มองรบ.ปรับกฎหมาย จัดแถว‘พนัน’เข้าระบบ

หมายเหตุ – ความเห็นนักวิชาการ กรณีกระทรวงมหาดไทยเตรียมเสนอแก้ไขร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) การพนัน (ฉบับที่) พ.ศ. … ต่อคณะรัฐมนตรี (ครม.) วันที่ 25 ก.พ.นี้ สาระสำคัญ เพื่อรองรับการพนันออนไลน์และการพนันประเภทต่างๆ ที่ถูกกฎหมายโดยต้องขออนุญาต ส่วนคนเล่นการพนันผิดกฎหมายได้รับโทษมากขึ้น

ปฐวี โชติอนันต์ 

อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี

ข่าวการนำเสนอ พ.ร.บ.การพนันฉบับแก้ไขของ อนุทิน ชาญวีรกูล รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย 

เพื่อเข้าสู่ที่ประชุม ครม. กำลังเป็นที่พูดถึงในสังคมขณะนี้ ทั้งนี้ พ.ร.บ.ฉบับแก้ไขดังกล่าวจะนำบ่อนออนไลน์และการพนันนอกระบบทั้งหมดเข้าสู่ระบบ เพื่อให้รัฐบาลสามารถควบคุมดูแลได้ ที่สำคัญ พ.ร.บ.ฉบับนี้จะกำหนดบทลงโทษสำหรับผู้ที่ลักลอบเล่นการพนันผิดกฎหมาย

จากรายงาน การพนันในสังคมไทย ปี 2564 ของศูนย์ศึกษาปัญหาการพนัน เก็บข้อมูลจากประชาชนที่มีอายุ 15 ปีขึ้นไป 24 จังหวัด 6,977 ตัวอย่าง ในช่วง 20 กุมภาพันธ์-8 เมษายน 2564 พบว่าการพนันออนไลน์เติบโตขึ้นอย่างมาก ในปี 2564 มีคนไทยเล่นการพนันออนไลน์มากถึง 1.947 ล้านคน เพิ่มขึ้นจากปี 2562 ที่มีจำนวน 1.121 ล้านคน และยังมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง มากกว่านั้น ยังพบว่ามีวงเงินหมุนเวียนในการพนันออนไลน์สูงถึง 107,078 ล้านบาท อีกทั้ง ใน พ.ศ.2564 มีนักพนันหน้าใหม่คือคนที่ไม่เคยเล่นการพนันมาก่อนได้เข้าสู่วงการพนันซึ่งส่วนใหญ่เป็นเยาวชนอายุระหว่าง 19-25 ปี มากถึง 4.326 ล้านคน เพิ่มขึ้นจาก พ.ศ.2562 มากถึง 0.542 ล้านคน

รายงานดังกล่าวพบว่า ประเภทการพนันที่มีสัดส่วนนักพนันที่เป็นปัญหาสูงที่สุด คือ บ่อนออนไลน์ รองลงมาคือ หวยอื่นๆ, การพนันทายผลฟุตบอล, บ่อนแบบมีที่ตั้ง, หวยใต้ดิน และสลากกินแบ่งรัฐบาล รายงานดังกล่าวยังพบว่า 15.1% ของผู้ที่เล่นการพนันในปี 2564 หรือประมาณ 4.882 ล้านคน ได้รับผลกระทบจากการพนันในเรื่อง ปัญหาการเงินและหนี้พนัน เช่น การขาดเงินใช้จ่ายในครอบครัว 60.7% เป็นหนี้ 23.9% ขายทรัพยสินใช้หนี้ 11.8% ทำสิ่งผิดกฎหมายหาเงินใช้หนี้ 1.1% และโดนเจ้าหนี้ข่มขู่ทำร้ายร่างกาย 0.8% ผู้เล่นการพนันมีปัญหาสุขภาพและการใช้ชีวิตประจำวัน เช่นมีปัญหาความเครียด 45.4% เสียเวลาทำงานและเรียนหนังสือ 22.9% และสุขภาพทรุดโทรม 16.6% สุดท้าย ผู้เล่นการพนันมีปัญหาความสัมพันธ์และภาพลักษณ์ทางสังคม เช่น มีปากเสียง ทะเลาะกับคนในครอบครัว 15.9% เสียเพื่อนญาติครอบครัว 8.4% เสื่อมเสียชื่อเสียง 6.4% และครอบครัวหย่าร้าง 0.5%

