หน้าแรก การเมือง ดาต้าเซ็นเตอร...

ดาต้าเซ็นเตอร์สะเทือน! สหรัฐคุมชิป-แนะเร่งแก้เกม

20.11.26 | 12:40 น.

ดาต้าเซ็นเตอร์สะเทือน! สหรัฐคุมชิป-แนะเร่งแก้เกม

หมายเหตุ – ความคิดเห็นภาคธุรกิจ จากกรณีรัฐบาลของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ แห่งสหรัฐอเมริกา จำกัดการเข้าถึงชิปปัญญาประดิษฐ์ หรือเอไอขั้นสูงจากบริษัทต่างๆ เช่น เอ็นวิเดีย ซึ่งเป็นการเพิ่มมาตรการควบคุมมากยิ่งขึ้น โดยระบุชื่อสิงคโปร์ ไทย มาเลเซีย อินโดนีเซีย และบราซิล เป็นประเทศที่มีความเสี่ยงสูง
ที่ชิปขั้นสูงจะถูกส่งต่อ หรือเปลี่ยนเส้นทางไปยังประเทศจีน ส่งผลให้การส่งออกชิปที่อยู่ในข่ายควบคุม
ไปยังประเทศเหล่านี้ต้องขอใบอนุญาตส่งออกจากสหรัฐก่อน


ฐานวัฒน์ บวรอนันตโรจน์
ประธานสภาอุตสาหกรรมจังหวัดระยอง

สิ่งสำคัญที่สุดที่ไทยต้องเร่งรับมือในช่วงแรก คือ “ความแน่นอนของกำหนดการเปิดให้บริการ” เนื่องจากนักลงทุนด้านดาต้าเซ็นเตอร์ต้องผูกพันกับสัญญาของลูกค้าและแผนการลงทุน หากยังไม่สามารถระบุวันส่งมอบเซิร์ฟเวอร์ได้ชัดเจน แม้จะมีความพร้อมด้านที่ดินและระบบไฟฟ้าแล้ว นักลงทุนก็อาจทบทวนหรือชะลอแผนการลงทุน โดยเฉพาะโครงการขนาดใหญ่ที่ต้องใช้ชิปขั้นสูงเพื่อฝึกโมเดล AI หรือให้บริการประมวลผลระดับภูมิภาค ซึ่งหากนักลงทุนย้ายฐานไปยังพื้นที่ที่มีความแน่นอนมากกว่า จะส่งผลกระทบโดยตรงต่อโอกาสทางเศรษฐกิจและการจ้างงานของคนในพื้นที่จังหวัดระยองและเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ตั้งแต่งานวิศวกรรม งานติดตั้งระบบไฟฟ้าและระบบทำ
ความเย็น ไปจนถึงงานดูแลรักษาระบบ

Advertisement

ประเทศไทยยังสามารถเดินหน้าสู่การเป็นศูนย์กลางดาต้าเซ็นเตอร์และ AI ได้ โดยต้องพิจารณาเป็นรายโครงการตามลักษณะการใช้งานจริง เช่น ศูนย์ข้อมูลคลาวด์ทั่วไป หรือการนำ AI มาใช้ในภาคการผลิตของโรงงานในระยอง อาทิ การตรวจสอบตำหนิชิ้นงาน การคาดการณ์การซ่อมบำรุงเครื่องจักร และการจัดการพลังงาน ซึ่งสามารถเริ่มต้นได้ด้วยระบบขนาดที่เหมาะสมโดยไม่จำเป็นต้องรอชิปประมวลผลขั้นสูงทั้งหมด

สำหรับประเด็นความกังวลว่าสหรัฐกำลังกดดันไทยหรือไม่ เรื่องนี้เป็นมิติของการแข่งขันด้านเทคโนโลยีและความมั่นคงระหว่างประเทศ เพื่อควบคุมการส่งต่อชิปผ่านประเทศที่สามมากกว่าการเจาะจงกดดันไทย ดังนั้น สิ่งที่ภาครัฐควรดำเนินการเร่งด่วนคือการนำข้อมูลจากโครงการจริงไปหารือเพื่อความชัดเจน ทั้งรายการอุปกรณ์ที่ต้องขออนุญาต ข้อยกเว้น และแนวทางจัดการสินค้าที่อยู่ระหว่างการขนส่ง

