที่ศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ถนนแจ้งวัฒนะ นายชีพ จุลมนต์ รองประธานศาลฎีกา เจ้าของสำนวน พร้อมองค์คณะรวม 9 คนไต่สวนพยานจำเลยนัดที่ 3 คดีโครงการรับจำนำข้าว หมายเลขดำ อม.22/2558 ที่อัยการสูงสุด เป็นโจทก์ ยื่นฟ้อง น.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี เป็นจำเลยฐานละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบฯ และเป็นเจ้าหน้าที่ของรัฐปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติอย่างใดในตำแหน่งหรือหน้าที่ หรือใช้อำนาจในตำแหน่งหรือหน้าที่โดยมิชอบฯ ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 157 และ พ.ร.บ.ประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ.2542 กรณีละเลยไม่ดำเนินการระงับยับยั้งโครงการรับจำนำข้าว ทำให้รัฐเสียหายกว่า 5 แสนล้านบาท
โดยทนายความจำเลยเบิกตัวนายสัตวแพทย์(นสพ.)ชัย วัชรงค์ นักวิชาการอิสระ ผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐกิจการเกษตร เบิกความสรุปว่า ไม่มีประสบการณ์ตรงเกี่ยวกับการซื้อขายข้าว แต่มีญาติและเพื่อนที่เป็นชาวนาหลายคน จึงได้คลุกคลีและรับรู้พฤติกรรมของชาวนา ตนได้ศึกษางานวิจัยเรื่องโครงการรับจำนำข้าวของนายนิพนธ์ พัวพงศกร ผู้อำนวยการวิจัยนโยบายเศรษฐกิจรายสาขา ด้านการพัฒนาอุตสาหกรรมชนบท สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) โดยเฉพาะประเด็นที่ก่อให้เกิดความเสียหายต่อชาติ พบว่ามีความคลาดเคลื่อนหลายจุด แต่ไม่เคยทำหนังสือชี้แจงข้อบกพร่องของงานวิจัยไปที่ ป.ป.ช.แต่อย่างใด เนื่องจากไม่ใช่หน้าที่ของตน โดยการศึกษาช่วงที่มีโครงการรับจำนำข้าวชาวนาได้เร่งปลูกข้าวอย่างพิถีพิถัน ดูแลเป็นอย่างดี ใช้ปุ๋ยให้ถูกตามหลักวิชาการมากขึ้น แม้จะมีต้นทุนสูงขึ้น แต่ทำให้ได้ผลผลิตต่อไร่สูงกว่าเดิมอย่างน้อย 20 ตัน เมื่อเปรียบเทียบต้นทุนกับผลผลิตที่ได้ถือว่าประหยัดกว่าที่ไม่มีโครงการรับจำนำข้าว ส่วนเรื่องที่มีการสวมสิทธิในโครงการรับจำนำข้าวนั้น ทราบว่ารัฐบาลมีการดำเนินคดีไปแล้วกว่า 200 คดี ส่วนกรณีชาวนานำข้าวจากฤดูกาลที่แล้วมาสวมสิทธิในฤดูกาลต่อไป ในทางปฏิบัติไม่สามารถทำได้ เพราะยุคนี้ชาวนาใช้เครื่องดูดข้าว เมื่อดูดข้าวเสร็จแล้วจะต้องนำข้าวไปจำนำทันที เนื่องจากชาวนาไม่มีที่เก็บข้าว ชาวนามีพื้นที่ตากหรือเก็บข้าวจำนวนน้อยมาก ส่วนเรื่องการเก็บข้าวไว้เพื่อนำไปสวมสิทธิฤดูกาลต่อไปนั้น ตนไม่เคยเห็น
อัยการโจทก์ถามว่า วิธีตรวจสอบข้าวที่อายุไม่ต่ำกว่า 110 วันต้องเข้าห้องปฏิบัติการอย่างเดียวหรือไม่ นสพ.ชัยกล่าวว่า ข้าวสั้น หรือข้าวที่อายุไม่ถึง 75 วันจะมีลักษณะเมล็ดลีบกว่าข้าวหนักหรือข้าวที่มีอายุไม่น้อยกว่า 110 วัน ซึ่งโรงสีและชาวนาเห็นเมล็ดข้าวเปลือก ในทางกายภาพแล้วจะสามารถแยกได้ทันทีว่าข้าวลักษณะไหนเป็นข้าวหนักหรือข้าวสั้น ไม่จำเป็นต้องนำไปตรวจในห้องปฏิบัติการ ทั้งนี้ยอมรับว่าไม่สามารถจำแนกได้ว่าข้าวที่นำเข้าโครงการเป็นข้าวจากต่างประเทศหรือไม่ อีกทั้งยอมรับว่าไม่สามารถจำแนกได้ว่าข้าวที่อายุ 100 วันและข้าวที่อายุไม่น้อยกว่า 110 วันแตกต่างกันอย่างไร