ผมมองว่าการที่รัฐบาลเข้ามาแก้ไขปัญหาการพนันเป็นเรื่องที่ดี ไม่ใช่เรื่องใหม่ ในอดีต รัฐบาลพรรคไทยรักไทยเคยนำหวยใต้ดินขึ้นมาเป็นหวยบนดิน นำเงินรายได้ไปใช้ดำเนินนโยบายอื่นๆ ช่วยจัดการกับผู้มีอิทธิพลในวงการใต้ดิน อย่างไรก็ตาม ประเทศไทยไม่ได้ปราศจากการพนันที่ถูกกฎหมายโดยสิ้นเชิง

การนำเสนอ พ.ร.บ.การพนันเกิดคำถามว่า ทำไมจึงต้องเสนอในเวลานี้ ทำไมไม่ทำมาก่อนหน้านี้ ทั้งที่รัฐบาลรับรู้ปัญหาการพนันออนไลน์มาโดยตลอด หากมองในมุมการเมือง การเสนอ พ.ร.บ.ควบคุมการพนันของคุณอนุทินในช่วงนี้ อาจเป็นความพยายามเบี่ยงเบนความสนใจของสังคมและพรรคการเมืองอื่นๆ ออกจากประเด็นการแก้ไขรัฐธรรมนูญ พรรคภูมิใจไทยไม่ได้ลงมติสนับสนุน และกรณีสนามกอล์ฟเขาใหญ่ที่กำลังเป็นกระแสอยู่ ไปสู่ประเด็นการแก้ไขปัญหาการพนัน ไม่เคยอยู่ในนโยบายหาเสียงของพรรคภูมิใจไทยในช่วงเลือกตั้งที่ผ่านมา รวมถึงไม่ได้อยู่ในการแถลงนโยบายของรัฐบาลภายใต้การนำของแพทองธาร ชินวัตร

ยังมีความเป็นไปได้ว่าการเสนอ พ.ร.บ.ควบคุมการพนันเข้าสู่ที่ประชุม ครม. อาจเป็นการทดลองนำเสนอนโยบายต่อสังคมก่อนการเลือกตั้งในอีกสองปีข้างหน้า คล้ายกรณีผลักดันกัญชาเสรี พรรคภูมิใจไทยใช้เป็นนโยบายหลักหาเสียงเลือกตั้งปี 2562 ได้รับความสนใจจากสังคมเป็นอย่างมาก ดังนั้น หาก ครม.ไม่ให้ความเห็นชอบกับร่าง พ.ร.บ.ควบคุมการพนันครั้งนี้ ไม่ว่าด้วยเหตุผลใดก็ตาม เป็นไปได้ว่าการเลือกตั้งครั้งหน้าการจัดการปัญหาการพนันผิดกฎหมายอาจถูกนำมาใช้เป็นนโยบายหลักของพรรคภูมิใจไทย

ยิ่งไปกว่านั้น ประเด็นเรื่อง Entertainment Complex อาจเป็นนโยบายสำคัญที่พรรคเพื่อไทยใช้หาเสียง หากพรรคภูมิใจไทยไม่มีผลงานหรือนโยบายที่สามารถแข่งขันได้ การเลือกตั้งรอบหน้าอาจต้องเผชิญความยากลำบากมากขึ้น ท้ายที่สุด พ.ร.บ.ควบคุมการพนันฉบับนี้ยังคงเป็นเพียงร่างกฎหมายที่ต้องรอการพิจารณารายละเอียด ว่าจะสามารถควบคุมและลดผลกระทบด้านลบของการพนันได้มากเพียงใด ประชาชนและประเทศชาติจะได้รับประโยชน์จริงหรือไม่ หรือจะเป็นเพียงบางกลุ่มที่ได้รับผลประโยชน์จาก พ.ร.บ.ฉบับนี้ 

และสุดท้าย รัฐบาลและกลไกของรัฐจะสามารถบริหารจัดการได้อย่างมีประสิทธิภาพหรือไม่ หากร่าง พ.ร.บ.ฉบับนี้ผ่านการบังคับใช้จริง

โอฬาร ถิ่นบางเตียว  

อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์และนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา

เกี่ยวกับการเสนอร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) การพนัน เข้าสู่ ครม. เพื่อยกการพนันจากใต้ดินขึ้นบนดิน ผมคิดว่ารัฐบาลได้พิจารณากันมานานพอสมควรแล้ว จากคณะทำงานด้านกฎหมาย โดยหลักแล้วควรจะรับฟังความคิดเห็นของสังคมให้มากกว่านี้ ประเด็นการพนันยังมีความเห็นต่างกันมากมายทั้งเห็นด้วยและคัดค้าน โดยเฉพาะกระแสคัดค้านหนักพอสมควร การที่ใช้อำนาจตามกฎหมาย ให้คณะทำงานร่างทั้งหมด หากมองว่าทำได้หรือไม่ ก็ต้องบอกว่าทำได้ อย่างไรก็ตามควรจะนำผลงานการวิจัยเกี่ยวกับการพนันมาพิจารณาให้รอบด้านมากกว่านี้ กลัวว่าหากกฎหมายออกไปแล้ว ยังมีความเห็นต่างจำนวนมาก จะทำให้เกิดสังคมแตกแยกขึ้นได้

เมื่อการพนันเข้าสู่ระบบ มีกฎหมายออกมาควบคุม ปัญหาที่จะเกิดขึ้นมาจากเรื่องการบังคับใช้กฎหมายมากกว่า ประเทศไทยไม่ได้อยู่ที่ว่ากฎหมายดีหรือไม่ดี หรือว่าเข้าหรือไม่เข้าระบบ ปัญหาอยู่ที่การบังคับใช้กฎหมายของผู้ที่รับผิดชอบ ผลจากการที่ไม่ได้รับฟังความคิดเห็นที่หลากหลายและกว้างขวาง แต่ใช้อำนาจในการออกกฎหมาย มองในเนื้อหาสาระ อาจจะมองว่าดี สามารถควบคุมได้ ในทางปฏิบัติเกิดความกังวลใจมากกว่า เกี่ยวกับเรื่องประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมาย โดยเฉพาะตำรวจ มองไปแล้วล้มเหลว ไม่มีอะไรทำให้ประชาชนเกิดความศรัทธา ประเมินว่าสามารถออกกฎหมายได้ แต่การบังคับใช้กฎหมายมีปัญหาตามมาแน่นอน

หากให้มองผลเสีย จะมองเรื่องการบังคับใช้กฎหมาย ที่ผ่านมาการทำงานของราชการหรือตำรวจไร้ประสิทธิภาพ มีการฟอกเงินอย่างหนักของกลุ่มทุนใหญ่ที่มีเงินมาก อาจนำไปสู่อาชญากรรมเกิดขึ้นอย่างกว้างขวางได้เช่นกัน

ถ้าให้มองการแทงบอล แทงหวย ผ่านระบบออนไลน์ขณะนี้ ต้องยอมรับว่าทำลายโครงสร้างเศรษฐกิจไทยไปเยอะมาก เงินหายไปจากระบบเพราะเล่นพนันออนไลน์แม้ยังไม่ถูกกฎหมายก็ตาม หากมีการพนันที่ถูกกฎหมายจะส่งผลให้คนไทยไม่ทำงานกันแล้ว หันไปเล่นพนันออนไลน์กันทั้งวัน ส่งผลกระทบต่อภาคการผลิตอย่างแน่นอน เห็นแล้วว่าคนไม่อยากทำงาน หารายได้จากการเล่นการพนันใต้ดิน เล่นบัคคาร่าออนไลน์ ไม่มีการลงแรงทำงานหารายได้ คนติดพนันกันงอมแงม

การออกกฎหมายเหมือนดูทำให้น่ากลัว แต่ผู้บังคับใช้กฎหมายนั้นได้ล้มละลายไปจากความน่าเชื่อถือไปแล้ว 

ส่วนจะให้มองว่า พ.ร.บ.การพนันนั้นเกี่ยวข้องกับเกมการเมืองหรือไม่นั้น ผมมองเป็นเรื่องธุรกิจการเมืองของบรรดาชนชั้นนำทางการเมืองต้องการถอนทุนคืนจากการเลือกตั้งที่ผ่านมา

นอกจากนี้พบว่ามีเว็บการพนันผ่านช่องทางออนไลน์มากมาย หาก พ.ร.บ.การพนันออกมา เกิดคู่ขนานไปด้วยกัน หากต้องการทำให้การพนันถูกกฎหมาย ต้องปราบปรามการพนันที่ผิดกฎหมายให้ได้ก่อน แต่ตอนนี้ไม่สามารถทำอะไรได้เลย ประชาชนยิ่งติดพนันงอมแงม 

