ชาญวิทย์-ธำรงศักดิ์ ประสานเสียงขอบคุณ ‘นิธิ เอียวศรีวงศ์’ ช่วย ‘เบิกเนตร’ ทำคนตาสว่าง-ยกย่อง นักประวัติศาสตร์แห่งยุคสมัย
เมื่อวันที่ 8 สิงหาคม สืบเนื่องการจากไปของ ศาสตราจารย์ ดร.นิธิ เอียวศรีวงศ์ นักคิด นักวิชาการ นักประวัติศาสตร์คนสำคัญ ซึ่งนับเป็นผู้ทรงอิทธิพลมากที่สุดคนหนึ่งของสังคมไทย หลังล้มป่วยด้วยโรคมะเร็งปอด ในวัย 83 ปี เมื่อเวลา 11.47 น.วานนี้ (7 สิงหาคม) นั้น
ศาสตราจารย์ ดร.ชาญวิทย์ เกษตรศิริ อดีตอธิการบดี ม.ธรรมศาสตร์ ร่วมแสดงความอาลัยต่อการจากไปของ ศ.ดร.นิธิ พร้อมยกย่อง ศ.ดร.นิธิ ว่าคือนักประวัติศาสตร์แห่งยุคสมัยใหม่ โดยมีเนื้อหาความว่า
My condolences…ด้วยความอาลัยยิ่งครับ
Aj. Nidhi is gone อ.นิธิ ได้จากพวกเราไปแล้ว
ท่านคือนักประวัติศาสตร์แห่งยุคสมัยใหม่
ที่ทำให้พวกเรา “ตาสว่าง” กับทั้งอดีตและปัจจุบัน
ท่านเสนอแนะ “อนาคต”
ไว้เป็นแนวทางแห่ง “สัจธรรม”
เพื่อนสนิท “ข้ามชาติ” ของท่านคนหนึ่ง
บอกว่า นี่แหละคือกฎแห่งธรรมชาติ
by the end it is “nothingness”
ปล. อ.นิธิ ชอบพอกับ อ.Ben Anderson มาก
อ.นิธิตอนทำ วทพ.ป.เอก ได้ไปพักที่บ้าน Freeville N.Y.
เพื่อค้นคว้าห้องสมุด Cornell
ทั้งคู่ชอบคุยกันเรื่อง “เจ๊กๆ” ในสังคมและการเมืองไทย
ทั้งคู่ชอบหนังสือของ G.William Skinner
เรื่อง Chinese Society in Thailand (แปลไทยแล้ว มนธ.กับมติชนพิมพ์)
ต่อมา อ.นิธิได้ตั้งชื่อภาษาไทยให้กับ Imagined Communities ของ อ.Ben ว่า ชุมชนจินตกรรม ครับ
7 สิงหา 2023/2566
ขณะที่ รศ.ดร.ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต์ อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต ก็ได้ร่วมรำลึกถึงคุณูปการของ ศ.ดร.นิธิ ที่มีต่อแวดวงประวัติศาสตร์ ทั้งยังเปิดเผยด้วยว่า เป็นบุคคลที่ทำให้ตนสนุกกับการศึกษาและตั้งคำถามต่อประวัติศาสตร์ไทยในยุคสมัยต่างๆ โดยไม่ปักใจเชื่อ นอกจากนี้ ยังเป็นผู้ที่นำเอาแนวคิด ทฤษฎีทางเศรษฐกิจสังคมการเมือง มาใช้ตอบคำถามปรากฏการณ์ทางสังคมในชั่วขณะ นั้นๆ
รศ.ดร.ธำรงศักดิ์ระบุว่า อ.นิธิ เอียวศรีวงศ์ นักประวัติศาสตร์ ที่มักชวนเราตั้งคำถามว่า ความรู้ที่พวกเรามี ใช่จริงๆ รึ! หรือว่า มันมีมุมความรู้ด้านอื่นๆ ที่เราไม่เคยเข้าไปหามัน หรือถูกปกปิดบิดเบือนไว้
