“ดอกรัก”
คือคำตอบของ ขรรค์ชัย บุนปาน ประธานบริษัท มติชน จำกัด (มหาชน) ต่อคำถามที่ว่า หากเปรียบ ‘มติชน’ คือ พันธุ์ไม้ เหมาะเป็นดอกใดในธีม ‘ผลิบาน’ ตามสโลแกน The Bloomer for All ที่เครือมติชนครีเอตเป็นไฮไลต์ในการก้าวสู่ปีที่ 49
ไม่ได้ให้คำอธิบายประกอบชัดถึงเหตุผล แต่ชี้ไปยังภาพวาดสีน้ำบนผนังห้องทำงานชั้น 8 ที่ยังเดินทางมาทำงานยังอาคาร 9 ชั้นย่านประชาชื่นอย่างสม่ำเสมอ แม้เมษายนนี้จะมีอายุ 82 ปีเต็ม
เมื่อถามถึงสุขภาพ ได้คำตอบเรียบง่ายว่า ‘ตามวัย’
เพิ่งเข้ารับปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ จากมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย ในสาขาศึกษาศาสตร์ ประจำปีการศึกษา 2568 โดยได้รับการยกย่องว่าเป็น ‘นักวิชาการผู้รอบรู้’ ด้านอักษรศาสตร์ มนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ และศึกษาศาสตร์ อีกทั้งยังประกอบกิจการด้าน ‘สื่อสารมวลชน’ ด้วยความมุ่งมั่นในการเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารที่ถูกต้อง เที่ยงธรรม และเป็นประโยชน์ต่อสาธารณชน โดยยึดมั่นในหลักความจริง ความรับผิดชอบต่อสังคม และหลักประชาธิปไตย
นอกจากนี้ยังได้สร้างสรรค์ผลงานหนังสือและบทความจำนวนมากเป็นแหล่งความรู้ที่ช่วยให้เกิดการขยายตัวขององค์ความรู้ในแขนงต่างๆ อย่างกว้างขวาง และส่งเสริมให้ประชาชนมีพัฒนาการทางปัญญาและทักษะการเรียนรู้ที่มั่นคง อันก่อให้เกิดคุณูปการสำคัญทั้งต่อพระพุทธศาสนา การศึกษา และสังคมโดยส่วนรวม
นับเป็นความภาคภูมิใจอย่างยิ่ง ทั้งยังสอดรับกับอุดมการณ์และอัตลักษณ์ของ ‘หนังสือพิมพ์มติชนรายวัน’ ตั้งแต่ยุคแรกตั้ง ที่ไม่เพียงนำเสนอข่าวสาร หากแต่เป็นแหล่งรวมของกลุ่มนักคิด นักเขียน นักวิชาการ นำเสนอมุมมองใหม่ๆ และทางออกของประเทศ
หนุ่มสาวยุค ‘เบบี้บูมเมอร์’ คือกลุ่มผู้บุกเบิก บ่มเพาะเมล็ดพันธุ์ผ่านทุกตัวอักษรบนหน้ากระดาษ รดน้ำ พรวนดินอย่างใส่ใจ จากชั้นบนของตึกแถวเล็กๆ ตรงข้ามวัดราชบพิธที่ปูพื้นด้วยไม้ คึกคักด้วยเสียงเดินเท้าของเหล่าชาวกองบรรณาธิการที่พูดคุย หารือประเด็นข่าวอย่างคึกคัก