นสพ.ชัยยังเบิกความถึงความผิดปกติของอนุกรรมการปิดบัญชีโครงการรับจำนำข้าวหลายจุดที่ส่อให้เห็นว่าตัวเลขความเสียหายสูงเกินจริง เนื่องจากโครงการรับจำนำข้าวมีข้อมูลที่สามารถพิสูจน์ได้ชัดเจนซึ่งในการปิดบัญชีควรจะใช้ข้อมูลหลายด้านเช่นการเผชิญสืบหรืองานวิจัย แต่อนุกรรมการปิดบัญชีกลับใช้หลักการคำนวณค่าเสื่อม 20% ต่อครั้ง ผิดหลักสากล
เมื่ออัยการซักต่อว่า ในเมื่อรัฐบาลไม่ได้ปล่อยข้าวให้เอกชน แต่เอกชนกลับมีข้าวส่งออก ทราบหรือไม่ว่าเอกชนนำข้าวนั้นมาจากไหน นสพ.ชัยกล่าวว่า ทราบว่าเอกชนมีข้าวของตัวเองอยู่รวม 4 ล้านตัน และมีข้าวเปลือกจากนอกโครงการอีกส่วนหนึ่ง และเชื่อว่าในตลาดยังสามารถหาข้าวได้อีก
นสพ.ชัยยังเบิกความตอบคำถามติงของทนายจำเลยถึงประโยชน์ที่ชาวนาได้รับจากโครงการรับจำนำข้าวว่า จากโครงการนี้ชาวนาได้รับผลประโยชน์โดยตรง รวมมูลค่า 463,000 ล้านบาท และยังมีภาษีที่ได้จากการใช้จ่ายในโครงการอีก 110,000 ล้านบาท หากหักค่าใช้จ่ายแล้วยังพบว่ามีกำไรอยู่ 5% หากเทียบกับโครงการประกันราคาข้าวแล้ว โครงการรับจำนำข้าวจะมีการลงทุนสุทธิน้อยกว่า และเงินถึงตัวชาวนาที่แท้จริงได้มากกว่า ถ้าเรามองผลประโยชน์ชาวนาเป็นผลประโยชน์ของประเทศ โครงการนี้ประเทศชาติถือว่าได้รับผลประโยชน์
ต่อมาในช่วงบ่าย นายสุเมธ เหล่าโมราพร ประธานคณะผู้บริหารบริษัท ซี.พี.อินเตอร์เทรด จำกัด เบิกความสรุปว่า บริษัทซี.พี.ฯทำธุรกิจค้าขายข้าวทั้งในประเทศและส่งออกต่างประเทศ บริษัทซื้อข้าวกับทุกรัฐบาล ช่วงที่ น.ส.ยิ่งลักษณ์ได้เป็นรัฐบาล บริษัทได้รับการเชิญชวนจากกระทรวงพาณิชย์ให้เข้าร่วมประมูลซื้อขายข้าวจากโครงการตามช่องทางปกติ แต่ไม่ใช่ในลักษณะของจีทูจี ยืนยันว่าบริษัทไม่ได้เข้าไปเกี่ยวข้องกับการกำหนดนโยบายของรัฐบาล โดยบริษัทซื้อข้าวในปริมาณปกติไม่ถือว่าเป็นการกักตุนข้าว ส่วนปริมาณข้าวค้างสต๊อกจำนวน 18 ล้านตันในสมัยรัฐบาลของจำเลยนั้น อาจมองว่ามากเมื่อเปรียบเทียบกับข้าวค้างสต๊อกสมัยรัฐบาลในอดีต แต่ถ้ามองไปถึงปัจจุบันหรืออนาคตอาจจะไม่มากเกินไป เพราะในอนาคตอาจเกิดวิกฤตภัยแล้ง ทำให้ขาดแคลนสินค้าเกษตรได้ ทั้งนี้ยอมรับว่าช่วงที่มีโครงการรับจำนำข้าวปี 2554-2556 ข้าวของไทยมีราคาตกและส่งออกได้น้อยลง เพราะมีปัจจัยอื่นเข้ามาเกี่ยวข้อง โดยเฉพาะประเทศอินเดียที่ปรับนโยบายทุ่มการระบายข้าวในตลาดและขายได้ราคาถูกกว่าข้าวจากประเทศไทย ส่งผลให้ประเทศไทยส่งออกข้าวได้น้อยลงจาก 10 ล้านตัน ลดลงเหลือ 6.7 ล้านตัน จึงเป็นสาเหตุที่ทำให้ข้าวค้างสต๊อกดังกล่าว แต่เชื่อว่ามีวิธีการที่จะระบายข้าวจำนวนดังกล่าวได้ ส่วนกรณีที่นายวัฒนา เมืองสุข อดีต รมว.การพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ มีความใกล้ชิดแต่งงานกับลูกสาวผู้บริหารเครือซี.พี.ฯเข้าร่วมงานกับรัฐบาลนายทักษิณ ชินวัตร นั้น ไม่ทราบว่าได้โควต้าของบริษัทซี.พี.ฯหรือไม่
ผู้สื่อข่าวรายงานว่า ภายหลังพยานเบิกความเสร็จทั้ง 2 ปาก ศาลนัดไต่สวนพยานจำเลยปากต่อไปวันที่ 7 ตุลาคม ทั้งนี้ ในการไต่สวน น.ส.ยิ่งลักษณ์ พร้อมทีมทนายเดินทางมาศาลด้วยสีหน้ายิ้มแย้ม ขณะที่มีบรรดาแกนนำพรรคเพื่อไทย และอดีต ส.ส.พร้อมมวลชนร่วมให้กำลังใจ ท่ามกลางการรักษาความปลอดภัยจากกองบังคับการตำรวจนครบาล 2 (บก.น.2) จำนวน 1 กองร้อย (150 นาย) และทันทีที่ น.ส.ยิ่งลักษณ์มาถึง กลุ่มมวลชนได้มอบดอกไม้ และตะโกนให้กำลังใจ “นายกฯปูสู้ๆ” “รัก ยิ่งลักษณ์”
