หน้าแรก การเมือง กรมคุ้มครองสิ...

กรมคุ้มครองสิทธิ แง้มคู่มือ ‘พ.ร.บ.ทรมานฯ’ กำลังจะไฟนอล! สตม.ยันยึดหลัก ’ไม่ส่งกลับ’ รับ เคสโยงสัมพันธ์ต้องระดับนโยบาย

19.11.26 | 22:15 น.

กรมคุ้มครองสิทธิฯ แง้มคืบหน้า คู่มือเจ้าหน้าที่รัฐ ขานรับ ‘พ.ร.บ.ทรมานฯ’ กำลังจะไฟนอล! – ด้าน สตม.ยัน ทำตามหลัก ’ไม่ส่งกลับ’ รับ เคสที่อาจไม่ปกติ-โยงสัมพันธ์ ต้องเป็น ‘ระดับนโยบาย’ ร่วมหาโซลูชั่น

 

เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน เวลา 13.00 น. ที่ห้องประชุมศาสตราจารย์ ดร.ประสาท หลักศิลา (ห้อง 11-201) คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ มูลนิธิสิทธิเพื่อสันติภาพ (PRF) ร่วมกับ ภาควิชานิติศาสตร์ จัดเวทีเปิดตัว ‘คู่มือการให้ความช่วยเหลือผู้โยกย้ายถิ่นในประเทศไทย’ พร้อมวงเสวนาแลกเปลี่ยน ‘สถานการณ์การกดปราบข้ามชาติ และกลไกการคุ้มครองตาม พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานฯ‘


ท่ามกลางตัวแทนภาครัฐ นักวิชาการ นิสิต ตลอดจนตัวแทนภาคประชาสังคม และองค์กรระหว่างประเทศเข้าร่วมคับคั่ง เพื่อพูดคุยถึงผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชน พร้อมตอกย้ำหลักการห้ามส่งกลับไปเผชิญอันตราย (Non-Refoulement) ตามมาตรา 13 ของ พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. 2565

บรรยากาศเวลา 13.30 น. นายเย ชาน ลี (Yae Chan Lee ) ผู้แทน สำนักงานข้าหลวงใหญ่แห่งสหประชาชาติว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (OHCHR) นำเสนอภาพรวมสถานการณ์การกดปราบข้ามชาติ (Transnational Repression) ในไทยและอาเซียน

จากนั้นเวลา 14.30 น. เข้าสู่เวทีเสวนา‘ส่องสถานการณ์การกดปราบข้ามชาติ กับแนวทางคุ้มครองทางกฎหมายและกลไกความร่วมมือในประเทศไทย‘ โดยมี น.ส.กฤตพร เสมสันทัด ผู้อำนวยการมูลนิธิสิทธิเพื่อสันติภาพ (PRF), ผศ.ดร.ประพีร์ อภิชาติสกล อาจารย์ประจำภาควิชานิติศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มศว, นายนฤนาท คุ้มไพบูลย์ ผู้อำนวยการสำนักคุ้มครองสิทธิมนุษยชน 2 ตัวแทนคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.), พ.ต.ท.สมัชญ์ บำรุงชาติ ผู้แทน สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง (สตม.) และ นางธัญสุดา หน่อแก้ว ผู้อำนวยการสำนักงานป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย (ผอ.สปท.) กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ ร่วมแลกเปลี่ยนแนวทางคุ้มครอง ดำเนินรายการโดย ผศ.ดร.พิชชา ใจสมคม อาจารย์ประจำภาควิชานิติศาสตร์

Advertisement

ในตอนหนึ่ง นางธัญสุดา ตัวแทนกรมคุ้มครองสิทธิฯ กล่าวว่า ก่อนอื่นส่วนตัวไม่ขอใช้คำว่า ‘การกดปราบข้ามชาติ’ หากย้อนกลับไปในช่วงอยู่ในสภาฯ ช่วงที่มีการยกร่าง พ.ร.บ.ทรมานฯ ในสภาฯ ต้องบอกว่า เป็นมาตราที่มีการดีเบตนานมาก ต่างคนต่างมีจุดยืนของตัวเอง บางส่วนมองว่า ต้องปฏิบัติตามอยู่แล้ว แม้ไม่ได้ให้สัตยาบัน อีกส่วนมองว่า ไม่ได้ เรามีหลักการสำคัญใน ICCPR ก็ควรจะบรรจุไว้