เสียงพิมพ์ดีดและโทรศัพท์พื้นฐานอันเป็นเทคโนโลยีราคาแพงในยุคนั้น ยังคงอยู่ในความทรงจำของบรรณาธิการคนแรกที่ชื่อ ขรรค์ชัย ตัดภาพมาในวันนี้ มติชนเติบโตเป็นอาณาจักรสื่อที่พร้อมก้าวต่อไปในฐานะไม้ใหญ่ยืนต้นในหลากฤดูกาล ผ่านมรสุมมากมาย นับแต่ฉบับปฐมฤกษ์วางแผงเมื่อจันทร์ที่ 9 มกราคม พุทธศักราช 2521 ไม่ว่าจะเป็น ‘ระเบิด’ ปริศนาในสถานการณ์ยื้อแย่งอำนาจในกองทัพและรัฐบาลอันดุเดือด
ไม่ว่าจะเป็น สถิติฟ้องร้องหนังสือพิมพ์ในเครือมติชนที่พุ่งสูงผิดปกติระหว่างปี 2540-2544 ท่ามกลางข่าวขุดคุ้ยปมทุจริต ที่สุดท้ายมีการนำกฎหมายเป็นเครื่องมือปิดปาก
ไม่ว่าจะเป็นกระแสรณรงค์ไม่ซื้อหนังสือพิมพ์ในเครือ กีดขวางรถส่งหนังสือพิมพ์ กล่าวหาคนมติชนบนสถานการณ์ทางการเมืองที่ตึงเครียด ในปี 2553 ทว่า มติชนยังยืนหยัดเคียงข้างประชาธิปไตย ไม่เอาอำนาจมืด
ไม่ว่าจะเป็นผลประกอบการเครือมติชนที่ ‘ติดลบ’ ครั้งแรกในประวัติศาสตร์ของตัวเองเมื่อปี 2557 ผู้บริหารเร่งปรับตัวเดินหน้ารับความเปลี่ยนแปลงทางด้านเทคโนโลยี
ไม่ว่าจะเป็นปรากฏการณ์ ‘ดิสรัปต์’ หลายระลอกนับจากนั้น
แม้กรำศึกมาหนัก หากแต่ ‘อาจารย์ช้าง’ ยังหัวเราะสดใส มีรอยยิ้มที่ไม่เคยจางหายในทุกทศวรรษ
“อาจเพราะกำลังวังชายังไหว จิตวิญญาณยังมี เรื่องพวกนั้นเป็นเรื่องปกติ ที่ต้องเผชิญในการอยู่ในประเทศแบบนี้ ประเทศที่กำลังพัฒนา หมายถึงด้อยพัฒนา (หัวเราะ)” ขรรค์ชัยเอ่ยอย่างอารมณ์ดีเช่นเคย
พุทธศักราช 2569 เครือมติชน โดย ปราปต์ บุนปาน กรรมการผู้จัดการ ประกาศแปรประสบการณ์สื่อเก่าครึ่งศตวรรษ สู่ความผลิบาน ปฏิรูปองค์กรให้เติบโตไปสู่จุดหมายใหม่ๆ ทั้งในปีนี้และทศวรรษถัดไป
ขรรค์ชัย เห็นพ้องไอเดียผู้บริหารรุ่นใหม่ พร้อมกรอเมโมรีมาวิสัชนาอย่างออกรสในวาระที่มติชนก้าวสู่ปีที่ 49
⦁ปีนี้มติชนก้าวสู่ปีที่ 49 ประชาชาติก้าวสู่ปีที่ 50 มีอายุเทียบเท่าโบราณสถานตาม พ.ร.บ. ถามว่า ตอนตัดสินใจก่อร่างสร้างมติชน คิดไหมว่าจะดำเนินกิจการสืบมาได้ถึงวันนี้?
ใครจะไปรู้อนาคต (หัวเราะ) มันเกิดจากคนคณะหนึ่ง หนุ่มสาว รวมกลุ่มกัน (ผลิบาน) ต่างคนต่างมีจิตวิญญาณ
⦁ในฐานะผู้ก่อตั้งรุ่นเบบี้บูมเมอร์ อยากบอกอะไรกับรุ่นเดอะ บลูมเมอร์ของมติชน?
ไม่ว่ายุคไหนอยากให้อยู่กับข้อเท็จจริงที่ปรากฏขึ้น จะได้ไม่หลงทาง ถูกหลอก เหมือนโลกก็กำลังศึกษาเหมือนกัน โลกมีความเปลี่ยนแปลงในตัวมันเอง
⦁ตอนขยับขยายจากตึกแถวหน้าวัดราชบพิธ ทำไมเลือกมาผลิบานย่านประชาชื่น ซึ่งข้ามฝั่งมาไกลมาก?
