ปธ.ยุทธศาสตร์กล้าธรรม ชี้คุมอำนาจกมธ. ต้องคำนึงสิทธิปชช. -การตรวจสอบอำนาจรัฐ

ปธ.ยุทธศาสตร์กล้าธรรม ชี้คุมอำนาจกมธ. ต้องคำนึงสิทธิปชช. -การตรวจสอบอำนาจรัฐ

 

วันที่ 9 พฤศจิกายน น.อ.อนุดิษฐ์ นาครทรรพ ประธานยุทธศาสตร์ พรรคกล้าธรรม โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก ระบุว่า ช่วงหลายวันที่ผ่านมา มีเพื่อนสนิทมิตรสหายถามผมกันมาพอสมควรว่า มองเรื่องที่ประธานสภาผู้แทนราษฎร เชิญประธานคณะกรรมาธิการทุกคณะมาหารือเกี่ยวกับการใช้อำนาจของกรรมาธิการ แล้วตามมาด้วยข้อถกเถียงนั้นอย่างไร?

หลายคนถามเพราะเห็นว่าผมเคยเป็นฝ่ายบริหาร ฝ่ายค้านและ ส.ส. ภายใต้รัฐธรรมนูญทั้งฉบับปี 2540 ปี 2550 และปี 2560 ผ่านการทำงานในสภามาหลายช่วงเวลา และได้รับทราบเรื่องราวที่เกิดขึ้นในสภาอยู่บ้าง จึงอยากฟังมุมมองจากประสบการณ์ของผม

ผมขอเรียนตั้งแต่ต้นว่า ผมไม่ได้เป็นคู่กรณีกับใคร และไม่ได้เขียนเรื่องนี้เพื่อตัดสินว่าฝ่ายใดผิดหรือฝ่ายใดถูก แต่อยากชวนมอง “ให้ลึกไปกว่าความเห็นต่างระหว่างบุคคล” เพราะสิ่งที่กำลังพูดถึงกัน มีความหมายต่อการทำหน้าที่ของสภา และต่อสิทธิของประชาชนที่จะได้รับการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐอย่างมีประสิทธิภาพ

สำหรับผม จุดเริ่มต้นของเรื่องนี้อยู่ที่คำถามว่า เราจะทำให้เสียงข้างมากบริหารประเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพ พร้อมกับทำให้เสียงข้างน้อยสามารถตรวจสอบการทำงานของฝ่ายบริหารอย่างเต็มที่ได้อย่างไร?

ในระบบรัฐสภา รัฐบาลต้องอาศัยเสียงสนับสนุนในสภาผู้แทนราษฎร ทั้งในการให้ความเห็นชอบนายกรัฐมนตรีและการดำรงอยู่ภายใต้กลไกความไว้วางใจ ขณะเดียวกัน รัฐธรรมนูญมาตรา 164 วรรคสอง ก็กำหนดให้คณะรัฐมนตรีต้องรับผิดชอบต่อสภาผู้แทนราษฎรในเรื่องที่อยู่ในหน้าที่และอำนาจของตน

เมื่อฝ่ายบริหารมีเสียงข้างมากสนับสนุนอยู่แล้ว ระบบตรวจสอบจึงต้องเปิดพื้นที่ให้สมาชิกที่มีเสียงน้อยกว่าสามารถทำหน้าที่ได้ด้วย มิฉะนั้น การตรวจสอบอาจติดขัดตั้งแต่ยังไม่ได้เริ่มต้นค้นหาข้อเท็จจริง

เราจึงเห็นว่ารัฐธรรมนูญเปิดช่องให้ ส.ส. แต่ละคนตั้งกระทู้ถามรัฐมนตรีได้ตามมาตรา 150 และให้สมาชิกจำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวน ส.ส. ทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ เข้าชื่อเสนอญัตติอภิปรายไม่ไว้วางใจได้ตามมาตรา 151 โดยไม่จำเป็นต้องรวบรวมเสียงข้างมากให้ได้เสียก่อน