พร้อมกันนี้ ได้เสนอแนวทางการทำงานของหน่วยงานภาครัฐ โดยให้กระทรวงพาณิชย์เป็นเจ้าภาพหลักในการประสานงานกับสหรัฐ ควบคู่ไปกับสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) และสำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (สกพอ. หรือ EEC) ในการสำรวจโครงการที่สั่งซื้ออุปกรณ์ไปแล้วและใกล้ถึงกำหนดส่งมอบ เพื่อจัดลำดับความสำคัญในการให้ความช่วยเหลือ จัดตั้งจุดประสานงานกลาง และจัดทำคู่มือให้ผู้ประกอบการตรวจสอบอุปกรณ์และเตรียมเอกสารได้จริง ส่วนโครงการที่ใกล้ถึงวันส่งมอบควรเร่งหารือกับผู้ขายทันที

“สิ่งที่นักลงทุนต้องการจากเราตอนนี้คือคำตอบที่ใช้วางแผนได้ว่า เครื่องที่สั่งต้องขออนุญาตหรือไม่ ใครเป็นคนยื่น และควรเผื่อเวลาส่งมอบแค่ไหน ยิ่งตอบได้เร็วเท่าไร ผู้ลงทุนก็ยิ่งมีเวลาปรับแผนและรักษากำหนดเปิดบริการได้มากขึ้นเท่านั้น”

สมชาย ภคภาสน์วิวัฒน์
นักวิชาการอิสระด้านเศรษฐศาสตร์และการเมือง

นโยบายของสหรัฐ ที่พยายามควบคุมการส่งออกเทคโนโลยีและชิปประมวลผลระดับสูงผ่านประเทศที่สาม ซึ่งประเทศไทยถูกระบุว่าเป็น 1 ใน 4-5 ประเทศเป้าหมายที่อยู่ภายใต้การจับตา แต่วิเคราะห์แล้วพบว่าผลกระทบจริงต่อภาคการลงทุนของไทยมีอยู่จำกัดอย่างมาก ประการแรกคือ มาตรการควบคุมชิปดังกล่าวยังไม่มีผลบังคับใช้ในทันที และต้องใช้ระยะเวลาอีกนานพอสมควรกว่าจะมีผลทางกฎหมาย ประการที่สอง โครงสร้างการลงทุนจากต่างชาติในประเทศไทยส่วนใหญ่ไม่ได้กระจุกตัวอยู่ในกลุ่มชิปประมวลผลระดับสูงที่ใช้ในภารกิจความมั่นคงหรือกรณีอื้อฉาวเกี่ยวกับการหลบเลี่ยงมาตรการของบริษัท Nvidia หากแต่เป็นการลงทุนในชิประดับทั่วไป อุตสาหกรรมยานยนต์ อุปกรณ์ไฟฟ้า อาหาร และโครงสร้างพื้นฐาน

ยอดการขอรับการส่งเสริมการลงทุนในรอบ 7-8 เดือนแรกของปี 2569 พุ่งสูงกว่า 1.7-1.8 ล้านล้านบาท ซึ่งนับเป็นสถิติสูงที่สุดในรอบ 13 ปี แสดงให้เห็นว่านักลงทุนต่างชาติยังคงเชื่อมั่นในศักยภาพของไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งการลงทุนในกลุ่มดาต้าเซ็นเตอร์ เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (เอไอ) และอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ ที่ยังคงเดินหน้าทุ่มเงินลงทุนอย่างต่อเนื่องโดยไม่ได้รับผลกระทบจากนโยบายกีดกันชิปขั้นสูง ส่วนกลุ่มนักลงทุนที่ได้รับผลกระทบทางลบ จะจำกัดอยู่เฉพาะกลุ่มทุนต่างชาติที่เข้ามาตั้งฐานการผลิตในไทยโดยหวังใช้ไทยเป็นเพียงทางผ่าน เพื่อส่งออกต่อไปยังประเทศจีน ซึ่งคิดเป็นสัดส่วนเพียงเล็กน้อยของการลงทุนทั้งหมดในประเทศ

