สว.มณีรัฐ จี้รัฐแก้มลพิษน้ำข้ามพรมแดน ทรงศักดิ์ ตั้งคณะทำงาน ลุยตรวจสารปนเปื้อน ธ.ค.นี้

‘สว.มณีรัฐ’ จี้ ‘รัฐบาล’ เร่งแก้ปัญหามลพิษน้ำข้ามพรมแดนจากเหมืองแร่เมียนมา ด้าน ‘ทรงศักดิ์’ แจงความคืบหน้าตั้งคณะทำงานร่วม-ลุยตรวจสารปนเปื้อน ธ.ค.นี้

เมื่อเวลา 10.10 น. วันที่ 9 พฤศจิกายน ที่รัฐสภา ในการประชุมวุฒิสภา ที่มีนายมงคล สุระสัจจะ ประธานวุฒิสภา เป็นประธานการประชุม วาระกระทู้ถามของน.ส.มณีรัฐ เขมะวงค์ เรื่องการติดตามการดำเนินงานของรัฐบาลในการแก้ไขปัญหามลพิษทางน้ำข้ามพรมแดนในแม่น้ำกก แม่น้ำรวก แม่น้ำสาย และแม่น้ำโขง ถามนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี แต่นายอนุทินมอบหมายนายทรงศักดิ์ ทรงศรี รองนายกรัฐมนตรี เป็นผู้มาตอบกระทู้แทน

โดยน.ส.มณีรัฐ กล่าวว่า ที่ผ่านมาการแก้ไขปัญหาทั้งในเขตปกครองและห่วงโซ่อุปทานแร่ในประเทศเมียนมา ทำให้ระหว่างไทยและประเทศเมียนมา เราจึงมีความจำาเป็นที่จะต้องยกระดับความร่วมมือสู่ระดับภูมิภาค ทั้งไทย เมียนมา และลาว โดยไม่สามารถปล่อยผ่านเรื่องนี้ไปได้ ซึ่งปัจจุบันบริเวณดอยก่อวันและบ้านแม่โจ๊ก ประเทศเมียนมา ซึ่งอยู่เหนือแม่นํ้าสายขึ้นไปเพียงไม่กี่กิโลเมตร มีเหมืองแร่อย่างน้อยที่สร้างความกังวลให้กับชาวบ้านในอำเภอเชียงแสน และอำเภอเชียงของเป็นอย่างยิ่ง ในลุ่มนํ้าของชายแดนไทย แม้ รัฐบาลจะมีการเห็นชอบ TOR ความร่วมมือระหว่างไทยและเมียนมา ในการยกระดับการเฝ้าระวัง ติดตาม และประเมินคุณภาพนํ้าดังกล่าว แต่ TOR ดังกล่าวจะสามารถนำไปสู่การปฏิบัติจริงได้หรือไม่

น.ส.มณีรัฐ กล่าวต่อว่า ฉะนั้น จึงขอถามว่า รัฐบาลมีแผนความร่วมมือกับเมียนมาและลาวผ่านกรอบคณะกรรมการแม่นํ้าโขง และความร่วมมือล้านช้าง-แม่โขงอย่างไร เพื่อให้เกิดการตรวจสอบเหมืองแร่ในพื้นที่ต้นน้ำ และร่วมกันกำหนดมาตรการป้องกันมลพิษข้ามพรมแดนและในส่วนของ TOR จะมีการประชุมคณะทำงานเพื่อกำหนดเกณฑ์การแก้ไขปัญหาเหล่านี้อย่างไร เพราะปัญหาเหล่านี้ยิ่งนานวันก็ยิ่งเข้าสู่วิกฤต

น.ส.มณีรัฐ กล่าวอีกว่า เรื่อง MOU ด้านแร่สำคัญ ในปี 2565 มีรายงานข่าวเกี่ยวกับความร่วมมือของสหรัฐอเมริกากับเมียนมาด้วย ในขณะที่เหมืองแร่ต้นนํ้ายังคงส่งผลกระทบต่อคุณภาพนํ้าในประเทศไทยและชีวิตของคนไทย จึงขอถามว่า รัฐบาลมีการเจรจากับสหรัฐอเมริกาและเมียนมา โดยนำเรื่องสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดนเข้าสู่การเจรจาแล้วหรือไม่ อย่างไร เพราะการมุ่งหวังประโยชน์ทางด้านเศรษฐกิจจากแร่สำคัญเหล่านี้ จะต้องไม่แลกกับสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชน นอกจากนี้ รัฐบาลมีแนวทางช่วยเหลือประชาชนอย่างไร จะมีการจัดสรรงบประมาณสำหรับการตรวจสุขภาพเชิงลึก การจัดหาแหล่งนํ้าสะอาดและนํ้าเพื่อการเกษตรครอบคลุมพื้นที่เกษตรกว่า 2 แสนไร่ ในเขตอำเภอแม่สายและอำเภอแม่อายได้หรือไม่ และเมื่อใด

น.ส.มณีรัฐ กล่าวด้วยว่า ทั้งนี้ ตนเข้าใจดีว่ากลไกทางการทูตอาจต้องใช้เวลาในการแก้ไขปัญหา ซึ่งถือเป็นการแก้ไขปัญหาในระยะยาว แต่อย่างไรก็ตาม การแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนของประชาชน เป็นการแก้ไขในแบบเร่งด่วน ซึ่งตนเชื่อมั่นว่ารัฐบาลสามารถจัดทำได้ทันที นอกจากนี้ ในงบประมาณปี 2570 ยังไม่ปรากฏแผนการเยียวยาประชาชนอย่างชัดเจน จึงขออนุญาตฝากนายทรงศักดิ์ช่วยพิจารณาว่าจะมีมาตรการเยียวยาประชาชนอย่างไรได้บ้าง รวมถึงข้อห่วงกังวลเรื่องพื้นที่การเกษตรในบริเวณดังกล่าว ฉะนั้น จึงขอให้รัฐบาลช่วยติดตามประเด็นนี้ด้วย

ด้านนายทรงศรี ชี้แจงว่า ประเทศไทยได้ยกระดับความร่วมมือทวิภาคีกับเมียนมาอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่การหารืออย่างเป็นทางการที่กรุงเนปิดอว์ เมื่อวันที่ 20 สิงหาคม 2568 จนนำไปสู่การจัดตั้งคณะทำางานภาควิชาการร่วมและการหารือระดับผู้นำเมื่อวันที่ 21–22 เมษายน 2569 ที่ผ่านมา ซึ่งได้มีการหยิบยกประเด็นมลพิษในแม่นํ้าขึ้นมาหารือ และล่าสุดได้มีการลงนามใน TOR เพื่อจัดตั้งคณะทำงานร่วมด้านการจัดการคุณภาพนํ้าในแม่นํ้าที่เป็นพรมแดนและแม่นํ้าข้ามพรมแดนระหว่างประเทศไทยกับเมียนมา เมื่อวันที่ 6 สิงหาคม 2569 ซึ่งเป็นกลไกที่ทางเมียนมาเลือกใช้แทนกรอบความร่วมมือ โดย TOR ดังกล่าวเน้นความร่วมมือทางเทคนิคด้านคุณภาพนํ้า ระบบนิเวศ และสุขภาพของประชาชน โดยให้ความสำาคัญกับการเฝ้าระวังคุณภาพนํ้าร่วมกัน การกำหนดจุดตรวจวัด และการตรวจวัด ณ จุดตรวจวัดร่วมกัน นั่นคือแนวทางที่ได้หารือและประชุมร่วมกัน

