ล้อมวงถก จนท. OHCHR – ’ทนาย’ ยันปม ‘วันเฉลิม’ ร้องมาหมดแล้ว มึน จนท.ถาม ‘ใครเป็นคนอุ้ม?’ เชื่อ กม.ไม่พอ ต้องพึ่งสภา – ชี้ข้อดีมี ‘พ.ร.บ.ซ้อมทรมาน’ ถ้าเจออีกแจ้งได้ทุกที่
เมื่อวันที่ 4 มิถุนายน เวลา 17.00 น. ที่ SEA Junction ชั้น 4 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) เขตปทุมวัน มูลนิธิผสานวัฒนธรรม จัดเวทีเสวนา “คิดฮอดเด้อ: 4 ปี วันเฉลิม สัตย์ศักดิ์สิทธิ์ มิดซีลี่” เพื่อสะท้อนความคืบหน้าด้านคดีของ นายวันเฉลิม สัตย์ศักดิ์ศิทธิ์ หรือ ต้าร์ ผู้ลี้ภัยทางการเมืองไทยหลังการรัฐประหารปี 2557 ที่ถูกบังคับให้สูญหาย ณ กรุงพนมเปญ ประเทศกัมพูชา เมื่อ 4 มิถุนายน 2563
บรรยากาศเวลา 17.30 น. มีการเสวนาช่วงแรก อัพเดตคดี ‘วันเฉลิม สัตย์ศักดิ์สิทธิ์’ จากการดำเนินการล่าสุด นับจากปี 2566 ถึงปัจจุบัน และการสะท้อนปัญหาระหว่างการเดินทาง 4 ปีเพื่อความยุติธรรมของครอบครัววันเฉลิม
ในตอนหนึ่ง น.ส.พรพิมล มุกขุนทด ทนายความมูลนิธิผสานวัฒนธรรม กล่าวว่า อุปสรรคอันดับ 1 คือ เข้าไม่ถึงสถานที่เกิดเหตุ ในการเก็บรวบรวมพยานหลักฐาน จึงต้องให้ทนายความที่ประเทศกัมพูชา หรือคนที่อยู่ที่นั่นดำเนินการให้ แต่ก็ยังไม่ได้ทั้งหมด เพราะไม่มีใครรู้ขั้นตอนว่าควรจะต้องดำเนินการอย่างไรเป็นลำดับ
“อาจจะเรียกได้ว่าไม่มีประสบการณ์กันมาก่อน ในการเก็บพยานหลักฐาน ต้องใช้งบประมาณ และใช้ระยะเวลา 1-2 เดือนกว่าจะเดินไปยังสถานที่เกิดเหตุได้”
น.ส.พรพิมลเผยว่า อีกอุปสรรคที่ใหญ่มาก คือ เจ้าหน้าที่ไม่เข้าใจว่าการอุ้มหาย ญาติหรือผู้เสียหายไม่มีทางรู้ได้เลยว่าใครเป็นคนอุ้ม
“เจ้าหน้าที่อาจจะต้องพิจารณาข้อเท็จจริง หรือศึกษาใหม่ เพราะถามญาติอยู่เสมอว่า ‘ใครเป็นคนอุ้ม’ ช่วยระบุบุคคลที่สันนิษฐานว่าจะเป็นคนอุ้มได้หรือไม่” น.ส.พรพิมลกล่าว และว่า
นอกจากนี้ ที่ผ่านมา น.ส.สิตานัน ยังได้ไปยื่นหนังสือถึงหน่วยงานรัฐ มากกว่า 10 องค์กร ที่ละไม่ต่ำกว่า 2-3 ครั้ง ต้องเดินทางเข้าออกหน่วยงานรัฐ ในการยื่นข้อร้องเรียน ต่อสู้เรียกร้องความเป็นธรรมให้กับน้องชาย และถูกแจ้งข้อหาฝ่าฝืน พ.ร.ก.ฉุกเฉิน ถึง 2 คดี
ตลอดระยะเวลาที่ร้องเรียนกว้า 10 องค์กร ข้อมูลที่รวบรวมมาได้ คือ 1 ต.ค.2566 กรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) แจ้งว่า หลังมี พ.ร.บ.อุ้มหายแล้ว จะส่งเรื่องไปที่อัยการสูงสุด เพราะเป็นคดีที่เกิดขึ้นในต่างประเทศ
แต่หลังจากนั้น น.ส.สิตานัน ก็ได้ไปยื่นข้อร้องเรียนที่ ศูนย์ป้องกันการซ้อมทรมาน เมื่อ 1 มิ.ย. ให้แก่อัยการ หรือศูนย์ป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย ที่บังคับใช้กฎหมายภายใต้ พ.ร.บ.อุ้มหาย ที่ออกมาใหม่นั้น