“ไปๆ มาๆ ก็ออกมาในรูปแบบนี้ ขอเรียกว่า ครึ่งๆกลางๆ หลักการชัด แต่ในทางปฏิบัติค่อนข้างไม่ชัดเจน หากเจ้าหน้าที่มีการฝ่าฝืน จะดำเนินการอย่างไร ไม่ได้มีการกำหนดโทษ คือที่มาที่ไปในการยกร่าง ต่อมา เมื่อเรื่องเข้ามาที่กรมคุ้มครองสิทธิฯ พูดตามตรงว่า เราหันซ้าย-หันขวาเหมือนกัน คือปรึกษาว่าควรทำอย่างไรกับเคสนี้ ติดปัญหาในเรื่อง การเชื่อมโยงว่า ใครเป็นคนทำ สิ่งที่เราทำคือ ส่งต่อให้หน่วยงานที่มีอำนาจ คือโยนกันไปเรื่อยๆ”

“เรารับมาก็ดูเบื้องต้นว่า เข้าข่ายหรือไม่ รวมถึงส่งหนังสือไปถึง UNHCR ซึ่งช่วงนี้ทำหนังสือไปถึง UNHCR บ่อยมาก ซึ่งก็ต้องบาลานซ์บ้าง จึงต้องหารือทั้ง สตม. รวมถึง อัยการ เป็นเคสบายเคสไป” นางธัญสุดาเผย

จากนั้นกล่าวถึง ปัญหาและความท้าทาย ในการบังคับใช้ มาตรา 13 ของ พ.ร.บ.ทรมานฯ ว่า มีแต่หลักการ แต่ ‘ในทางปฏิบัติไม่มีแนวที่ชัดเจน’ ซึ่งทางภาครัฐทราบแนวทางปฏิบัติ ‘กำลังจะไฟนอล ในเรื่องคู่มือ’ เนื่องจากต้องมีหลายหน่วยงานช่วยกันดู อยู่ในขั้นตอนสุดท้าย

“ตามมาตรา 13 มันมีคำว่า ’ขับไล่ ส่งผู้ร้ายข้ามแดน‘ แต่เราไม่ได้ตีความแค่นั้น คือ ทุกๆ วิธีการที่ทำให้เกิดการส่งตัวกลับ หรือ อาจเป็นการอุ้มหาย กระทำโหดร้าย ให้เกิดการส่งกลับ นี่คือแนวทางที่วางไว้ โดยพิจารณาทั้งปัจจัยรายบุคคลด้วย ไม่ได้พิจารณาแต่สถานการณ์ประเทศนั้นๆ”

นางธัญสุดาเผยว่า กรณีการรับรองทางการทูต ซึ่งบางคนมองว่า เมื่อมีข้อนี้ปุ๊บ สามารถส่งกลับได้เลยทันที แต่มาตรการใหม่นั้น เราจะให้หน่วยงานต่างๆ ร่วมพิจารณาด้วย คือ ‘ไม่ให้ (การรับรองทางการทูต) เป็นยาที่รักษาทุกโรค’ ต้องพิจารณาด้วยว่า มีความน่าเชื่อถือขนาดไหน บุคคลระดับไหนเป็นคนให้คำมั่น ว่าส่งกลับไปแล้วจะไม่ถูกทำอะไร แล้วถ้าเกิดขึ้นจะดำเนินการอย่างไรต่อไป เช่น ต้องให้ทูตไทย ในประเทศนั้นๆ ไปเยี่ยมบ้านได้ เป็นต้น

“รวมถึงกรณีที่ ‘ไม่ส่งตัวกลับ’ จะดำเนินการอย่างไรต่อ จะให้เขาอยู่ในสังคมเราได้ไหม หรือให้เขาทำงานได้หรือเปล่า ซึ่งก็เป็นข้อท้าทาย ว่าควรจะดำเนินการอย่างไรต่อดี” นางธัญสุดากล่าว และว่าจากการเสวนาวันนี้ทำให้เข้าใจหลายมุมมองมากขึ้น มาตรา 13 ค่อนข้างท้าทาย เนื่องจากเจ้าภาพและแนวทางปฏิบัติยังไม่มี กรมคุ้มครองสิทธิฯ จึงรับมาทำในเรื่องแนวทางปฏิบัติ

เมื่อถามถึงการบังคับใช้กฎหมายและแนวปฏิบัติตาม มาตรา 13 พ.ต.ท.สมัชญ์ ผู้แทน สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง (สตม.) กล่าวว่า ประเด็นสำคัญคือ เมื่อเรื่องมาถึง สตม. เราดูในส่วน สถานกักตัวคนต่างด้าว ซึ่งอีกส่วนก็เป็นบุคคลทั่วไปด้วย

