ไอลอว์ มัดรวม ‘375 เรื่องร้องเรียน’ โดนฟ้องมากสุด เลือกตั้ง66 ‘ห้ามถ่ายรูป’ เพราะ กปน. ‘ไม่พร้อม-ไม่รู้’
เมื่อเวลา 13.00 น. วันที่ 20 พฤษภาคม ที่ออฟฟิศใหม่ iLaw เขตจตุจักร กรุงเทพฯ เครือข่ายอาสาจับตาการเลือกตั้ง ได้แก่ โครงการอินเทอร์เน็ตเพื่อกฎหมายประชาชน (iLaw), VOTE62, Rocket Media Lab, opendream และเลือกตั้ง 66 ร่วมแถลงสรุปผลงานการจับตาคะแนนเลือกตั้ง’66 “ในวันที่ประชาชนลุกขึ้นยืนถือกล้อง”
เพื่อสรุปภาพรวม การมีส่วนร่วมของประชาชนในการจับตาการนับคะแนนหน้าคูหา, สรุปปัญหาและข้อค้นพบเกี่ยวกับการจัดส่งบัตรเลือกตั้งล่วงหน้านอกเขต, ปัญหาและข้อผิดพลาดในการจัดการเลือกตั้งของ กกต. วันที่ 14 พ.ค.2566 ไปจนถึงปัญหาการรายงานคะแนน หรือการรวมคะแนนของบางเขตที่ยังไม่ชัดเจน นอกจากนี้ ในช่วงท้ายยังแถลงข้อเรียกร้อง เรื่องความโปร่งใสด้านการเปิดเผยข้อมูลจาก กกต.
นายอานนท์ ชวาลาวัณย์ ตัวแทนโครงการอินเทอร์เน็ตเพื่อกฎหมายประชาชน (iLaw) กล่าวถึงปัญหาในระหว่างการเลือกตั้งและการนับคะแนนว่า ในวันเลือกตั้ง 14 พฤษภาคมที่ผ่านมา ได้แบ่งทีมอาสาสมัครเพื่อเก็บข้อมูลที่ผู้ใช้สิทธิและผู้สังเกตการณ์พบเจอ ซึ่งตนขอกล่าว 2 ประเด็นคือ 1.การรายงานเหตุระหว่างวัน โดยผู้ใช้สิทธิหรืออาสาสมัคร ตั้งแต่ 08.00-18.00 น. และ 2.การนับคะแนนบัตรเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรและบัตรเลือกตั้งล่วงหน้า ซึ่งพบว่า 1 สัปดาห์ก่อนวันเลือกตั้งใหญ่ มีปัญหาเกิดขึ้นมากมาย เราจึงตั้งทีมอาสาสมัครไปสังเกตการณ์จุดนับคะแนนบัตรเลือกตั้งล่วงหน้า เป็นพิเศษ เนื่องจากมีความน่าเป็นห่วง
สำหรับปัญหาระหว่างวัน 14 พ.ค. วันนั้นเราเปิดช่องทางรับรายงาน มีทั้งส่งมาทางเฟซบุ๊กไอลอว์ ทวิตเตอร์ ไลน์ โดยทำแบบฟอร์มขึ้นมา 1 ชุดให้ผู้พบเห็นปัญหากรอกแบบฟอร์มเข้ามา ซึ่งเราพยายามตรวจสอบข้อมูลเบื้องต้นในระดับหนึ่ง เปิดช่องให้อัพโหลดภาพเหตุการณ์ หากข้อเท็จจริงไม่กระจ่าง ก็มีทีมงาน หรือม้าเร็ว ขี่รถจักรยานยนต์ไปดูจุดเกิดเหตุว่าเป็นอย่างที่มีการรายงานจริงหรือไม่ หรือในกรณีผิดพลาดเสียหายร้ายแรง ก็จะโทรตรวจสอบกับทาง กกต.
“ระหว่างวันเราได้รับรายงานปัญหาทั้งหมด 375 กรณี ซึ่งถ้าจำแนกกรณีที่ได้รับร้องเรียนมากที่สุดคือ การไม่ให้ถ่ายภาพการใช้สิทธิ บางคนอยากถ่ายภาพญาติพี่น้องที่ไปใช้สิทธิ หรืออยากถ่ายบรรยากาศการเลือกตั้งแล้วถูกห้าม มีรายงานเข้ามาอย่างน้อย 81 กรณี บางกรณีตัวผู้ใช้สิทธิก็รู้สึกว่า สามารถทำได้ กกต.ก็ออกมาพูด ผู้ใช้สิทธิส่วนหนึ่งยอมเสียเวลาไปกรอกแบบฟอร์มคัดค้านการปฏิบัติหน้าที่ของกรรมการประจำหน่วย
นอกจากนี้ ยังมี 41 กรณีปัญหา ที่เจ้าหน้าที่หรือกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง (กปน.) ไม่ได้ตรวจสอบอัตลักษณ์ คือไม่ได้ขอให้ผู้ใช้สิทธิเปิดแมสก์ให้ดูว่าใบหน้าตรงกับบุคคลในบัตรประชาชนหรือไม่ ยังมีกรณีที่บอร์ดแนะนำผู้สมัครรายชื่อตกหล่นไป ซึ่งเราก็เคยรายงานปัญหานี้ไปแล้วช่วงเลือกตั้งล่วงหน้า แต่ในวันเลือกตั้งจริงซึ่งตัวรายละเอียดน่าจะน้อยกว่า ก็ยังพบปัญหานี้อยู่ รวมถึงกรณีมีคนที่เสียชีวิตไปแล้ว บางกรณีถึง 20 ปี ยังมีรายชื่ออยู่ ซึ่งประชาชนก็ทักท้วงไป” นายอานนท์กล่าว
