เส้นทางล้มลุก ก้าวไกลกับแก้ไข รธน.
ผลการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 14 พฤษภาคมที่ผ่าน มาโดยพรรคก้าวไกล (ก.ก.) ชนะเลือกตั้งได้ ส.ส.เขต 113 ที่นั่ง ส.ส.บัญชีรายชื่อ 39 ที่นั่ง รวม 152 เสียง เป็นอันดับหนึ่งที่ได้รับฉันทามติเป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาล โดยล่าสุด พิธา ลิ้มเจริญรัตน์ หัวหน้าพรรค ก.ก.และแคนดิเดตนายกฯพรรค ก.ก. เดินหน้าเชิญ 7 พรรคการเมืองในฝ่ายประชาธิปไตยร่วมกันจัดตั้งรัฐบาล 313 เสียง
สำหรับนโยบายของรัฐบาลพรรค ก.ก.ใน 100 วันแรก เรื่องแรกตามที่ พิธา ประกาศไว้ในโรดแมปการเดินหน้ารัฐบาล คือ ประชามติ จัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ จัดให้มีการทำประชามติเพื่อถามประชาชนว่าควรมีร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือไม่ ภายใน 100 วันแรกของรัฐบาลก้าวไกล
ขณะที่การแก้ไขรัฐธรรมนูญในห้วง 4 ปีที่ผ่านมา ส.ส.ทั้งพรรคร่วมรัฐบาลและพรรคร่วมฝ่ายค้าน ต่างยื่นร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญมานับสิบฉบับ โดยเฉพาะการแก้ไขรัฐธรรมนูญมาตรา 272 เพื่อตัดอำนาจสมาชิกวุฒิสภา (ส.ว.) ในการร่วมโหวตเลือกนายกรัฐมนตรีร่วมกับ ส.ส.ทั้ง 500 คน เพื่อให้ตรงตามเจตนารมณ์ของประชาชนที่เลือก ส.ส. มาทำหน้าที่เลือกนายกฯ
แต่ร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญเพื่อปิดสวิตช์ ส.ว.ร่วมโหวตเลือกนายกฯ ไม่ผ่านความเห็นชอบจากที่ประชุมรัฐสภา เนื่องจากไม่ผ่านเงื่อนไขได้รับเสียงเห็นชอบจาก ส.ว.ครบ 1 ใน 3 หรือ 84 เสียง จาก ส.ว.ทั้งหมด 250 เสียง
หากจะย้อนดูผลการพิจารณาร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญเพื่อปิดสวิตช์ ส.ว.นั้น พบว่าเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2563 ที่ประชุมร่วมกันของรัฐสภา พิจารณาลงมติว่าจะรับหลักการ หรือไม่รับหลักการร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญ จำนวน 7 ฉบับ โดย 1 ใน 7 มีร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่…) พุทธศักราช … (แก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 159 และยกเลิกมาตรา 272) นายสมพงษ์ อมรวิวัฒน์ หัวหน้าพรรคเพื่อไทย (พท.) กับคณะ เป็นผู้เสนอ
ผลปรากฏว่า มติที่ประชุมรับหลักการ 268 คะแนน ไม่รับหลักการ 20 คะแนน งดออกเสียง 432 คะแนน ถือว่าที่ประชุมไม่รับหลักการ ได้คะแนนเสียงจาก ส.ว. 56 เสียง
เช่นเดียวกับร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่…) พุทธศักราช … (ยกเลิกมาตรา 65 มาตรา 88 มาตรา 203 มาตรา 217 มาตรา 270 มาตรา 272 มาตรา 275 และมาตรา 279 ยกเลิกหมวด 16 แก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 142 มาตรา 159 วรรคแรก มาตรา 162 วรรคแรก มาตรา 252 วรรคสอง มาตรา 256 และมาตรา 269 และเพิ่มหมวด 17) ซึ่งนายจอน อึ๊งภากรณ์ กับประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง จำนวน 98,041 คน เป็นผู้เสนอ หรือร่างฉบับประชาชนฉบับ
ไอลอว์
ผลปรากฏว่า มติที่ประชุมรับหลักการ 212 คะแนน ไม่รับหลักการ 139 คะแนน งดออกเสียง 369 คะแนน ถือว่าที่ประชุมไม่รับหลักการ ได้คะแนนเสียงจาก ส.ว. 3 เสียง ส่วนวันที่ 23 มิถุนายน 2564 ที่ประชุมร่วมกันของรัฐสภา พิจารณาร่างรัฐธรรมนูญ แก้ไขเพิ่มเติม รวม 13 ฉบับ โดยพรรคร่วมฝ่ายค้านได้เสนอร่างแก้รัฐธรรมนูญทั้งหมด 4 ฉบับ ซึ่งในจำนวนนี้มีฉบับเดียวที่เสนอร่างแก้ไขมาตรา 272 ว่าด้วยการตัดอำนาจ ส.ว.ในการเลือกนายกรัฐมนตรี คือ การแก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 159 เกี่ยวกับที่มาของนายกรัฐมนตรี และยกเลิกมาตรา 272 ที่ให้อำนาจสมาชิกวุฒิสภาเลือกนายกรัฐมนตรี
ผลปรากฏว่า ที่ประชุมมีมติเห็นชอบ 455 เสียง ไม่เห็นชอบ 101 เสียง งดออกเสียง 150 เสียง โดยได้คะแนนเสียงจาก ส.ว. 15 เสียง ขณะเดียวกันนายจุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์ ส.ส. พรรคประชาธิปัตย์ กับคณะ ได้เสนอร่างรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติม มาตรา 159 ประเด็นที่มานายกรัฐมนตรีและปิดสวิตช์ ส.ว. มาตรา 272 เช่นเดียวกัน
ผลปรากฏว่า ที่ประชุมมีมติเห็นชอบ 461 เสียง ไม่เห็นชอบ 96 เสียง งดออกเสียง 149 เสียง โดยได้คะแนนเสียงจาก ส.ว. 15 เสียง
วันที่ 17 พฤศจิกายน 2564 ร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญฉบับ รื้อระบอบประยุทธ์ เสนอโดยกลุ่ม Resolution นำโดย นายพริษฐ์ วัชรสินธุ หรือไอติม ในฐานะผู้ร่วมก่อตั้งกลุ่ม Re-Solution และผู้ริเริ่มในการเสนอร่างรัฐธรรมนูญ กับประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง จำนวน 135,247 คน เป็นผู้เสนอ
สาระสำคัญ คือ การยกเลิกสมาชิกวุฒิสภา (ส.ว.) ให้รัฐสภาไทยใช้ระบบสภาเดี่ยว มีแต่สภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) มาจากการเลือกตั้ง 500 คน, ศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระ มีที่มาจากระบบการคัดเลือกที่เสนอชื่อโดยที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา ที่ประชุมใหญ่ตุลาการศาลปกครองสูงสุด พรรคร่วมรัฐบาล พรรคร่วมฝ่ายค้าน และให้ ส.ส.ลงมติเลือกคนที่ได้คะแนนสูงที่สุดจากชื่อที่เสนอมาทั้งหมด, ยกเลิกแผนยุทธศาสตร์ คสช.ที่วางอนาคตข้างหน้าไว้ 20 ปี, นายกรัฐมนตรีต้องเป็น ส.ส., เสนอกลไกต่อต้านรัฐประหาร, เพิ่มอำนาจตรวจสอบให้ฝ่ายค้าน, เพิ่มอำนาจการเข้าชื่อของประชาชน
ผลปรากฏว่าที่ประชุมร่วมกันของรัฐสภา มีมติไม่รับหลักการร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญฉบับที่เสนอโดยกลุ่มประชาชน ด้วยคะแนนเสียงรับหลักการ 206 เสียง ไม่รับหลักการ 473 เสียง และงดออกเสียง 6 เสียง ได้คะแนนเสียงจาก ส.ว. 3 เสียง
วันที่ 8 กันยายน 2565 ร่างรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่…) พุทธศักราช … (แก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 272) ตัดอำนาจ ส.ว.ในการเลือกนายกรัฐมนตรี เสนอโดยนายสมชัย ศรีสุทธิยากร ประธานยุทธศาสตร์ขับเคลื่อนนโยบาย พรรคเสรีรวมไทย และอดีตกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ในฐานะคณะผู้รณรงค์แก้ไขมาตรา 272 พร้อมรายชื่อประชาชน จำนวน 64,151 รายชื่อ
ผลการพิจารณาของที่ประชุมร่วมกันของรัฐสภา ปรากฏว่า ที่ประชุมเห็นชอบ 356 เสียง ไม่เห็นชอบ 253 เสียง
งดออกเสียง 53 เสียง โดยมี ส.ว.ให้ความเห็นชอบเพียง 23 เสียง ไม่เห็นชอบ 151 เสียง และงดออกเสียง 45 เสียง และร่างรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่…) พ.ศ. … โดย นพ.ชลน่าน ศรีแก้ว ส.ส.น่านและหัวหน้าพรรคเพื่อไทย ขณะนั้นพร้อมคณะเป็นผู้เสนอ โดยสาระที่ขอแก้ไขคือ แก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 159 ที่มาของนายกรัฐมนตรี และยกเลิกมาตรา 272 อำนาจสมาชิกวุฒิสภา (ส.ว.) 250 คน เลือกนายกรัฐมนตรี
โดยร่างฉบับนี้อยู่ระหว่างการพิจารณา ช่วงระหว่างเดือนมกราคม-กุมภาพันธ์ 2566 แต่องค์ประชุมไม่ครบ ส่งผลให้ที่ประชุมล่ม ปิดสมัยประชุมสภา กระทั่งสุดท้ายนายกรัฐมนตรีประกาศยุบสภาก่อนสภาครบวาระเมื่อวันที่ 23 มีนาคม 2566 ส่งผลให้ร่างฉบับดังกล่าวต้องขึ้นอยู่กับรัฐบาลชุดใหม่จะร้องขอให้ที่ประชุมรัฐสภาพิจารณาต่อ ภายใน 60 วัน
แม้ที่ผ่านมามี ส.ว.รวม 63 คน เคยลงมติปิดสวิตช์ตัวเองในการร่วมโหวตเลือกนายกฯมาแล้ว แต่มีเสียงไม่พอ 84 เสียงในการผลักดันให้มีการแก้ไขรัฐธรรมนูญได้สำเร็จ
ต้องติดตามว่าเมื่อเข้าสู่รัฐบาลพรรคก้าวไกล กระบวนการแก้ไขรัฐธรรมนูญ โดยเฉพาะการปิดสวิตช์ ส.ว.มาร่วมโหวตเลือกนายกฯ จะสำเร็จหรือไม่
