ปรากฏการณ์แร็พเปอร์สาว “มิลลิ” โชว์หม่ำข้าวเหนียวมะม่วงบนเวทีเทศกาลดนตรี Coachella ส่งให้กระแส “ซอฟต์เพาเวอร์” กลับขึ้นหม้ออีกครั้ง
รัฐบาลปักธงผลักดันให้เป็นเครื่องมือสำคัญสร้างมูลค่าเศรษฐกิจ
ก่อนจะใช้ประโยชน์จากซอฟต์เพาเวอร์ ต้องเข้าใจความหมายของคำนี้ โจเซฟ ไน แห่งมหาวิทยาลัยฮาร์เวิร์ดผู้บุกเบิกซอฟต์เพาเวอร์ นิยามไว้คือ ความสามารถของประเทศหนึ่งในการสร้างอิทธิพล ทำให้เกิดการมีส่วนร่วม การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมผู้คนในระดับสากล ทั้งระดับประเทศ องค์กร ชุมชน รวมถึงประชาชนทั่วไป เป็นการใช้ปัจจัยที่น่าดึงดูดเข้าจูงใจมากกว่าการใช้กำลังบังคับ
อาจมองได้ว่าซอฟต์เพาเวอร์ คือการสร้าง “แบรนด์” เพื่อขายสินค้า-บริการ นำรายได้เข้าประเทศ
แล้วประเทศไทยอยู่ในจุดไหนในการสร้างซอฟต์เพาเวอร์
Global Soft Power Index 2022 ทำการประเมินความสามารถด้านซอฟต์เพาเวอร์ จากปัจจัยความคุ้นเคยต่อประเทศนั้นๆ ชื่อเสียงและปัจจัยดึงดูด และอิทธิพลที่ประเทศนั้นมีต่อประเทศอื่น พิจารณาจาก 7 หลักเกณฑ์
-ธุรกิจและการค้า (Business & Trade)
-ธรรมาภิบาล (Governance)
-ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ (International Relations)
-วัฒนธรรมและมรดก (Culture & Heritage)
-สื่อและการสื่อสาร (Media & Communication)
-การศึกษาและวิทยาศาสตร์ (Education & Science)
-บุคคลและค่านิยม (People & Values)
ประเทศไทยถูกจัดอยู่ในอันดับที่ 35 จากทั้งหมด 120 ประเทศ ตกลงมาจากอันดับ 33 ทั้งที่ได้คะแนนรวมสูงขึ้น
นั่นหมายความว่า ปีนี้ประเทศอื่นพัฒนาตัวเองได้เก่งกว่าจนแซงหน้า และมีโอกาสเกิดขึ้นอีกในปีต่อไป หากอย่างน้อยเราไม่สามารถรักษาความนิยมไว้ได้ หรือยิ่งน่าเป็นห่วงไม่สามารถสร้างความนิยมใหม่ให้เกิดขึ้น
ที่ร้ายก็คือส่งผลต่อมูลค่าทางเศรษฐกิจลดลงไปด้วย
ซอฟต์เพาเวอร์เกิดขึ้นได้จากหลายมิติ สำหรับบ้านเรามักมุ่งไปในเชิงวัฒนธรรม การท่องเที่ยว ศิลปะการแสดง อาหารการกิน นานาชาติให้ความนิยมเป็นทุนเดิม แต่ก็จำเป็นต้องต่อยอดของดีมีอยู่ให้ขยายออกไป
มีหลายตัวอย่างที่ดูเหมือนเรายังติดขัด ตั้งคำถามต่อรัฐบาลและองคาพยพ พร้อมแค่ไหน?
หลายปีก่อน การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยทำมิวสิกวิดีโอโปรโมตการท่องเที่ยวให้นักแสดงแต่งชุด
ทศกัณฐ์นำเหล่าเสนายักษ์ท่องเที่ยวไปตามสถานที่ต่างๆ ทั่วทุกภูมิภาคของไทย สื่อความงดงามกระตุ้นการท่องเที่ยวในแต่ละภูมิภาค สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ท้วงติงทศกัณฐ์ออนทัวร์ ด้วยการแต่งองค์ทรงเครื่องตามแบบแผนโขนขับรถโกคาร์ท ขี่บานาน่าโบ๊ต หยอดขนมครก ไม่เหมาะสม
ต้องปรับแก้กันวุ่นวาย
อีกตัวอย่าง ร้านขนมไทยเจ้าหนึ่งทำขนมอาลัวเป็นรูปพระเครื่องแชร์สังคมออนไลน์ สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติทักท้วงว่า ไม่เหมาะสม หลบหลู่วัตถุมงคล
แล้ว “อาลัวพระเครื่อง” ก็หายไปจากเมนู
ความขัดแย้งทางความคิดเป็นเรื่องปกติ ฝ่ายหนึ่งอาจมองการอนุรักษ์แบบหยุดนิ่งคงที่ ไม่แตะต้องให้แผกไป
จากเดิม เป็นสิ่งสำคัญในการรักษามรดกวัฒนธรรม
อีกฝั่งเห็นต่างว่าการอนุรักษ์สืบทอดที่ดี ควรมีมิติที่สร้างสรรค์ต่อยอดดัดแปลงให้เข้ากับยุคสมัย จะรักษามรดกทางวัฒนธรรมส่งต่อคนรุ่นใหม่ไม่สูญเลือนหายไป
บ้างเปรียบกับน้ำที่หยุดนิ่ง รังแต่จะเน่าเสียด้วยซ้ำ
ความเห็นต่างยากตัดสินให้เด็ดขาด
แต่สิ่งที่ไม่อาจปฏิเสธคือ การเกิดซอฟต์เพาเวอร์ การเกิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์ จำเป็นต้องกระตุ้นให้เกิดการคิดออกจากกรอบเดิม แสวงหาจุดที่เป็นประโยชน์นำมาใช้
ไม่เช่นนั้นซอฟต์เพาเวอร์ ที่ถูกฟอกเป็นไทย “อำนาจละมุน” ก็อาจประสบชะตากรรมเดียวกับคำว่า “ละมุนภัณฑ์” จากภาษาแม่ซอฟต์แวร์
ไม่เวิร์ก ไม่เกิดคุณค่าแต่ประการใด
สัญญา รัตนสร้อย