นายทรงศักดิ์ กล่าวต่อว่า สำหรับกรอบความร่วมมือคณะกรรมการแม่นํ้าโขง (MRC) มีด้วยกัน 4 ประเทศ ได้แก่ ไทย ลาว เวียดนาม และกัมพูชา โดยไม่มีเมียนมา แต่ที่ผ่านมาก็ได้มีการประสานงานกับเมียนมาเพื่อดำเนินกิจกรรมตรวจวัดคุณภาพนํ้าร่วมกัน มาตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2568 แม้ในภายหลังเมียนมาจะแจ้งขอเปลี่ยนรูปแบบ โดยไม่ใช้กลไกของ MRC แต่ขอใช้เป็นความร่วมมือแบบทวิภาคีและการเจรจาระหว่างประเทศโดยตรง ซึ่งได้ร่วมมือกันในลักษณะนี้มาตั้งแต่เดือนธันวาคม 2568 อย่างไรก็ตาม สำนักงานเลขาธิการ MRC และคณะทำงานฝ่ายไทยยังคงดำเนินการตรวจวัดคุณภาพนํ้าในพื้นที่แม่นํ้าโขงตอนล่างอย่างต่อเนื่อง

นายทรงศักดิ์ กล่าวอีกว่า ประเด็นสำคัญคือ ทางเมียนมาใช้เกณฑ์มาตรฐานเดียวกับประเทศจีน ในขณะที่ของไทยใช้เกณฑ์ 0.2 ไมโครกรัมต่อลิตร ซึ่งมีความแตกต่างกัน แต่เราก็พยายามเจรจาเพื่อให้กำหนดมาตรการที่ตรงกัน ทั้งนี้ ต้องเรียนตามตรงว่าความเป็นเอกภาพภายในประเทศของเมียนมาเอง
ยังไม่ครอบคลุมการกำกับดูแลในทุกพื้นที่ โดยเฉพาะพื้นที่ที่เกิดปัญหาซึ่งอยู่ในรัฐฉาน จึงเป็นประเด็นที่ต้องอาศัยแนวทางและความร่วมมือหลากหลายช่องทาง

นายทรงศักดิ์ กล่าวด้วยว่า สำหรับกรอบความร่วมมือแม่นํ้าโขง-ล้านช้าง (MLC) ซึ่งมีสมาชิกเพิ่มเติมคือเมียนมาและจีน ประเทศไทยได้ผลักดัน ประเด็นการบริหารจัดการมลพิษข้ามพรมแดนในการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศกรอบความร่วมมือแม่นํ้าโขง-ล้านช้าง ครั้งที่ 10 เมื่อวันที่ 15 สิงหาคม 2568 ณ นครคุนหมิง มณฑลยูนนาน โดยมุ่งใช้กลไกที่มีอยู่ให้เกิดประโยชน์ เช่น ศูนย์ความร่วมมือทรัพยากรนํ้าแม่นํ้าโขง-ล้านช้าง (LMC Water Center) ในการแลกเปลี่ยนข้อมูลและเอกสารเพื่อพัฒนาแนวทางบรรเทาผลกระทบร่วมกัน ทั้งนี้ ประเทศไทยในฐานะประธานร่วมกับ
สาธารณรัฐประชาชนจีนภายใต้กรอบ MLC ได้ผลักดันให้มีการบรรจุประเด็นคุณภาพนํ้าไว้ในร่างถ้อยแถลงร่วมของผู้นำประเทศ ซึ่งปัจจุบันอยู่ระหว่างการเตรียมการประชุมผู้นำ โดยมีกระทรวงการต่างประเทศเป็นหน่วยงานหลักในการประสานงาน และคาดว่าจะจัดขึ้นในเดือนธันวาคมนี้นอกจากนี้ ยังมีอีกเวทีการประชุมที่จะจัดขึ้นที่ประเทศเวียดนาม และการประชุมในกรอบอาเซียนที่มาเลเซีย ซึ่งตนจะเดินทางไปร่วมประชุมด้วย และจะได้นำประเด็นมลพิษทางน้ำเข้าร่วมหารือเพื่อขอความร่วมมือจากประเทศเพื่อนบ้านให้ช่วยกันระมัดระวังและเฝ้าระวังไม่ให้เกิดเหตุการณ์ที่ส่งผลกระทบทางมลพิษ โดยให้อยู่ภายใต้กรอบกฎหมายเพื่อไม่ให้กระทบต่อประชาชน

นายทรงศักดิ์ กล่าวต่อว่า สำนักงานทรัพยากรนํ้าแห่งชาติ (สทนช.) ในฐานะสำนักงานเลขาธิการคณะกรรมการแม่นํ้าโขงแห่งชาติไทย ภายใต้กรอบคณะกรรมการแม่นํ้าโขงได้รับการสนับสนุนจากประเทศหุ้นส่วนเพื่อการพัฒนา ได้แก่ สหราชอาณาจักรและญี่ปุ่น ในการดำเนินโครงการสำคัญ 2 โครงการ ได้แก่ 1.โครงการประเมินสถานะเบื้องต้นการปนเปื้อนโลหะหนักในลุ่มนํ้าโขง ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากสหราชอาณาจักร ดำเนินการในช่วงเดือนมีนาคมถึงเดือนกรกฎาคม 2569 เพื่อประเมินสถานะเบื้องต้นการปนเปื้อนของโลหะหนัก เช่น สารหนู แคดเมียม โครเมียมเฮกซะวาเลนท์ ทองแดง ตะกั่ว และปรอท ในลุ่มนํ้าโขงตอนล่าง โดยกรมทรัพยากรนํ้าเป็นหน่วยงานดำเนินการฝ่ายไทย ซึ่งปัจจุบันได้จัดทำรายงานประเมินผลเรียบร้อยแล้ว

นายทรงศักดิ์ กล่าวด้วยว่า 2.โครงการเสริมสร้างศักยภาพการติดตามตรวจสอบคุณภาพนํ้าในระดับภูมิภาค ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากประเทศญี่ปุ่น มีระยะเวลาดำเนินโครงการ 2.5 ปี ตั้งแต่ไตรมาสที่ 3 ปี 2569 ถึงไตรมาส
ที่ 4 ปี 2571 เพื่อเสริมสร้างศักยภาพในการควบคุมคุณภาพนํ้า โดยมีกิจกรรมจัดเก็บตัวอย่างนํ้าและตะกอนดินร่วมกัน ซึ่งกำหนดลงพื้นที่เก็บตัวอย่างนํ้าและตะกอนร่วมกันภายในเดือนธันวาคม 2569 นี้ นอกจากนี้ ภายใต้กรอบความร่วมมือแม่นํ้าโขง-ล้านช้าง ประเทศไทยในฐานะเจ้าภาพร่วมกับจีน ได้ผลักดันประเด็นคุณภาพนํ้าให้บรรจุในร่างถ้อยแถลงร่วมของผู้นำ ซึ่งปัจจุบันอยู่ระหว่างการเตรียมการประชุมผู้นำปี 2569 โดยมีกระทรวงการต่างประเทศเป็นหน่วยงานหลักในการประสานงาน เพื่อให้เห็นว่ารัฐบาลได้ มีการขับเคลื่อนการแก้ปัญหามลพิษทางนํ้าอย่างต่อเนื่อง

นายทรงศักดิ์ กล่าวต่อว่า ส่วนเรื่องการประกันภัยพิบัติและการเผชิญภัย ในระหว่างนี้ผู้ว่าราชการจังหวัด มีอำนาจหน้าที่ในการบริหารจัดการ หากเกิดภัยพิบัติ ซึ่งมีงบประมาณในการช่วยเหลือเยียวยาตามระเบียบการใช้ เงินงบประมาณเพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติ และหากงบประมาณเยียวยาไม่เพียงพอ ในปัจจุบันยังมีระบบจัดทำประกันภัยร่วมกับภาคเอกชน โดยรัฐบาลสนับสนุนเบี้ยประกันภัยเพื่อจ่ายเงินชดเชยเยียวยาแก่ผู้ได้รับผลกระทบตามที่กฎหมายกำหนด ซึ่งที่ผ่านมาในการเริ่มใช้ระบบประกันภัย หากมีผู้เสียชีวิตจะได้รับเงินเยียวยาชดเชย 2 ล้านบาท ส่วนกรณีความเสียหายอื่นๆ ก็จะได้รับเงินช่วยเหลือ เช่น 1 แสนบาทต่อราย ยืนยันว่าการดูแลประชาชนเป็นไปตามมาตรฐานเดียวกัน