ขณะนี้ในเว็บไซต์มีการชักชวนเล่นการพนันกันอย่างมากมาย แต่ไม่สามารถทำลายได้ เมื่อตรวจสอบเกี่ยวกับการพนันผิดกฎหมาย ปรากฏว่าไปเกี่ยวข้องกับเจ้าหน้าที่ ระดับชั้นผู้ใหญ่ นักการเมือง รวมทั้งผู้หลักผู้ใหญ่ในบ้านเมือง ทำให้แก้ปัญหาไม่ได้ เป็นไปไม่ได้ที่การพนันถูกกฎหมาย จะไปทำลายการพนันที่ผิดกฎหมาย จะกลายเป็นการพนันที่มีความซับซ้อนทั้งถูกกฎหมายและผิดกฎหมายหลอกเงินจากประชาชน

ต้องยอมรับว่าคนชั้นระดับล่างที่ไม่ทำมาหากินจะติดการพนันเยอะ ทุกคนพยายามหารายได้จากวิธีการง่ายๆ อาทิ เล่น TikTok ทำคลิปหารายได้ ทำรายได้จริงหรือไม่ก็ตาม แต่เอาเวลาไปหารายได้ที่ไม่มีความชัดเจนอีกส่วนหนึ่งก็ไปเล่นการพนัน เมื่อหมดเงินก็หาวิธีไปกู้หนี้ยืมสินมาเล่นต่อ การเป็นวัฏจักรกู้หนี้ยืมสินไม่มีที่สิ้นสุด และเข้าไปสู่หนี้สินนอกระบบเข้าไปอีก ทั้งที่ยังไม่การพนันออนไลน์ที่ถูกกฎหมาย ทำให้มองภาพไม่ออกว่าคนที่หาเช้ากินค่ำ จะมีคุณภาพชีวิตอย่างไรบ้าง

โดยหลักการที่จะทำการพนันจากผิดกฎหมายเป็นถูกกฎหมายถือว่าดี แต่รัฐบาลละเลยสังคมค่อนข้างมาก หากมีการขับเคลื่อนไปแล้วจะเกิดปัญหาตามมาอย่างมากมาย ไม่ว่าจะเป็นปัญหาความยากจน ปัญหาอาชญากรรม ปัญหาการฟอกเงิน ทำให้ยากต่อการควบคุมในระยะยาว ก็จะสร้างปัญหาให้กับประเทศชาติอย่างไม่มีที่สิ้นสุด

นณริฏ พิศลยบุตร  

นักวิชาการอาวุโสสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย(ทีดีอาร์ไอ) 

ยังไม่เหมาะสมที่จะร่าง พ.ร.บ.การพนันฉบับแก้ไข ดึงบ่อนออนไลน์–การพนันนอกระบบ เข้าระบบให้หมด แม้จะทำเพื่อความเข้มข้นในการปราบปรามการลักลอบเล่นพนันเถื่อนและกำหนดบทลงโทษให้หนักขึ้น ท้ายที่สุดจะมีเพียง 2 ทางเลือก เวลาจะพิจารณาสินค้าที่เทาๆ ดำๆ มีความหมิ่นเหม่ต่อศีลธรรม ส่งผลกระทบต่อสังคม ในระดับสูง คือ 1.การห้ามไม่ให้เกิดขึ้นหรือห้ามไม่ให้เล่นไปเลย 2.ต้องยกขึ้นมาบนดิน ทำให้ถูกกฎหมาย ยอมรับให้เกิดขึ้นให้ได้ แต่ต้องมีการกำหนดควบคุมให้เหมาะสม 

มองว่า สินค้าที่เป็นการพนันควบคุมได้ยากมาก สามารถเปิดออนไลน์ได้ ต่อให้รัฐบาลพยายามดึงขึ้นมาข้างบนก็ไม่สามารถควบคุมปริมาณ หรือคุณภาพในการให้บริการได้เลย จะทำให้สถานการณ์เล่นการพนันรุนแรงมากกว่าเดิม ไม่ได้ทำให้เกิดคุณภาพในการให้บริการที่ดีขึ้น ข้อดีข้อเดียวคือ รัฐบาลอาจจะเก็บภาษีได้เพิ่มกว่าเดิมบ้างเท่านั้นแต่ส่วนนี้ต้องเปรียบเทียบน้ำหนักว่า ผลที่ได้จากภาษีที่เก็บมาจากการนำพนันออนไลน์ หรือพนันผิดกฎหมายขึ้นมาบนดิน เทียบกับการที่รัฐบาลเลือกอีกทางหนึ่ง คือการพยายามป้องกันให้เต็มที่เพื่อไม่ให้เกิดขึ้น แบบใดจะมีผลได้ผลเสียมากน้อยอย่างไร หากนำขึ้นมาบนดินจะมีผลเสียทางสังคมเยอะ เพราะเมื่อไหร่ก็ตามที่เรายอมให้ดำเนินการได้ 