อาจเพราะประจวบเหมาะพอดีว่าตอนนั้นจะเติบโตไปอีก เรามีกำลังคนเท่านั้นเท่านี้ อะไรอย่างนี้ ช่วงนั้นพนักงานก็หลายสิบคน แต่ยังไม่ถึง 100
จริงๆ ก่อนอยู่ตึกแถวหน้าวัดราชบพิธ เคยอยู่ตรงศรีอยุธยามาก่อน เช่าเขาอยู่ โดนระเบิด 2 หน เลยต้องย้ายที่ (หัวเราะ) ไปอยู่แพร่งสรรพศาสตร์ ใช้ตึกโรงพิมพ์พิฆเณศ แล้วค่อยไปอยู่หน้าวัดราชบพิธซึ่งเป็นโรงพิมพ์เก่าเหมือนกัน
ถึงพนักงานไม่ได้เยอะ แต่ครบหมด ทั้งกองโฆษณา กองบรรณาธิการ ภารโรง ซึ่งอาจจะเป็นคนเดียวกับหัวหน้างาน (หัวเราะ) พูดเล่น
⦁พื้นที่ตั้งอาณาจักรมติชน บรรยากาศในอดีตเป็นอย่างไร?
เป็นที่ดินมหาดไทยจัดสรร ตารางวาละ 500 บาท รู้สึกว่ามันไกล แต่ไม่มีทางเลือก มันต้องขยับขยายแล้ว ถูกบังคับด้วยเงื่อนไขที่มีอยู่ ตอนนั้นยังไม่มีหมู่บ้านประชานิเวศน์ 1 เป็นแค่ที่ดินเปล่า ตรงนี้ยังมีคนถูกยิงตาย ตำรวจมาเต็มเลย ฝนตกทีน้ำท่วมหมด ตลาดบองมาร์เช่ยังเป็นป่ารก
⦁ตอนอายุ 48 ย่างสู่ 49 เท่ามติชน ทำอะไรอยู่?
ตอนนั้นมาอยู่ตึกนี้แล้ว กำลังมีแรง มติชนเข้าตลาดหลักทรัพย์แล้วตอนอายุ 45 เปลี่ยนฐานะเลย (หัวเราะ)
⦁ปุ๋ยประเภทไหนเร่งดอกออกผล ทำมติชนเติบโต?
ทุกประเภท ทุกเหตุการณ์มันส่งเสริมให้สื่อเจริญเติบโต เข้มแข็ง มีประสบการณ์ยิ่งขึ้น โดยตัวสื่อเองต้องอาศัยการเรียนรู้เหมือนกัน ทั้งโลก ทุกคนต่างกำลังเรียนรู้ ต้องเกื้อกูลกันในทางที่ดี ถ้าไม่ดีก็ประหัตประหารกันอย่างเดียว
⦁ในฐานะผู้ริ่เริมไอเดียแจกทองแก่พนักงานที่อยู่ใต้ชายคามติชนครบ 10 ปี ปีนี้ทองขึ้นมหาศาล ยังแจกไหม?
ยังแจกอยู่ (หัวเราะ) คนทำงานมาครบ 10 ปีก็ควรให้เขา แต่ใครจะคิดว่าทองจะขึ้นแบบนี้ ถ้าไม่ไหวค่อยว่ากัน (หัวเราะอีก)
⦁รายการ ขรรค์ชัย-สุจิตต์ ทอดน่องท่องเที่ยว ก็ขึ้นสู่ปีที่ 10 มีสปีชสั้นๆ ในวาระนี้ไหม?
ก็ดี แสดงว่าทุกอย่างในเครือมติชนเจริญขึ้นตามลำดับ น่องมีประสบการณ์ดีขึ้น เพราะเดินมาก ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมเป็นสิ่งที่สร้างชาติโดยสำคัญ นอกเหนือจากเศรษฐกิจ นอกเหนือจากความรักชาติซึ่งเป็นเรื่องจำเป็นในการมีข้อมูลที่ถูกต้อง ต้องรู้ข้อเท็จจริงให้มากที่สุดเท่าที่วิถีชีวิตในขณะนั้นๆ จะศึกษาได้ ไม่งั้นจะหลงทาง หลงว่ารักชาติ
⦁ห่วงรักชาติจนขัดแย้งเพื่อนบ้าน?
ใช่ เราควรจะอยู่ด้วยกันได้
⦁โคลงหน้า 3 ฉบับวันอาทิตย์หลายชิ้นมาแนว ‘ดึงสติ’ ไม่ให้สร้างความเกลียดชัง กลัวทัวร์ชาตินิยมแวะจอดป้ายประชาชื่นไหม?
(ส่ายหน้า) ไม่กลัวหรอก แก่จะแย่แล้ว ถ้ากลัวอย่าไปเขียน (หัวเราะ)
⦁สุจิตต์ วงษ์เทศ คู่หู (2) กุมารสยาม และทอดน่องฯ ขยันเขียนบทความออนไลน์เรียกทัวร์มาก คอมเมนต์เป็นร้อยเป็นพัน ห่วงใยในสวัสดิภาพเพื่อนหรือไม่?