นายอานนท์กล่าวต่อว่า ปัญหาดังกล่าว ส่วนหนึ่งสะท้อนให้เห็น ‘ความไม่พร้อม’ หรือความไม่รู้ของกรรมการประจำหน่วย ในเรื่องระเบียบ กกต. หลายกรณีเวลามีประชาชนไปถ่ายรูป เจ้าหน้าที่ก็ไม่ได้ห้ามปราม
“ที่มีปัญหาหนักสุด คือกรณีที่ จ.สงขลา เจ้าหน้าที่บอกผู้ที่ไปถ่ายภาพว่า ถ้าไปโพสต์จะถูกดำเนินคดี พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ ขอให้ลบภาพ เป็นคำถามว่าเจ้าหน้าที่มีอำนาจนั้นด้วยหรือ คือปัญหาระหว่างวันที่ผู้ไปใช้สิทธิรายงาน” อานนท์กล่าว
นายอานนท์เผยว่า ส่วน “ปัญหาการนับคะแนนบัตรเลือกตั้งล่วงหน้านอกเขต และนอกราชอาณาจักร” ซึ่งทางไอลอว์ตั้งทีมเฉพาะกิจ 150 คนแยกต่างหาก เพราะมีรายละเอียดมากกว่าสังเกตวันเลือกตั้งปกติ โดยทำแบบฟอร์ม 1 ชุด ยกตัวอย่างเช่นปี 2562 ที่มีบัตรส่วนหนึ่งเข้ามาถึงหลังเวลานับคะแนนไปแล้ว ไม่ถูกนับ เราจะมีชุดคำถามที่แตกต่างออกไป พบ 33 กรณี จาก 150 ผู้สังเกตการณ์
“ที่พบว่าน่าสนใจ คือบัตรที่ส่งมาไม่ทันเวลานับคะแนน อาสาสมัครไม่ได้พบเอง แต่เป็นกรณีที่พรรคก้าวไกลออกมาโพสต์ถึงบัตรเลือกตั้งเขต 3 จ.ฉะเชิงเทรา เราจึงโทรไปสอบถามกับทางพรรคก้าวไกล และ ผอ.เขตเลือกตั้งนั้น ประสานกับทีม We Watch เพื่อเช็กข้อมูล สุดท้ายก็ถูกนับ” นายอานนท์กล่าว
นายอานนท์กล่าวต่อว่า กรณีต่อมาที่กังวลที่สุด คือ “บัตรเขย่ง” เพราะการเลือกตั้งล่วงหน้า มีกรณีเขียนเขต-รหัสประจำหน่วยเลือกตั้งผิดหลายกรณี เราจึงตั้งคำถามนั้นเป็นพิเศษในแบบฟอร์ม ซึ่งเราไม่ได้มีข้อมูลผู้ใช้สิทธิ และจำนวนบัตร จึงไม่สามารถยืนยันส่วนนี้ได้
“แต่ที่มีข้อมูล คือจำนวนบัตรที่ไม่ตรงกันในแบบฟอร์ม ส.ส.5/17 ซึ่งโดยปกติจำนวนบัตรดี จะเท่ากับจำนวนรวมของคะแนนที่พรรคได้รับ มีกรณีเขตดินแดง 3- 4 หน่วย นอกจากนั้น ยังมีกรณีอื่นๆ เช่น ปากกา ที่หน่วยเลือกตั้งล่วงหน้าฯ นนทบุรี เขต 2 เจ้าหน้าที่ขานให้บัตรที่กาถูกต้อง แต่ไม่ได้ใช้ปากกาสีน้ำเงิน เป็นบัตรเสีย ซึ่งก็พยายามทักท้วง เจ้าหน้าที่จึงแก้ปัญหา ขานใหม่ แต่จุดนั้นมี 6 ชุด เขาสังเกตการณ์คนเดียวจึงไม่แน่ใจว่ามีบัตรถูกตีเป็นบัตรเสียเพราะสีปากกาอีกหรือไม่” นายอานนท์ระบุ
นายอานนท์กล่าวสรุปว่า ในภาพรวมปัญหา ไม่พบกรณีที่ส่อไปในทางทุจริตชัดเจน แต่เป็นความไม่พร้อมของกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง ที่อาจะไม่รู้ระเบียบเท่าที่ควร และมีมาตรฐานต่างกัน รวมถึงความไม่พร้อมด้านสถานที่นับคะแนน เช่น จ.เชียงใหม่ เขต 1 จุดนับบัตรเลือกตั้งล่วงหน้า นับที่สนามฟุตซอล มีลูกกรงล้อมรอบ ประชาชนไม่สามารถเข้าไปได้ ทำให้การสังเกตการณ์ไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร
“อีกกรณีคือ เขตเลือกตั้ง กทม.ที่ดินแดง ในการกรอกแบบฟอร์ม ส.ส.5/17 สรุปผลนับคะแนนเลือกตั้งนั้น ปรากฏว่าบางแบบฟอร์มเจ้าหน้าที่ไม่ได้กรอกว่า เป็นของชุดที่เท่าไหร่ และไม่ได้กรอกเลข 0 ในพรรคที่ไม่ได้คะแนน คือเว้นว่างไว้ ทำให้เกิดความกังวลว่าจะมีการไปแต่งเติมอะไรหลังจากนั้นหรือไม่ ทักท้วงจนเจ้าหน้าที่แก้ แต่สำเนาที่ถือเข้าไปในสำนักงานเขต ไม่ทราบว่ากรอกครบถ้วนหรือไม่” นายอานนท์ชี้
