ไม่ลืม 23 มิถุนายน 2475 : คณะราษฎรวางแผนตัดสายโทรศัพท์
23 มิถุนายน 2475
24 ชม. ก่อนอภิวัฒน์สยาม 24 มิถุนายน ในเวลาย่ำรุ่ง
มีการวางแผนตัดการติดต่อสื่อสาร โดย พลโทประยูร ภมรมนตรี หนึ่งในผู้เข้าร่วมปฏิบัติการ เตรียมยึดสถานีโทรศัพท์ที่วัดเลียบในเวลาราว 04.00 น. คือ เช้ามืดของวันรุ่งขึ้น ที่จะกลายเป็นวันสำคัญแห่งประวัติศาสตร์การเมืองไทย
พลโทประยูร บันทึกว่า “นอกจากกิจการยึดอำนาจฝ่ายทหาร งานสำคัญชิ้นแรกคือการยึดสถานีโทรศัพท์ที่วัดเลียบตอน 04.00 น. เพื่อทำลายการติดต่อสั่งการ…ข้าพเจ้ากับนายควง อภัยวงศ์ (หลวงโกวิทอภัยวงศ์) ซึ่งเป็นข้าราชการกรมไปรษณีย์โทรเลข ได้รับมอบหมายให้ดำเนินการมี ดร. ประจวบ บุนนาค, ม.ล. อุดม สนิทวงศ์, นายวิลาศ โอสถานนท์ กับ นายประเสริฐ, นายบรรจง, นายการิม. สามพี่น้องศรีจรูญเจ้าของร้านปืน…” (ชีวิต 5 แผ่นดินของข้าพเจ้า, ประยูร ภมรมนตรี)
โดยนายบรรจง, นายแช่ม ม.ล. อุดม สนิทวงศ์ และหลวงเดชา ได้รับมอบหน้าที่ให้ไปตัดสายโทรเลขที่ตลิ่งชัน จึงนัดแนะกันว่าให้มาพบกันที่สะพานพุทธก่อน
นริศ จรัสจรรยาวงศ์ นักวิชาการผู้เชี่ยวชาญประวัติศาสตร์ยุค 2475 เรียบเรียงสถานการณ์อย่างเห็นภาพว่า เมื่อไปถึงตลิ่งชัน นายบรรจงเป็นคนปีนเสาโทรเลขขึ้นไปตัดสาย คนอื่นๆ คอยเฝ้าสังเกตการณ์อยู่ทั่วไป เมื่อทำการเสร็จแล้วจึงได้กลับมาที่สะพานพุทธ โดยยังไม่รู้ว่าทางอื่นๆ ทำการกันไปได้ผลอย่างไร ต่างคนต่างใจไม่ดีว่าเหตุการณ์จะเป็นอย่างไร พวกที่มาด้วยกันต่างไม่มีอาวุธทั้งๆ ที่นายประยูร ภมรมนตรี สัญญาว่าจะแจกปืนให้ทุกคน แต่พอถึงเวลาอาวุธปืนมีไม่พอ มีแต่ซอง
นายบรรจงรอดูสถานการณ์อยู่ที่ใต้สะพานพุทธ หากเห็นท่าไม่ดี ดูจะไม่สำเร็จจะแอบหนีลงเรือไป ระหว่างที่นั่งอยู่ใต้สะพานพุทธว่าเรือรบไม่มาแน่แล้ว นายบรรจงและพวกจึงไปที่องค์การโทรศัพท์ จากนั้นจึงได้พากันไปพบ ร.ท. ประยูร ภมรมนตรี ที่สนามหลวง และพบพวกผู้ร่วมก่อการเปลี่ยนแปลงการปกครองประมาณร้อยกว่าคนที่นั่นด้วย
ทั้งนี้ ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.ชาญวิทย์ เกษตรศิริ กล่าวปาฐกถาในงานศิลปวัฒนธรรม สเปเชียล ‘๒๔ มิถุนาฯ วันมหาศรีสวัสดิ์’ ที่มติชนอคาเดมี 23 มิถุนายน 2566 โดยในตอนหนึ่ง กล่าวถึง ‘โค้ดลับ’ ของคณะราษฎร ความว่า
‘มันมีโค้ดลับ เพราะต่างคนต่างไม่รู้จักกัน พอเจอกันในจำนวนคนเกือบๆ 100 คน ที่เป็นผู้ก่อการปฏิวัติ จะรู้กันได้อย่างไรว่าเป็นพวกเดียวกัน
ถ้าท่านนึกถึงหมุดคณะราษฏรที่หายไป เขาบอกว่าย่ำรุ่งใช่ไหม ย่ำรุ่งก็แปลว่า 6 นาฬิกา เราต้องตื่นไปก่อนย่ำรุ่ง เพราะฉะนั้นคุณต้องบอกว่า 04 ถ้าฝ่ายนู้นถามว่า อะไรวะ ก็ยิงเลย ถ้าเขาตอบ 45 แสดงว่าพวกเดียวกัน 04.45 น. เขานัดกันออกไปยึดอำนาจ
ผมก็เลยเอามาเล่าให้นักศึกษาฟัง ว่าจำไว้นะเขานัดกัน 04.45 น. เมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 2475 ถ้าคิดแบบฝรั่งมันก็คือวันที่ 24 นั่นเอง วันนี้ต้องขอบอกว่า 04 45 ถ้าคุณจะนัดทำอะไรกัน ไม่ว่าจะสีเหลือง สีแดง หรือสีส้ม ก็คิดโค้ดลับเอาไว้แล้วกัน”
