หน้าแรก การเมือง ประจักษ์ เมาธ...

ประจักษ์ เมาธ์อินไซด์ ‘บ้านใหญ่’ หัวคะแนนบุรีรัมย์ ชี้ พรรคส้มสู้ ‘การเมืองแบบแอมเวย์’

21.11.26 | 07:52 น.
ประจักษ์

ประจักษ์ ขุดอินไซด์ ‘การเมืองบ้านใหญ่’ สัมภาษณ์หัวคะแนนบุรีรัมย์ ลั่น พรรคส้ม กำลังสู้กับ ‘การเมืองแบบแอมเวย์’ – เผย น.ศ.เจนซี ให้นิยาม ‘อนุรักษนิยมการละคร’

เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน ที่ Plot Twist Café & Bar ชั้น 6 โรงแรมเบสท์ เวสเทิร์น จตุจักร กรุงเทพฯ สำนักพิมพ์มติชน จัดกิจกรรม Lecture Bar EP.3 ‘คนดีย์ศรีน้ำเงิน’ การเมืองคนดี ตายแล้ว หรือแค่เปลี่ยนสี?

โดยมี รศ.ดร.ประจักษ์ ก้องกีรติ หรือ ‘อปป้าประจักษ์’ อาจารย์ประจำสาขาวิชาการเมืองการปกครอง คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ผู้เขียน ‘ความรุนแรงทางการเมือง โดยรัฐในสังคมไทย’ มาร่วมจิบเครื่องดื่ม เสิร์ฟเรื่องเล่า เปิดวงสนทนาการเมืองไทยแบบครบรส ตั้งแต่วันที่ ‘คนดี’ เคยเป็นคำตอบของอำนาจ มาจนถึงวันที่ ’บ้านใหญ่‘ และเครือข่ายการเมืองทั้งระบบอุปถัมภ์ กลุ่มทุน อำนาจราชการ และชนชั้นนำ กำลังกลับมาเป็นตัวแปรสำคัญของสมการการเมืองรูปแบบใหม่ พร้อมชวนมองเกมการเมืองหลังฉาก ให้ลึกกว่าแค่ ‘สี’


สำหรับงานในครั้งนี้ จำกัดจำนวนเพียง 35 ท่าน โดยผู้ร่วมงานสามารถเลือกได้ว่าจะเข้าร่วมกิจกรรมอย่างเดียวพร้อมเครื่องดื่มราคา 650 บาท / 1 ท่าน หรือเข้าร่วมกิจกรรมพร้อมเครื่องดื่ม และซื้อหนังสือ ‘ประชาธิปไตยไทยที่ถดถอย: สมรภูมิการเมืองไทยสู่ความขัดแย้งใหม่ที่ยังไม่จบ’ (พร้อมส่วนลด 30%) ในราคาสุดพิเศษ 846 บาท โดยมีเครื่องดื่มให้เลือกจิบหลากหลายเมนู อาทิ เมนูซิกเนเจอร์ Hint Of Chatuchak, Classic Mojito, Cosmopolitan, Lynchee Blue Lagoon, Tropica Punch, Blue Pinacolada เป็นต้น

บรรยากาศเวลา 19.00 น. รศ.ดร.ประจักษ์ เริ่มเปิดบทสนทนา ในบาร์วิชาการ EP.3 ’คนดีย์ศรีน้ำเงิน’ พร้อมจิบค็อกเทล ’Bluemunity‘ เมนูพิเศษเฉพาะในงานนี้ ท่ามกลางผู้ร่วมงานคับคั่งซึ่งจับจองบัตรล่วงหน้าเต็มทุกที่นั่ง โดยหนึ่งในนั้นคือ นายปราปต์ บุนปาน กรรมการผู้จัดการ บริษัท มติชน จำกัด (มหาชน), นายเชตวัน เตือประโคน ส.ส.ปทุมธานี พรรคประชาชน ตลอดจนนักวิชาการ นักศึกษา เป็นต้น

Advertisement

รศ.ดร.ประจักษ์เผยว่า เป็นครั้งแรกของที่ได้มีโอกาสเล็กเชอร์ในบาร์ วันนี้จัดเต็มเตรียมมา 72 สไลด์ โดยชวนผู้ร่วมงานแลกเปลี่ยนอย่างเป็นกันเอง และกล่าวด้วยอารมณ์ขันว่า หากใครมีประเด็นระบายกับ ส.ส.เชตวัน ที่มาร่วมฟังในวันนี้ได้

ในช่วงต้นได้ชวนขบคิดว่า ‘การเมืองคนดี’ ในการเมืองไทยยังมีอยู่หรือไม่ หรือล้าสมัยไปแล้ว โดยพาย้อนกลับไปในประวัติศาสตร์ รากแนวคิด การเมืองแบบคนดีนั้น มีทุกยุคสมัย และยังถูกรื้อฟื้นในปัจจุบัน