เช่นเดียวกับการเสนอญัตติให้ตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญเพื่อศึกษาหรือสอบหาข้อเท็จจริง ซึ่งดำเนินการผ่านหลักเกณฑ์การเสนอญัตติและการรับรองตามข้อบังคับการประชุม การมีผู้รับรองครบตามเกณฑ์ เป็นประตูเข้าสู่กระบวนการพิจารณา ส่วนสภาจะเห็นชอบกับข้อเสนอนั้นหรือไม่ เป็นอีกขั้นตอนหนึ่ง

ผมเห็นว่าเราต้องแยกสองเรื่องนี้ให้ชัด คือสิทธิที่จะเสนอเรื่องและอธิบายเหตุผล กับอำนาจของที่ประชุมที่จะลงมติตัดสิน ไม่ควรนำผลแพ้ชนะที่คาดหมายกันไว้ล่วงหน้ามา “ปิดโอกาส” ไม่ให้เหตุผล หรือข้อเท็จจริงเข้าสู่การพิจารณาของคณะกรรมาธิการ

กลไกสำคัญอีกส่วนหนึ่งคือ คณะกรรมาธิการสามัญของสภาผู้แทนราษฎรทั้ง 35 คณะ

สำหรับประชาชนที่ไม่ได้ติดตามงานสภาอย่างใกล้ชิด กรรมาธิการคือพื้นที่ที่สามารถลงรายละเอียดของปัญหาได้มากกว่าการอภิปรายในห้องประชุมใหญ่ รับฟังผู้ได้รับความเดือดร้อน สอบถามหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ตรวจเอกสาร และศึกษาข้อเท็จจริงก่อนเสนอรายงานหรือแนวทางแก้ไขต่อสภา

รัฐธรรมนูญมาตรา 129 กำหนดให้สัดส่วนกรรมาธิการสามัญสอดคล้องหรือใกล้เคียงกับจำนวน ส.ส. ของแต่ละพรรค จึงมีทั้งฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้านร่วมกันทำงานอยู่ในคณะเดียวกัน

ประเด็นเรื่องประธานกรรมาธิการก็ต้องมองให้ครบทั้งตัวบทและแนวปฏิบัติ ข้อบังคับกำหนดให้กรรมาธิการแต่ละคณะเลือกประธาน และกำหนดให้จำนวนประธานกรรมาธิการสามัญเป็นไปตามหรือใกล้เคียงกับสัดส่วน ส.ส. ของแต่ละพรรคด้วย ในทางปฏิบัติจึงมีการจัดสรรและตกลงกันระหว่างพรรค ก่อนเข้าสู่กระบวนการเลือกในแต่ละคณะ

ดังนั้น จะอธิบายว่าเป็นเรื่องโควตาของพรรคเพียงอย่างเดียว หรือเป็นเรื่องที่เสียงข้างมากในแต่ละคณะจะเลือกใครก็ได้ โดยไม่คำนึงถึงสัดส่วนพรรคเลย ก็คงจะไม่ถูกต้องครบถ้วน

สิ่งที่ผมอยากให้รักษาไว้คือความสมดุลของระบบ หากวันหนึ่งมีการปรับเปลี่ยนกติกา ก็ควรพิจารณาว่า จะกระทบโอกาสของพรรคที่มีเสียงน้อยกว่าในการทำหน้าที่ตรวจสอบหรือไม่ ไม่ว่าพรรคนั้นจะเป็นพรรคใดก็ตาม

ส่วนประเด็นการนำเรื่องเข้าสู่การพิจารณาของกรรมาธิการ ผมมองว่าเรื่องที่กรรมาธิการจะรับไว้พิจารณา และเรื่องร้องทุกข์ของประชาชนควรมีช่องทางเข้าสู่กระบวนการที่ชัดเจน เป็นธรรม และตรวจสอบได้

ข้อบังคับข้อ 93 ให้นำข้อบังคับเกี่ยวกับการประชุมสภามาใช้กับการประชุมกรรมาธิการโดยอนุโลม จึงมีประเด็นต้องพิจารณาร่วมกันว่า หลักเรื่องลำดับการบรรจุญัตติและการพิจารณาเรื่องด่วนตามข้อ 51 และข้อ 53 จะนำมาใช้ได้เพียงใด โดยต้องคำนึงถึงลักษณะการทำงานของกรรมาธิการด้วย

ในความเห็นของผม เรื่องทั่วไปควรมีลำดับและเหตุผลในการพิจารณาที่อธิบายได้ ส่วนเรื่องเร่งด่วนหรือเรื่องที่ประชาชนกำลังเดือดร้อน ก็ควรมีกระบวนการให้พิจารณาได้ทันสถานการณ์ การใช้ดุลพินิจของประธานและการใช้อำนาจของที่ประชุมควรช่วยให้ข้อเท็จจริงปรากฏอย่างรอบด้าน

จุดที่ถกเถียงกันมากอีกเรื่องหนึ่งคือ การเชิญหรือเรียกบุคคลและเอกสาร จำเป็นต้องมีมติของกรรมาธิการก่อนหรือไม่?

เรื่องนี้ต้องแยกระหว่างสิทธิของกรรมาธิการแต่ละคนที่จะอภิปราย เสนอข้อมูล เสนอพยานหลักฐาน หรือเสนอให้รับฟังบุคคลที่เกี่ยวข้อง กับการออกหนังสือเรียกในนามของคณะกรรมาธิการ

มาตรา 129 บัญญัติอำนาจเรียกไว้เป็นอำนาจของคณะกรรมาธิการ ขณะที่ข้อบังคับข้อ 97 กำหนดรูปแบบหนังสือและผู้ลงนาม การที่ประธานเป็นผู้ลงนามจึงยังไม่ใช่คำตอบทั้งหมดว่า อำนาจตัดสินใจในแต่ละกรณีเป็นของใครและต้องผ่านขั้นตอนใด

เช่นเดียวกัน เอกสิทธิ์ในการแสดงความคิดเห็นของกรรมาธิการ ก็ไม่ควรถูกนำไปอธิบายว่าเท่ากับมีอำนาจออกคำเรียกโดยลำพัง เพราะเป็นคนละประเด็นกัน
แต่ข้อห่วงใยที่ผมเห็นว่าควรรับฟังอย่างจริงจังคือ หากการขอข้อมูลหรือการเสนอให้รับฟังพยานทุกครั้งต้องขึ้นอยู่กับเสียงข้างมาก โดยไม่มีหลักประกันให้เสียงข้างน้อยเข้าถึงข้อเท็จจริงได้อย่างเพียงพอ จะทำให้การตรวจสอบฝ่ายบริหารอ่อนแรงหรือถูกปิดกั้นลงหรือไม่?

สมมุติว่ากรรมาธิการคนหนึ่งมีข้อมูลที่สมควรตรวจสอบเพิ่มเติม แต่ยังมีเอกสารไม่ครบ หากข้อเสนอให้ขอเอกสารถูกปฏิเสธตั้งแต่ต้น ที่ประชุมจะมั่นใจได้อย่างไรว่าการตัดสินใจภายหลังตั้งอยู่บนข้อเท็จจริงที่รอบด้านแล้ว

ในทางกลับกัน การเรียกบุคคลหรือเอกสารก็ควรสัมพันธ์กับเรื่องที่อยู่ในหน้าที่และอำนาจของคณะกรรมาธิการ มีเหตุผลอธิบายได้ และเคารพสิทธิของผู้เกี่ยวข้อง

ผมจึงเห็นว่าควรทำให้กติกาชัดเจนทั้งสองด้าน คือให้คณะกรรมาธิการทำงานร่วมกันอย่างมีระเบียบ และให้กรรมาธิการฝ่ายเสียงข้างน้อยมีโอกาสเสนอข้อมูลและแสวงหาข้อเท็จจริงอย่างเต็มที่ หากไม่รับข้อเสนอ ก็ควรมีเหตุผลและบันทึกไว้ให้ตรวจสอบได้

เมื่อคณะกรรมาธิการพิจารณาเรื่องใดเสร็จแล้ว อีกหน้าที่หนึ่งที่สำคัญคือการรายงานผลต่อสภาตามมาตรา 129 และข้อบังคับข้อ 104 ขณะเดียวกัน ข้อบังคับข้อ 103 ก็เปิดทางให้กรรมาธิการที่ไม่เห็นด้วยกับมติ “สงวนความเห็น” ไว้เพื่อขอให้สภาวินิจฉัยได้

ผมมองว่ากลไกนี้สะท้อนหลักการที่สำคัญมาก คือที่ประชุมสามารถมีข้อสรุปได้ พร้อมกับรักษาพื้นที่ให้ความเห็นที่แตกต่างเดินทางไปถึงสภา การมีเสียงน้อยกว่าไม่ควรทำให้เหตุผลหรือข้อค้นพบที่มีประโยชน์สูญหายไปจากกระบวนการ
การลงมติกำหนดเนื้อหาของรายงาน กับหน้าที่ต้องรายงานผลเมื่อดำเนินการเสร็จแล้ว จึงควรแยกออกจากกันให้ชัด และดำเนินการให้ครบถ้วนตามกติกา

ด้วยเหตุนี้ หากจะมีการปรับปรุงข้อบังคับหรือกำหนดแนวปฏิบัติเรื่องประธานกรรมาธิการ การรับเรื่องเข้าสู่การพิจารณา หรือการเรียกบุคคลและเอกสาร ผมเห็นว่าควรรับฟังทั้งผู้ที่ห่วงใยเรื่องระเบียบในการทำงาน และผู้ที่ห่วงใยว่าสิทธิในการตรวจสอบของเสียงข้างน้อยจะลดลง

ข้อเสนอใดจะขัดหรือแย้งกับรัฐธรรมนูญหรือไม่ ต้องพิจารณารายละเอียดของข้อเสนอนั้นและบทบัญญัติที่เกี่ยวข้องอย่างรอบคอบ ส่วนการอ้างประเพณีการปกครองตามมาตรา 5 ก็ต้องคำนึงด้วยว่า รัฐธรรมนูญให้ใช้ในกรณีที่ไม่มีบทบัญญัติใช้บังคับแก่กรณีนั้น จึงต้องอ่านตัวบทที่มีอยู่ให้ครบก่อน

ผมยังไม่คิดว่าควรรีบสรุปจากความเห็นต่างครั้งนี้ว่าใครมีเจตนาอย่างไร แต่คิดว่าเป็นโอกาสที่สภาจะร่วมกันทำให้กติกาชัดเจนขึ้น และสร้างความมั่นใจให้ประชาชนว่า ทุกฝ่ายยังสามารถทำหน้าที่ของตนได้อย่างเต็มที่ภายใต้รัฐธรรมนูญ

จากประสบการณ์ที่ผ่านรัฐธรรมนูญมา 3 ฉบับ ผมเห็นว่าพรรคการเมืองอาจสลับกันเป็นรัฐบาลหรือฝ่ายค้านได้เสมอ กติกาที่เราวางไว้วันนี้จึงควรเป็นกติกาที่ทุกฝ่ายยอมรับได้ แม้วันหนึ่งตนเองจะอยู่ในฝ่ายที่มีเสียงน้อยกว่า

คำตอบของผมต่อเพื่อน ๆ จึงเป็นว่า ผมอยากเห็นสภาที่ตัดสินใจได้ ตรวจสอบได้ และรับฟังกันได้ โดยมีข้อเท็จจริงเป็นพื้นฐานและมีประโยชน์ของประชาชนเป็นเป้าหมาย

เพราะสำหรับประชาชนที่นำความเดือดร้อนมาร้องเรียนต่อกรรมาธิการ สิ่งที่เขารอคอยคือเสียงของเขาจะได้รับการรับฟัง ความจริงจะได้รับการตรวจสอบ และปัญหาจะมีทางออก นี่คือสิ่งที่ผมอยากให้เราช่วยกันรักษาไว้ครับ

ขอบคุณมากครับ