ผลที่ตามมาคือ การพนันจะกระโดดขึ้นอีกก้าว เล่นเพิ่มไม่รู้กี่เท่าต่อกี่เท่า ของเดิมมีการปิดเอาไว้ บางคนอาจกลัวว่า หากเลิกเล่นแล้วอาจถูกจับกุมได้ หรือหากแอบเล่นได้ ไม่ได้แปลว่าเมื่อดวงดีถูกรางวัลใหญ่ๆ ได้เงินรางวัลสูงๆ ยอดเป็นแสนเป็นล้าน ก็ไม่มีอะไรการันตีว่าเจ้ามือจะจ่ายจริง เพราะเป็นกิจกรรมที่ผิดกฎหมาย

การทำให้การพนันผิดกฎหมายจึงเป็นตัวป้องกันไม่ให้คนเข้าไปเล่นได้ในจำนวนมากอยู่แล้ว จึงมีจำนวนคนเล่นน้อยลง แม้เล่นก็จะเล่นในปริมาณน้อยๆ เพราะกลัวโดนโกง แต่หากนำการพนันขึ้นมาบนดินแล้ว ไม่ใช่เพียงแค่การเล่นได้แบบเสรีเท่านั้น แต่จะประชาสัมพันธ์เชิญชวนการเข้ามาเล่นการพนันได้เพิ่มมากขึ้น ผลประโยชน์จะเกิดขึ้นกับคนกลางหรือเจ้ามือเท่านั้น ผลกระทบทางสังคมมีสูงมาก สิ่งที่ตามมาคือ สังคมที่คนเป็นหนี้เยอะ มีอาชญากรรมตามมามากขึ้น 

แม้มีการประกาศว่าจะกำหนดกฎหมายรุนแรงแบบเข้มข้น ลองเปรียบเทียบว่า ยาเสพติดที่ผลอาจดูเบากว่าการพนันคือ อย่างดาราดังในต่างประเทศ ระดับนักแสดงฮอลลีวู้ดก็ยังเล่นยาบ้าง แต่ก็ยังเปรียบเทียบกับการเล่นการพนันไม่ได้ หากติดแล้วจะยอมเสียทุกอย่าง มีบ้านขายบ้าน มีรถขายรถ แต่การเสพยาเสพติดยังไม่ถึงขนาดนั้น แม้ปัจจุบันโทษของยาเสพติดจะรุนแรง ทั้งการจำคุกตลอดชีวิตและการประหารชีวิต แต่ไม่สามารถปราบปรามได้จริง การใช้กฎหมายไม่ว่าจะรุนแรงเท่าใด แต่กับการพนันที่สร้างเงินและกำไรได้มากกว่า มีผลประโยชน์มาก มองว่าโทษเท่าไหร่ก็ไม่สามารถที่จะหยุดยั้งการเล่นได้

หากเปลี่ยนจากบ่อนออนไลน์หรือเดิมที่ผิดกฎหมาย นำขึ้นมาข้างบนให้ถูกกฎหมาย ตอบเลยว่าสังคมไม่ได้อะไรเลย ผู้ที่ได้ประโยชน์จริงๆ คือเจ้าของบ่อน แทนที่เจ้าของบ่อนต้องลักลอบเปิดให้เล่น หรือพนันออนไลน์จะหลบซ่อน ปิดบ้างเปิดบ้าง หรือยอมจ่ายใต้โต๊ะ เพื่อให้เจ้าหน้าที่เอาหูไปนาเอาตาไปไร่ ตอนนี้ไม่ต้องเสียเบี้ยใบ้รายทางแล้ว นโยบายนี้จะทำขึ้นเพื่ออะไร เป็นเพียงเกมการเมือง หรือเพิ่มภาษีให้กับตัวเอง