การดำเนินนโยบายการค้าระหว่างประเทศในยุคปัจจุบันไม่ได้เกิดจากอำนาจสั่งการของสหรัฐเพียงฝ่ายเดียว เนื่องจากสหรัฐเองไม่ได้มีอำนาจต่อรองเบ็ดเสร็จเด็ดขาด การตอบโต้จากฝ่ายจีนด้วยการยกระดับมาตรการจำกัดการส่งออกแร่หายาก (Rare Earths) ซึ่งเป็นวัตถุดิบยุทธศาสตร์ในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง ได้กลายเป็นปัจจัยสำคัญที่สร้างแรงกดดันต่อฝ่ายบริหารของประธานาธิบดีทรัมป์อย่างหนัก แรงกดดันดังกล่าวส่งผลให้ทรัมป์จำเป็นต้องเจรจาต่ออายุข้อตกลงปูซาน ซึ่งเคยทำไว้ ณ ประเทศเกาหลีใต้ โดยสหรัฐยอมปรับลดอัตราภาษีที่เคยขู่ว่าจะจัดเก็บสูงถึง 100% ลงมาเหลือเพียง 10% ขณะที่จีนยอมผ่อนคลายมาตรการส่งออกแร่หายากและกลับมานำเข้าสินค้าเกษตรจากสหรัฐอีกครั้ง สะท้อนให้เห็นว่าท่าทีของทรัมป์ต่อจีนในปัจจุบันมีความประนีประนอมมากกว่าในยุคของประธานาธิบดีโจ ไบเดน ที่ใช้นโยบายปิดกั้นการส่งออกชิปขั้นสูงอย่างเข้มงวด

ในเชิงภูมิรัฐศาสตร์ สหรัฐมีความจำเป็นต้องคำนึงถึงดุลอำนาจในภูมิภาคอาเซียนเป็นอย่างมาก โดยสหรัฐไม่ต้องการดำเนินมาตรการที่รุนแรงจนเป็นการผลักประเทศไทยและประเทศในอาเซียนให้ออกห่าง และหันไปพึ่งพาหรือหลอมรวมเป็นพันธมิตรทางเศรษฐกิจกับจีนมากยิ่งขึ้น

ประเด็นความเสี่ยงที่สำคัญที่สุดที่ภาคเอกชนและรัฐบาลไทยต้องติดตามอย่างใกล้ชิด ไม่ใช่เพียงแค่อัตราภาษีของไทยเอง แต่คือ อัตราภาษีเปรียบเทียบกับประเทศคู่แข่ง ทั้งในระดับภูมิภาคอาเซียนและระดับโลก หากการเจรจาในท้ายที่สุดผลักดันให้ประเทศคู่แข่งได้เปรียบทางภาษี อาทิ สิงคโปร์ถูกจัดเก็บเพียง 10% ขณะที่ไทยต้องเสีย 19% ย่อมสร้างความกังวลให้แก่นักลงทุนในแง่ของต้นทุนการส่งออกไปยังตลาดสหรัฐ เมื่อพิจารณาจากฐานการแก้เกมทางการค้ารอบที่ผ่านมา ซึ่งอัตราภาษีของประเทศในกลุ่มอาเซียนถูกจัดเก็บในระดับใกล้เคียงกัน อาทิ ไทย 19% มาเลเซีย 19% กัมพูชา 19% เวียดนาม 20% หากโครงสร้างสัดส่วนภาษีไม่ได้เปลี่ยนแปลงอย่างสิ้นเชิง ผลกระทบต่อไทยจะมีอยู่อย่างจำกัด

แม้ในกรณีที่ไทยอาจเสียเปรียบอัตราภาษีแก่คู่แข่งเล็กน้อยประมาณ 1 ถึง 3% แต่ความเสียเปรียบดังกล่าวยังสามารถถูกชดเชยได้อย่างสมบูรณ์ด้วยปัจจัยบวกด้านอื่น ได้แก่ 1.คุณภาพของสินค้าและมาตรฐานการผลิต (Product Quality) ที่ไทยมีความประณีตและน่าเชื่อถือสูงกว่า 2.ความได้เปรียบด้านโลจิสติกส์และค่าระวางเรือ (Freight & Shipping Costs) ที่ช่วยลดต้นทุนการขนส่งรวม นอกจากนี้ การประเมินแข่งขันทางการค้าจำเป็นต้องมองภาพรวมระดับโลก โดยเปรียบเทียบอัตราภาษีของสินค้าที่ส่งออกจากกลุ่มประเทศลาตินอเมริกา แอฟริกา และยุโรป ไปยังตลาดสหรัฐควบคู่กันไป

ทั้งหมดถือเป็นปัจจัยที่สร้างความท้าทายให้กับเศรษฐกิจไทย ทำให้ต้องเร่งปรับตัวเพื่อรับมือการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ โดยสรุปเชิงนโยบาย ปี 2569 นี้ ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ (Turning Point) ของระบบเศรษฐกิจไทย จากเดิมที่เป็นเศรษฐกิจโตช้าเฉลี่ยเพียง 2% ต่อปีเนื่องจากปรับตัวตามโลกไม่ทัน กำลังยกระดับไปสู่โครงสร้างเศรษฐกิจใหม่ที่สอดรับกับทิศทางเทคโนโลยีและการค้าโลก การขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทยในระยะถัดไปจะพึ่งพาการพัฒนาคลัสเตอร์อุตสาหกรรมใหม่ อาทิ ชิปขั้นกลาง ดาต้าเซ็นเตอร์ เอไอ และอิเล็กทรอนิกส์ ควบคู่ไปกับการเติบโตของกลุ่มอุตสาหกรรมเดิมที่แข็งแกร่ง ได้แก่ อุตสาหกรรมอาหาร การเกษตรกรรมประณีต และการท่องเที่ยว โดยคาดการณ์ว่าจีดีพีของประเทศไทยจะขยายตัวได้เกินกว่า 2.5% แน่นอน และในระยะถัดไปคือปี 2570 รวมถึงกรอบ 5 ปีข้างหน้า อัตราการเติบโตของเศรษฐกิจไทยมีแนวโน้มขยายตัวเร่งสูงขึ้นต่อเนื่องในกรอบ 2.5-3% บนพื้นฐานของการปรับเปลี่ยนโครงสร้างการลงทุนและการยกระดับสินค้าและบริการให้ตรงกับความต้องการของตลาดโลกอย่างแท้จริง

หัสดิน สุวัฒนะพงศ์เชฏ
ประธานกิตติมศักดิ์หอการค้าและสภาอุตสาหกรรมจังหวัดนครราชสีมา
และอดีตเลขาธิการสภาอุตสาหกรรมภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

มาตรการนี้ไม่ใช่การสั่งห้ามนำเข้า แต่เป็นการกำหนดให้ต้อง “ขออนุญาตเป็นรายกรณี” สำหรับชิปไฮเทคโนโลยีของ Nvidia เช่น รุ่น H100, A100 และ B100 ซึ่งเป็นโครงสร้างพื้นฐานหลักของ AI, Cloud และ Data Center แต่มีข้อยกเว้นให้บริษัทสัญชาติอเมริกันในไทยสามารถนำเข้าชิปนี้ได้โดยไม่ต้องเข้าสู่กระบวนการนี้ ต่างจากบริษัทที่เกี่ยวข้องกับจีนจะถูกตรวจสอบอย่างเข้มงวดและใช้เวลาพิจารณานานขึ้น ซึ่งถ้ามองผลกระทบต่อการลงทุน Data Center และตลาดทุนไทยในภาพรวม ถือว่าผลกระทบยังไม่รุนแรงนักเพราะยังเปิดช่องให้ขออนุญาตและมีข้อยกเว้นให้บริษัทอเมริกันด้วย ทำให้บริษัทแม่จากสหรัฐอย่าง Google มีความได้เปรียบและตั้ง Data Center ในไทยได้ง่ายกว่าบริษัทจีนทั้งในแง่การร่วมลงทุนและการขอสิทธิประโยชน์จาก BOI แต่สำหรับโครงการที่เกี่ยวข้องกับจีน เช่น มีลูกค้าหรือผู้ถือหุ้นชาวจีน จะต้องถูกตรวจสอบเป็นพิเศษเพื่อป้องกันไม่ให้ไทยเป็น “ทางผ่าน” ให้จีนเช่าใช้งานหรือลอกเลียนแบบเทคโนโลยี ซึ่งความล่าช้าในการอนุมัตินี้ อาจทำให้การก่อสร้างและติดตั้งเซิร์ฟเวอร์ผิดแผน ก่อให้เกิดต้นทุนแฝงตามมา

ในส่วนของตลาดทุน หุ้นกลุ่มเทคโนโลยี อาจเผชิญแรงกดดันและความกังวล จนเกิดแรงเทขายในระยะสั้น แต่ในระยะยาวหากผ่านการตรวจสอบและได้รับชิป ธุรกิจจะกลับมาดำเนินการได้ตามปกติ ในขณะที่ความล่าช้าในการขออนุญาตล่วงหน้า ขัดกับบริบทของอุตสาหกรรม AI ที่วงจรผลิตภัณฑ์สั้นและเปลี่ยนแปลงเร็ว จึงทำให้บริษัทอาจได้ชิปตกรุ่น ด้อยประสิทธิภาพกว่าคู่แข่ง ส่งผลเสียต่อต้นทุนและความสามารถในการแข่งขันได้ ซึ่งจีนอาจจะรับมือปัญหานี้ ด้วยการหันไปพัฒนาชิปของตนเองหรือใช้ชิปรุ่นรองที่ไม่ถูกจำกัดแทน แต่ก็อาจทำให้ขนาดการลงทุนในไทยลดลง และเสียเปรียบภูมิภาคอื่นหากนักลงทุนชะลอตัว

แต่ถ้ามองในมุมประโยชน์ของ Data Center และข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย แม้จะมีเสียงวิจารณ์ว่า ไทยอาจได้รับประโยชน์จาก Data Center ไม่มากนัก แต่การลงทุนนี้จะช่วยสร้างบรรยากาศเชิงบวก ดึงเม็ดเงินต่างประเทศ และสร้างงานให้คนไทยดูแลระบบ รวมถึงสร้างรายได้จากการใช้ที่ดิน พลังงาน และภาษีในระยะยาว นอกจากนี้ เทคโนโลยี AI ยังช่วยลดต้นทุนและเพิ่มความเร็วให้ภาคการผลิต ดังนั้น ภาครัฐจึงควรตั้งเงื่อนไขควบคู่กับการให้สิทธิประโยชน์ BOI และโครงสร้างพื้นฐาน ให้เกิดผลตอบแทนเชิงโครงสร้างแก่ประเทศด้วย เช่น การถ่ายทอดเทคโนโลยี การนำ AI มาลดต้นทุนภาคอุตสาหกรรม และการยกระดับการศึกษาด้าน AI และคลาวด์ เป็นต้น

ส่วนแนวทาง “แก้เกม” รัฐบาลต้องไม่นิ่งเฉยหรือคอยตั้งรับ แต่ต้องปรับแผนเชิงรุก แก้เกมทันที เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้นักลงทุน ด้วยการปรับกลไก BOI อย่างสมดุล โดยเร่งรัดขั้นตอนและอำนวยความสะดวกให้โครงการที่มีความพร้อมและไม่ติดข้อจำกัดด้านชิป เพื่อให้เกิดเม็ดเงินลงทุนจริงโดยเร็ว แต่ต้องสื่อสารนโยบายโดยเน้นเรื่องความพร้อมของโครงการเป็นหลัก เพื่อเลี่ยงข้อครหาว่าเลือกปฏิบัติระหว่างขั้วอำนาจ รวมถึงเจรจาตั้งศูนย์ตรวจสอบระดับภูมิภาคในไทย โดยใช้เวทีเจรจาอย่าง FTA และการประชุมอาเซียน เสนอให้สหรัฐจัดตั้งหน่วยงานย่อยตรวจสอบการติดตั้งชิปในไทยโดยตรง เพื่อลดขั้นตอนเอกสารและความล่าช้า สร้างความโปร่งใสให้สหรัฐมั่นใจว่าชิปจะไม่ถูกถ่ายโอนหรือส่งต่อไปยังจีน ซึ่งหากไทยชิงตั้งหน่วยงานนี้ได้เพียงแห่งเดียวในอาเซียน จะกลายเป็น “แต้มต่อ” สำคัญที่เหนือกว่าอีก 3 ประเทศคู่แข่งในภูมิภาค

ขณะเดียวกัน รัฐบาลต้องรุกเข้าหาภาคเอกชน ทั้งฝั่งสหรัฐและจีน เปลี่ยนจากการรอรับการลงทุน เป็นการติดต่อบริษัทที่ลงทุนหรือกำลังจะลงทุนโดยตรง เพื่อสอบถามความต้องการและให้การสนับสนุนอย่างเหมาะสม โดยไม่ให้ตกเป็นเป้าเพ่งเล็งของสหรัฐ และต้องหารือกับฝั่งจีนเรื่องทางเลือกของชิปที่จะนำมาใช้ในไทย กับปรับปรุงระเบียบการลงทุนให้รัดกุมและเหมาะสม เพื่อไม่ให้กระทบต่อการเจรจาเงื่อนไขภาษีและการค้าระหว่างประเทศที่ยังดำเนินอยู่ ซึ่งเชื่อว่าหากรัฐบาลรีบรับมือ และ “แก้เกมให้ไว” โดยประเมินผลกระทบและหาแนวทางอำนวยความสะดวกให้เกิดความคุ้มค่าและสมเหตุสมผลสำหรับผู้ลงทุน ทำให้การติดต่อสื่อสารและขั้นตอนต่างๆ ง่ายขึ้น จะแก้วิกฤตจากผลกระทบที่ได้รับและช่วยดึงนักลงทุนให้หันมาสนใจประเทศไทยให้มากยิ่งขึ้นได้