ที่ผ่านมาจากการที่ได้มีโอกาสอบรมร่วมกับภาคส่วนต่างๆ ด้านสิทธิมนุษยชน ตนเห็นด้วยกับประเด็นต่างๆ แต่ในเมื่อมีหมวกสองใบ ในมุมการทำงาน ยืนยันว่า ขอกระบวนการต่างๆ ในสถานกักตัว เจ้าหน้าที่ เรายึดถือหลักสิทธิมนุษยชนและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ เพราะแต่ละคนต่างก็ได้รับโทษมาแล้ว ก่อนมาอยู่ที่นี่

นอกจากนี้ ยังมีการปรับปรุง กฎระเบียบ เพื่อขับเคลื่อนนโยบายและแนวปฏิบัติต่างๆ ทั้งกระบวนการดูแล ซึ่งมีการประชุมหารือกับ NGO และภาคส่วนต่างๆ อย่างต่อเนื่อง

“ถามว่า เมื่อผู้ลี้ภัยมาอยู่กับเราแล้ว จะดำเนินการในเรื่องการส่งกลับอย่างไร? เราดำเนินการตามมาตรา 13 ซึ่ง ‘ค่าใช้จ่ายในการส่งกลับ เป็นภาระของคนต่างด้าวนั้น’ ในการกลับ ตามความสมัครใจ มาติดต่อเจ้าหน้าที่ในการ ‘ซื้อตั๋ว’ โดยรัฐไม่ได้เป็นผู้รับผิดชอบออกค่าใช้จ่ายให้

อีกส่วน กรณีที่รับเข้ามา ต้องมีการ ‘ทำหนังสือ แจ้งไปยังสถานทูตของชาตินั้นๆ’ ว่ารับคนในสัญชาติคุณเข้ามา ซึ่งบุคคลที่ไม่มีหนังสือเดินทาง ก็ต้องติดต่อสถานทูต แต่ถ้าไม่อยากกลับก็จะไม่ดำเนินการ”

พ.ต.ท.สมัชญ์กล่าวด้วยว่า เมื่อไปถึงสนามบินแล้ว ทางสายการบินก็จะปฏิเสธการขึ้นเครื่อง หากไม่ได้รับความยินยอมจากเจ้าตัวในการส่งกลับ เมื่อมีมาตรา 13 ของ พ.ร.บ.ทรมานฯ ตนก็มองว่า มีความสอดคล้องกับแนวปฏิบัติเดิมอยู่แล้ว เพียงแต่ต้องมาดู ข้อมูลในการพิจารณาส่งกลับ ว่าด้วยเหตุอะไร เป็น fact ขนาดไหน หรือเป็นเพียงการกล่าวอ้าง

จากนั้น พ.ต.ท.สมัชญ์ยกตัวอย่าง เคสที่ต้องพิจารณา เรื่องการส่งกลับ ตามมาตรา 13 โดยกล่าวว่า ถ้าในกรณีทั่วไปเจ้าตัวมาติดต่อก็ไม่มีปัญหา

“แต่เคสไหนที่อาจไม่ปกติ เคสซึ่งมีความสัมพันธ์อะไรหลายๆ อย่าง ก็คงต้องเป็นระดับ นโยบาย หน่วยงานต่างๆ ร่วมกัน หาโซลูชั่น”

สำหรับแนวทางแก้ปัญหา พ.ต.ท.สมัชญ์ มองว่า ‘การพูดคุยประสานงาน เคสบายเคส’ นั้นสำคัญที่สุด รวมถึงความรวดเร็วในการทำงานร่วมกัน จะช่วยแก้ปัญหาได้ ซึ่ง สตม.ให้ความสำคัญในกระบวนการส่งกลับ ในการเบรก รวมถึงการตั้งคณะกรรมการ

“หรือแม้แต่การมีหนังสือเข้ามา เราก็ไม่เพิกเฉย นำมาสู่การนั่งคุยกันว่า จะไม่ส่งกลับ บางเคส 2-3 ปี ก็ยังอยู่ในสถานกักตัว ซึ่งก็ไม่ต่างจากเรือนจำ ดังนั้น มันมีปัจจัยและความท้าทาย มีหลายองค์ประกอบในการตัดสินใจ โดยหลักการกฎหมายเรายึดถือปฏิบัติ เป็นเหตุให้เมื่อมีการแจ้งข้อมูลมา เราจึงคิดวิเคราะห์และหาแนวทางร่วมกัน” พ.ต.ท.สมัชญ์ เน้นย้ำ