ในมุมหนึ่ง ความเปลี่ยนแปลงไปของความรู้สึกของคนไทยจำนวนมากต่อกรณีการอพยพของชาวโรฮีนจา เมื่อเทียบกับ 6 ปีที่แล้ว อาจแสดงให้เห็นถึงความตื่นตัวมากขึ้นของคนในประเทศเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชน ที่อยู่เหนือความแตกต่างทางเชื้อชาติ ศาสนา หรือมิติอื่นๆ

แต่ในอีกมุมหนึ่ง เรายังคงเห็นถึงหลายกรณีที่บางกลุ่มกระทำหรือแสดงความเห็นไปในทางที่สนับสนุนการละเมิดสิทธิมนุษยชนของคนบางกลุ่มที่ตนเองไม่ชอบหรือไม่เห็นด้วย ไม่ว่าจะเป็นการลิดรอนสิทธิเสรีภาพของคนที่เห็นต่างทางการเมือง หรือการปฏิบัติของเจ้าหน้าที่ที่ไม่เคารพสิทธิมนุษยชนของผู้ต้องหา (เช่น กรณีผู้กำกับโจ้เมื่อไม่นานมานี้)

การร่วมกันสร้างวัฒนธรรมที่ปลูกฝังและยืนยัน-ผ่านทั้งระบบการศึกษาในรั้วโรงเรียน และการอบรมเจ้าหน้าที่รัฐในทุกหน่วยงาน-ว่าสิทธิมนุษยชนเป็นสิ่งที่ทุกคนควรได้รับการคุ้มครอง ไม่ว่าเขาจะเป็นคนเชื้อชาติใด ศาสนาใด หรือมีความเห็นทางการเมืองแบบใด เป็นสิ่งจำเป็นต่อการทำให้สังคมปลอดภัยสำหรับทุกคน ทำให้ประเทศเป็นที่ยอมรับของนานาชาติ และทำให้เศรษฐกิจถูกปกป้องจากการถูกกีดกันทางการค้า

• 3 ปัญหาความร่วมมือกับต่างประเทศ ที่จำเป็นต่อการแก้วิกฤตระดับนานาชาติ

ปัญหาเรื่องผู้อพยพที่จำเป็นต้องหลบหนีจากความรุนแรงในประเทศต้นทางเพื่อหาความปลอดภัยในประเทศอื่น เป็นตัวอย่างของปัญหาที่ต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างประเทศในการหาทางออก

ในโลกที่มีความเชื่อมโยงกันมากขึ้น หลายปัญหาที่เราเผชิญอยู่ ณ ปัจจุบันเป็นปัญหาที่แม้จะมีต้นเหตุจากประเทศใดประเทศหนึ่ง แต่ส่งผลกระทบต่อประเทศข้างเคียงจนกลายเป็นวิกฤตระดับภูมิภาค ไม่ว่าจะเป็นปัญหาเรื่องผู้ลี้ภัย ปัญหาเรื่องฝุ่นหมอกควัน หรือ ปัญหาเรื่องการเข้าไม่ถึงวัคซีนโควิดของชนกลุ่มน้อยตามแนวชายแดน

การแก้ไขปัญหาลักษณะนี้ ทั้งใหญ่ และซับซ้อนเกินกว่ากำลังของประเทศใดประเทศหนึ่งจะแก้ไขได้ด้วยตนเอง แต่ต้องอาศัยความร่วมมืออย่างสร้างสรรค์ข้ามพรมแดน จึงเป็นเรื่องไม่น่าแปลกใจที่นิยาม ขอบเขตและความเหมาะสมของหลักการ “ไม่แทรกแซงกิจการภายใน” (Principle of Non-interference) ขององค์กรระดับนานาชาติอย่างอาเซียน ถูกตั้งคำถามมากขึ้นและสมควรต่อการทบทวน เพื่อทำให้กลไกอาเซียนเป็นที่พึ่งพาได้ในการแก้ไขปัญหาที่ส่งผลกระทบระดับภูมิภาค โดยเฉพาะปัญหาที่มีต้นกำเนิดจากการละเมิดหรือละเลยต่อการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในประเทศใดประเทศหนึ่ง

• 4 ปัญหาเรื่องสังคมสูงวัย ที่ต้องอาศัยการดึงดูดชาวต่างชาติเข้ามาทำงานในประเทศ

แน่นอนว่าปัญหาเรื่องสังคมสูงวัยเป็นปัญหาที่ต้องแก้ด้วยหลายมาตรการ แต่หนึ่งในมาตรการนั้นคงหนีไม่พ้นการเติมแรงงานจากต่างประเทศให้เข้ามาทำงานในไทยเพื่อเพิ่มสัดส่วนคนวัยทำงานในอนาคต

ทว่ามาตรการนี้จะสำเร็จยาก หากเราไม่สามารถทำให้คนต่างประเทศรู้สึกปลอดภัยหรือสบายใจในการใช้ชีวิตในประเทศไทย-นอกเหนือจากประเด็นเรื่องคุณภาพชีวิตขั้นพื้นฐานแล้ว (เช่น การป้องกันอาชญากรรม การลดมลพิษ) บทเรียนจากการเติบโตของกระแส “ขวาประชานิยม” ในยุโรปที่มีแนวคิดต่อต้านแรงงานต่างประเทศ (ซึ่งมีลักษณะคล้ายกับกระแสความเกลียดชังของคนไทยจำนวนหนึ่งต่อผู้อพยพชาวโรฮีนจาเมื่อปี 2558) ได้ชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นของรัฐ ในการสร้างความเข้าใจกับสังคม เพื่อลดแนวคิดชาตินิยมสุดโต่ง ที่มีโอกาสรุกล้ำไปสู่การกีดกันหรือเหยียดหยามคนต่างชาติ ไม่ว่าจะเพราะความกังวลเกินความเป็นจริงว่าจะถูกแย่งงาน หรือเพราะอคติทางเชื้อชาติ

หากรัฐไม่สามารถสร้างบรรยากาศที่ทำให้คนในประเทศยอมรับถึงความจำเป็นในการแก้ปัญหาสังคมสูงวัยผ่านการดึงดูดแรงงานต่างชาติ และยอมรับถึงการอยู่ร่วมกันในประเทศของคนหลายเชื้อชาติบนพื้นฐานของสิทธิและสวัสดิการที่เท่ากัน ประเทศมีความเสี่ยงสูงที่จะต้องเผชิญกับความแตกแยกในสังคม

ทั้งหมดนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งที่ทำให้คนไทยต้องตระหนักถึงความสำคัญของปัญหาการอพยพและความสัมพันธ์กับปัญหาอื่นๆ ในสังคม เพื่อช่วยกันคิดหาทางแก้ไขในอนาคต

ส่วนปัจจุบัน ผมมองว่าเหตุการณ์นี้กำลังเป็นเครื่องสะท้อนอันน่าหดหู่ ว่าหากการนำความจริงเมื่อ 6 ปีก่อนมาตีแผ่ในสภาผู้แทนราษฎรวันนี้ ยังสามารถสร้างแรงสั่นสะเทือนต่อสังคมในระดับที่สูงขนาดนี้ได้ แสดงว่าความผิดปกติ และความเสื่อมศรัทธาต่อโครงสร้างและการดำเนินการของรัฐไทย ณ ปัจจุบัน อยู่ในจุดที่ตกต่ำมืดมิดจริงๆ

หรือที่มิตรสหายท่านหนึ่งหยิบยกคำพูดในอดีตที่ว่า “ในช่วงเวลาแห่งการหลอกลวง การพูดความจริงคือการปฏิวัติ” (“In a time of universal deceit, telling the truth is a revolutionary act”)