“ครบ 1 ปีแล้ว อัยการยังไม่เรียกไปสอบหรือแจ้งความคืบหน้า ทนายจึงได้ทำหนังสือติดตามคดีคุณวันเฉลิมไปเมื่อ เม.ย. รวมทั้งศูนย์ป้องกันการทรมานฯ ซึ่งไม่ตอบกลับ ส่วนอัยการสูงสุดตอบกลับ โดยแจ้งว่า ไม่มีหน่วยงานไหนสามารถยืนยันได้ว่า วันเฉลิมหายตัวไป หรือถูกลักพาตัว”
“ได้ทำหนังสือไปที่ กระทรวงการต่างประเทศ (กต.) เช่นกัน ระบุว่า ยังไม่ได้รับการยืนยันจาก กต.และ รอพิจารณาจากศาลชั้นต้น ที่กรุงพนมเปญ
“นี่คือความคืบหน้าล่าสุดจริงๆ ที่ทีมทนายของคุณสิตานัน ได้ดำเนินการ ที่ผ่านมาเราใช้กลไกทั้งปวงที่เราพอจะหาช่องทางได้ ดำเนินการไปหมดทุกขั้นตอนแล้ว เคสนี้ใช้กฎหมายอย่างเดียวไม่พอ อาจจะต้องมีการขับเคลื่อนผ่านรัฐสภา ผ่าน ส.ส. ต้องมีการพูดคุยและอัปเดตข้อมูลกันต่อไป” น.ส.พรพิมลเผย
บรรยากาศในช่วงท้าย ญาติของผู้ถูกอุ้มหาย ถามทนายว่า ถ้าเกิดกรณี ถูกบังคับให้สูญหายอีก ต้องทำอย่างไร สามารถร้องเรียนไปยังหน่วยงานใดได้บ้าง ?
น.ส.พรพิมลกล่าวว่า คนที่ถูกบังคับให้สูญหายส่วนใหญ่จะถูกกล่าวโทษจากญาติจากสื่อ คนอื่นๆว่า ขาดความระมัดระวังตัวก็เลยถูกอุ้ม
ประเด็นแรก จริงๆ เราอาจจะต้องตั้งคำถามกันใหม่ ว่าทำไมสังคมไปโทษเหยื่อหรือญาติในลักษณะแบบนั้น
ทั้งนี้ หากเกิดการอุ้มหายอีก 1. สามารถไปร้องได้ที่ศูนย์ป้องกันและปราบรามการทรมานฯ ทุกจังหวัด นอกจากนี้ ยังมีกรมการปกครอง และกรสอบสวนคดีพิเศษ ที่รับเรื่องเหล่านี้ได้ไม่เพียงเฉพาะหน่วยงานตำรวจ เท่านั้น
ข้อที่ 2 เป็นเรื่องดีและเป็นความหวังใหม่ของเรา หลังจากญาติทั้ง 9 เคส เรียกร้องให้มีการช่วยเหลือทางด้านกฎหมาย ร่วมกันขับเคลื่อนและเรียกร้องให้มีการออกกฎหมายฉบับใหม่ คือ พ.ร
บ.ป้องกันและปราบปรามการทรมานและกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ.2565 ซึ่งบังคับใช้มาแล้ว 1 ปีข้อดีของกฎหมาย ฉบับนี้ คือผู้ร้องเรียนไม่จำกัดเฉพาะผู้สืบสันดาน หรือในทางกฎหมายหมายถึง พ่อ แม่ ลูก หรือคนที่จะได้รับมรดก แต่สามารถให้ผู้มีอุปการะ แฟน หรือคนที่อยู่ด้วยกัน สามารถเป็นผู้เสียหายที่ไปร้องเรียนเองได้แล้ว
3.เมื่อเกิดเหตุการณ์ขึ้น สามารถไปร้องเรียนได้ไม่เฉพาะกับตำรวจ หรือเหตุเกิดที่กัมพูชาต้องไปร้องที่กัมพูชา
“ตอนนี้เราสามารถร้องได้ที่ศูนย์ป้องกันการทรมาน ได้ในทุกจังหวัดทั่วประเทศ ที่หน่วยงานอัยการซึ่งมีการตั้งศูนย์ดังกล่าวไว้ มีอัยการอยู่เวรประจำทุกวัน รวมถึงหน่วยงานรัฐอื่นๆ ก็สามารถรับเรื่องร้องเรียนเหล่านี้ได้ไม่จำกัดเฉพาะตำรวจ”
4.จะต้องมีการบันทึกภาพระหว่างการควบคุมตัว หากฝ่าฝืนอาจจะมีความผิดตามมาตรา 157 ได้
นอกจากนี้ ยังสามารถติดต่อมาที่ มูลนิธิผสานวัฒนธรรม ได้อีกช่องทาง
จากนั้น เข้าสู่เวทีเสวนาช่วงที่ 2 ในประเด็น ‘การให้สัตยาบันอนุสัญญาอุ้มหาย (ICPPED)’ ของประเทศไทย
ในตอนหนึ่ง เมื่อมีผู้ถามถึงความคืบหน้า เมื่อเดือน มี.ค.ที่ผ่านมา ซึ่งไทยได้ลงนามเป็นภาคี ในอนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยการคุ้มครองบุคคลทุกคนจากการบังคับให้หายสาบสูญ (ICPPED) สถานการณ์ล่าสุดเป็นอย่างไร
Arnaud Chaltin, Human Rights Officer จาก สำนักงานข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ (OHCHR) กล่าวตอนหนึ่งว่า ก่อนหน้านี้มีเคสที่คงค้างอยู่ 85 กรณี ซึ่งมีความคืบหน้าบางส่วน หลายกรณีที่มีการร้องเรียน อย่างกรณี นายวันเฉลิม ที่คณะทำงานต่อต้านการซ้อมทรมาน และกลไกพิเศษอื่นๆ ดำเนินการ รวมถึงมีการสื่อสารกับรัฐบาลไทยอย่างต่อเนื่อง พูดถึงกรณีนักกิจกรรมหลายๆ คน รวมถึงนายวันเฉลิมด้วย
เรื่องการซ้อมทรมาน การสังหารนอกกระบวนการยุติธรรม การบังคับสูญหาย รวมถึงกรณีวันเฉลิม หากมีการประชุมอีกครั้ง ก็จะมีการนำมาถามย้ำต่อไป
เมื่อมีผู้ถามถึง กรณีที่ 2 นักต่อสู้เพื่อสิทธิชนชาติพันธุ์ รวมถึงกรณีผู้ลี้ภัยที่ถูกบังคับส่งกลับ เช่น นักกิจกรรมจีน ที่ถูกส่งจากไทยกลับไป ทั้งที่มีวีซ่า เข้าไทยอย่างถูกต้อง จะสามารถเรียกร้องประเทศที่ส่งกลับได้อย่างไรบ้าง
Arnaud Chaltin เผยว่า แม้ไทยจะมีการลงนามในปฏิญญาสากลต่างๆ แต่ถ้าไม่ให้สัตยาบัน ก็จะไม่มีผลผูกพัน
ประเทศที่ยังไม่ได้เป็นภาคี เรามีคณะทำงาน ที่รับเรื่องร้องเรียน ซึ่งมีหลายเคส ที่ข้ามพรมแดน โดยรัฐที่เกี่ยวข้องไม่ได้เป็นรัฐที่ให้สัตยาบันในคณะทำงานด้านการอุ้มหาย แต่เราสามารถมี ‘ข้อเสนอแนะ’ เพื่อขอให้มีการให้ความร่วมมือได้ ซึ่งหลายรัฐก็ให้สัตยาบันในอนุสัญญา แม้ว่าจะมีประเทศบางกลุ่มที่ไม่ได้ให้สัตยาบัน แต่ก็ไม่ได้หมายความเขาไม่ได้ให้สัตยาบันในอนุสัญญาอื่นๆ เช่น ‘กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมือง และสิทธิทางการเมือง’ เป็นต้น
เมื่อ นายสมยศ ถามถึงกรณีคุกคามที่ต่างประเทศ เช่น ที่เวียดนาม การส่งตัวจากเวียดนามมาไทย สามารถใช้กลไกระหว่างประเทศ หรือมีกลไกในการสืบหาข้อเท็จจริงเรื่องการส่งตัวหรือไม่ ?
Arnaud Chaltin เผยว่า คณะกรรมการสามารถสอบถาม ขอข้อมูลในประเทศที่ลงนาม ใน อนุสัญญาต่อต้านการทรมานและลงนามในอนุสัญญาคุ้มครองบุคคลทุกคนจากการสูญหายโดยถูกบังคับ ได้