ก็อย่าไปผิดที่สิ (หัวเราะ)
⦁ได้เห็นข่าวการกลับมาตุภูมิของ 4 ประติมากรรมประโคนชัยหรือยัง ในฐานะศิษย์เก่าเกียรติยศ คณะโบราณคดี ม.ศิลปากร มีคอมเมนต์ไหม?
เห็นแล้ว ดี สวย ยืนยันได้ถึงประวัติศาสตร์ แม้ปราสาทพังทลายไปแล้ว ควรอ่านหนังสือสำนักพิมพ์มติชน ตอนนี้โฆษณาอยู่หลายเล่ม อย่างน้อยจะฉลาดมากขึ้น (หัวเราะ) ต้องเริ่มนับหนึ่งให้ถูกต้อง ไม่อย่างนั้นจะหลงผิด วิญญาณแฝงถูกหลอก
⦁มีความหวังกับเลือกตั้งใหญ่ที่ใกล้จะมาถึงอย่างไร?
ก็อาจจะมีสิ่งที่ดีเพิ่มขึ้นก็ได้ เพราะคนรุ่นใหม่จำนวนมากสนใจการเมือง อยากพัฒนาประเทศ ต้องเอาคนส่วนใหญ่ เอาประชาธิปไตยเป็นหลัก
⦁สิ่งที่รัฐบาลใหม่ต้องแก้ไขเป็นอันดับแรกคืออะไร?
คอร์รัปชั่น ทำเศรษฐกิจสังคมเจ๊งหมด อยากให้รัฐบาลใหม่มีคณะทำงานที่สนใจในความเป็นไปของประเทศ และศึกษาดูแลเพื่อนร่วมโลก จะได้เสนออะไรอย่างถูกทำนองคลองธรรม อย่างน้อยประเทศควรพัฒนาไปมากกว่านี้ แต่นี่เหมือนช้าไป 5 ปี 10 ปี อย่างน้อยโจรผู้ร้ายควรน้อยลง คอร์รัปชั่นก็ควรน้อยลง และอย่าลืมสิ่งที่เคยมี ตำรับตำราเก่าๆ อย่าไปดูถูก วิชาศีลธรรม หน้าที่พลเมือง ควรคิดถึงองค์กรการศึกษาที่คิดดี ทำดี ส่งเสริมสถาบันอุดมศึกษา หรือรัฐบาลเองก็ควรศึกษาจากสถาบันอุดมศึกษาที่มีความคิดดีๆ อาจจะมากกว่ารัฐบาลก็ได้ ครูบาอาจารย์หนุ่มสาวเขามีพลัง
⦁ได้ดูดีเบตแคนดิเดตนายกฯไหม?
ดู คิดว่าบ้านเมืองจะดีขึ้น พวกที่ไม่ไหวก็ค่อยร่วง ค่อยโรยกันไป
⦁แล้วมีในใจหรือยัง 8 กุมภาฯ เข้าคูหากาใครดี?
ยัง (ยิ้ม)
⦁ใกล้เลือกตั้ง ผู้ว่าฯกทม. อีกวาระแล้ว น้ำแถวบ้านลงเร็วไหม?
ชัชชาติ (ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าฯกทม. คนปัจจุบัน) เป็นคนดี ส่วนเขตจตุจักร ก็พัฒนาไปเยอะ แต่อากาศกำลังแย่
⦁เพราะฉะนั้น เป็นอีก 1 คนที่สนับสนุน พ.ร.บ.อากาศสะอาด?
ใช่ จำเป็นต้องมี คนอาจจะยังไม่รู้สึก แต่สักวันจะอันตรายถ้าไม่ทำอะไรเลย
⦁ช่วงนี้กังวลกับข่าวไหนเป็นพิเศษไหม?
โลกวิปริต ทั้งโลกร้อน และสงคราม ความเห็นแก่ได้ เหมือนโลกต้องนับหนึ่งใหม่
⦁ฝากถึงพนักงานใต้ร่มไม้ใหญ่ในเครือมติชน?
ขอให้ทำงานต่อไปด้วยใจรื่นเริง มีอารมณ์ขัน และเมตตาธรรมซึ่งเป็นของคู่กัน
พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร
