อาจารย์นิติ มธ. ยกเคสเรือล่มปี 1842 ศาลสหรัฐชี้ ให้คนหนุ่มเสียสละ เป็นวิธีการที่ไม่ถูกต้อง
เมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม ผศ.ดร.รณกรณ์ บุญมี อาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ได้โพสต์เฟซบุ๊ก ยกเคสคดีเรือล่มปี 1842 มาเผยแพร่ หลังจากที่ พล.ต.อ.เสรีพิศุทธ์ เตมียเวส ได้แสดงความคิดเห็นว่าหากมีกรณีเรือล่ม คนหนุ่มควรเสียสละให้คนแก่ เด็ก ผู้หญิง คนชรา ไปก่อน
โดย ผศ.ดร.รณกรณ์ระบุว่า “กรณีที่เรือจะล่ม เพราะบรรทุกผู้โดยสารเกินจำนวน ใครต้องเสียสละกระโดดลงไปในน้ำ?
ในคดี US vs Holmes 1842 ศาลสูงสุดสหรัฐต้องวินิจฉัยประเด็นนี้โดยตรงว่ากฎหมายวางหลักเรื่องนี้อย่างไร
เรื่องก็คือ เรือ William Brown บรรทุกผู้โดยสาร 85 คน ลูกเรือ 17 และกัปตันเรือ มุ่งหน้าจากเมือง Liverpool ไปเมืองฟิลาเดเฟีย ปรากฏระหว่างทาง ขณะอยู่กลางทะเลเรือล่ม ลูกเรือและผู้โดยสารแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มดังนี้
1.กลุ่มแรก กัปตันเรือ ลูกเรือ 8 คน และผู้โดยสาร 1 คน ลงเรือเล็กได้สำเร็จ (รอดชีวิตทั้งหมด)
2.กลุ่มที่สอง ลูกเรือ 9 คน และผู้โดยสารอีก 32 คน ลงเรือยาวได้ (เรือลำที่มีประเด็น)
3.กลุ่มสุดท้าย ผู้โดยสาร 32 คน จมไปพร้อมกับเรือ
ประเด็นอยู่ที่กลุ่มสองที่ลงเรือยาว เพราะเรือยาวรับน้ำหนักคนถึง 41 คนไม่ได้ เรือรั่ว และกำลังจมลงเรื่อยๆ ประกอบกับฝนเริ่มตกหนักมากขึ้น สุดท้ายแล้วต้นเรือซึ่งเป็นหัวหน้าลูกเรือที่กัปตันมอบหมาย จึงสั่งการให้ลูกน้องไปจัดการสิ่งที่ต้องทำ โดยบอกลูกน้องว่า 1.ห้ามแยกสามีกับภรรยา และ 2.ห้ามผลักผู้หญิงลงน้ำ
ลูกเรือจึงไปผลักผู้โดยสารผู้ชายลงจากเรือ 14 คน และมีผู้โดยสารหญิงกระโดดลงน้ำตามญาติไปอีก 2 คน รวมเป็น 16 คน
ประเด็นก็คือผู้โดยสารไม่มีโอกาสได้รับข้อมูล ได้มีโอกาสร่วมเลือก หรือแม้แต่โอกาสจับสลาก และที่สำคัญทำไมต้องเป็นผู้โดยสาร ทำไมไม่เป็นลูกเรือที่ต้องลงไปในน้ำ
Holmes หนึ่งใน 9 ลูกเรือ ถูกฟ้องข้อหาฆ่าคนตายโดยมีเหตุลดโทษ (manslaughter) และอ้างว่าการผลักคนลงไปในน้ำเป็นเรื่องจำเป็นไม่เช่นนั้นจะตายกันหมด
อย่างไรก็ตาม ศาลเห็นว่าในสายตาของกฎหมาย คนทุกคนเท่ากัน ไม่ว่าอายุ หรือเพศใด ทุกคนควรได้รับการแจ้งเตือนล่วงหน้า และในสถานการณ์ที่เลวร้ายที่สุดที่ต้องมีผู้เสียสละ เพื่อให้คนที่เหลืออยู่รอดได้ การคัดสรรผู้เสียสละนั้นก็ต้องกระทำด้วยความเป็นธรรม ให้ทุกคนมีโอกาสเสียสละเท่ากัน โดยอาจใช้วิธีการจับสลาก เว้นแต่บรรดาลูกเรือซึ่งมีหน้าที่ต้องเสียสละให้ผู้โดยสารปลอดภัย ดังนั้น ลูกเรือต้องยอมลงน้ำก่อนผู้โดยสาร (แต่ต้องเหลือลูกเรือไว้จำนวนหนึ่งเพื่อให้เรือยังเคลื่อนที่ไปถูกทิศทางได้)
คดีนี้ศาลเห็นว่าวิธีการคัดเลือกผู้เสียสละของ Holmes ที่ให้คนหนุ่มต้องเสียสละก่อน เป็นวิธีการที่ไม่ถูกต้อง และลงโทษจำคุก Holmes เป็นเวลา 6 เดือน
คดีนี้ถูกใช้เป็นตัวอย่างในการศึกษากฎหมายทั่วโลกมาเกือบ 200 ปีแล้ว คนที่มีความรู้กฎหมายส่วนใหญ่จึงไม่พูดง่ายๆ ว่าเวลาเรือจะจมคนหนุ่มต้องเสียสละ เพียงเพราะตัวเองแก่แล้ว และคิดว่าตัวเองควรได้อภิสิทธิ์ไม่ต้องร่วมเสียประโยชน์
#แก่เพราะกินข้าว”