ด้วยคำถามดังกล่าว เราจึงสนุกโลดแล่นในกระแสธารของประวัติศาสตร์ เราได้ช่วยกันสร้างภาพประวัติศาสตร์ไทยใหม่ๆ ในบริบทเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และบริบทโลก
เราถูกเบิกตาให้เห็นว่า ความคิดว่าเป็น “แบบไทยๆ” ไม่มีในโลกหรอก มีแต่ “แบบไทยๆ” ที่คนกลุ่มไหนได้ประโยชน์สูงสุด
อ.นิธิชวนเราสนุกกับประวัติศาสตร์ตั้งแต่ยุคต้นกรุงศรีอยุธยา การเมืองการชิงอำนาจในยุคพระนารายณ์ ความปั่นป่วนวุ่นวายในยุคอยุธยาตอนปลาย
การปรากฏคนกลุ่มใหม่ในยุคพระเจ้ากรุงธนบุรี ปัจจัยที่พระเจ้าตากต้องล่มสลาย การเข้าใจความเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจและสังคมต้นรัตนโกสินทร์ ที่การค้าและกฎุมพีกำลังเติบโต
อ.นิธิชวนเราคิดวิเคราะห์ประวัติศาสตร์ ตั้งแต่วิพากษ์หลักฐาน โดยเริ่มจาก อย่าเพิ่งเชื่อมันในเอกสารชิ้นนั้นๆ ไม่ว่าใครจะเป็นคนพูดคนเขียนก็ตาม
วิธีการทางประวัติศาสตร์นี้ อาจเรียกได้ว่าคือเครื่องมือช่วยต่อต้านเฟคนิวส์ให้คนรุ่นใหม่ๆ ที่ดีมากยิ่ง เพียงแต่ว่ารัฐไทยดันไปเน้นบังคับเฆี่ยนตี ให้จดท่องจำเนื้อหาเช่นในพงศาวดาร หรือรักชาติเมื่อไหร่ก็คิดถึงแต่สงครามครั้งอยุธยา จนทำให้คนไทยเบื่อหน่ายวิชาประวัติศาสตร์
อ.นิธิได้ใช้วิธีการประวัติศาสตร์ ความรู้ใหม่ๆ ทางประวัติศาสตร์ รวมทั้งแนวคิด ทฤษฎีทางเศรษฐกิจสังคมการเมือง มาตอบคำถามต่อปรากฏการณ์ที่เป็นกระแสแรงในสังคมขณะนั้น เช่น
รัฐธรรมนูญมากฉบับที่พวกทหารฉีกทิ้งกันเป็นว่าเล่นนั้น สิ่งซึ่งทหารฉีกไม่ได้คือรัฐธรรมนูญฉบับวัธนธัม
ทำไมมหาลัยต้องไหว้ครู!
ทำไมต้องห้ามลอดกางเกงในผู้หญิง!
ทำไมคนไทยจึงกิน ข้าว!
ทำไมหนังไทยจึง น้ำเน่า!
ทำไมคนต่างจังหวัดจึงต้องเพลงลูกทุ่ง! เพลงลูกทุ่งจะอัสดงแล้วหรือยัง!
ถ้าวันนี้ อ.นิธิยังทำงานต่อไปได้ คงชวนเราตั้งคำถามว่า การเมืองไทยจะไม่เปลี่ยนแปลงจริงหรือ! การโกหกหาเสียงจะยังสามารถลอยตัวโดยไม่ถูกประชาลงทัณฑ์ได้จริงหรือ!
ด้วยความรำลึกถึง อาจารย์นิธิ เอียวศรีวงศ์ และเสียงนุ่มๆ ด้วยรอยยิ้มตลอดเวลา ยกเว้นตอนต่อต้าน คสช. และยืนหยุดขังที่ประตูท่าแพ เชียงใหม่
- อ่านข่าว : สิ้น ‘นิธิ เอียวศรีวงศ์’ วงวิชาการสูญเสียครั้งยิ่งใหญ่
- แวดวงวิชาการ-การเมือง ร่วมอาลัย ‘นิธิ เอียวศรีวงศ์’ ตำนานนักประวัติศาสตร์ ปัญญาชนของคนจน
- ทุกวงการอาลัย ‘นิธิ เอียวศรีวงศ์’ ยกย่อง ปัญญาชนสาธารณะของคนจนผู้ยิ่งยง