ในช่วงหนึ่ง รศ.ดร.ประจักษ์ หยิบยกคำกล่าวของ ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช (เบื้องหลังประวัติศาสตร์, 2490) ที่ว่า ‘ไทยมีรัฐธรรมนูญมาแต่สมัยสุโขทัยก่อนการปฏิวัติหลายร้อยปี และศิลาจารึกของพ่อขุนรามคำแหงนั้น คือรัฐธรรมนูญแรกของไทย เป็นสิ่งมีสง่าราศีกว่าแมกนาคาร์ตาของอังกฤษเสียอีก เพราะมิได้มาจากการบังคับเช่นอังกฤษ
……ประชาธิปไตยนั้นไม่ได้หมายความว่าเป็นการปกครองที่ถือเอาข้างมากแต่เสียงเท่านั้น เพราะการเอาโจร 500 มาประชุมกับพระ 5 องค์…ลงมติกันทีไร โจร 500 เอาชนะพระได้ทุกที’

โดยเมื่อ รศ.ดร.ประจักษ์ กล่าวสรุปข้อความนี้ ว่า ศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหง คือ รัฐธรรมนูญฉบับแรก และเรามีการค้าเสรีมาแต่ไหนแต่ไร ดูได้จากคำว่า ‘ใครใคร่ค้า ค้า ใครใคร่ขาย ขาย’ ผู้ร่วมงานต่างส่งเสียงหัวเราะ

จากนั้น รศ.ดร.ประจักษ์ไล่เรียงไปถึง ระบอบการเหยียดคน ด้วยคำว่า ‘โง่ จน เจ็บ’ ซึ่งสะท้อนว่า ระบอบการเมืองคนดีนั้น เริ่มเซตตัวในสังคมไทยแล้ว

“การที่ทุกคนรู้ที่ต่ำที่สูงแล้ว จะเกิดความสงบ สังคมเหลื่อมล้ำเป็นเรื่องธรรมชาติ แต่จะไปต่อได้เมื่อปกครองโดยคนดี แก่นความคิดเริ่มก่อตัวในยุคนี้ ว่าทำยังไงให้การปกครองไปตกอยู่ในมือคนดีเท่านั้น เอาอำนาจไปให้เขา สังคมจึงจะไปต่อไป”

รศ.ดร.ประจักษ์กล่าวว่า เมื่อคนเริ่มตื่นตัวทางการเมืองมากขึ้น ชนชั้นนำอนุรักษนิยม สู้ได้ด้วยการเผยแพร่แนวคิด ‘คนดี’ นี้ โดยตัดสินจากกฎเกณฑ์ที่ชนชั้นนำอนุรักษนิยม ที่ได้วางรากฐานไว้ในหลายสาแหรก ทั้งความเป็น ผู้ดี มีสติปัญญาความรู้ เพื่อให้เกิดการตัดสินกันที่ความดี ไม่ใช่นโยบาย และความสามารถในการบริหาร

“จุดเปลี่ยนสำคัญอีกยุค คือยุค จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ฝ่ายกองทัพ กับชนชั้นนำ ปัญญาชน มาจับมือกัน ทั้งที่เขาไม่ได้ชอบและไว้ใจกัน

ฝ่ายรอยัลลิสต์ มีภัยคุกคามสำคัญ จึงต้องมาจับมือกันเพราะมี ‘ศัตรูร่วม’ โดยมี สหรัฐอเมริกาช่วยวางยุทธศาสตร์ ว่า จอมพลสฤษดิ์ คุณต้องทำให้คนไทยเห็นว่า ทำไมต้องสู้กับคอมมิวนิสต์ เพราะจะมาทำลายความเป็นไทย คุณค่าประเพณีที่เป็นศูนย์กลาง ซึ่งไม่ใช่ทหาร เกิดการจับมืออย่างแนบแน่น กลมกลืน มีแนวคิดที่บอกว่า บ้านเมืองจะสงบ ถ้าปกครองโดยคนดี ไม่ต้องมาจากการเลือกตั้งก็ได้ และเกิดประชาธิปไตยแบบไทย (Thai Style Democracy) ในยุค จอมพลสฤษดิ์

ในตอนหนึ่ง รศ.ดร.ประจักษ์ กล่าวว่า อ.สัญญา ธรรมศักดิ์ คือคนต้นแบบ นายกฯ การเมืองแบบคนดี มีคุณสมบัติพรั่งพร้อม ทั้งคุณวุฒิ ชาติวุฒิ และความจงรักภักดี ธรรมะธัมโม และ ใสซื่อมือสะอาด

“แต่อย่าง จอมพลถนอม คือ ‘ตีเก๊’ ได้เลย อ.สัญญา เหมือนเป็นพราหมณ์จริงๆ นอกจาก ‘รัฐบาลท่านพระครู’ สื่อมวลชนเรียกแกอีกฉายา ด้วยว่า ‘รัฐบาลมะเขือเผา’ คือเป็นรัฐบาลที่ล้มเหลว เป็นคนดี แต่ไม่มีความสามารถในการบริหาร”

รศ.ดร.ประจักษ์กล่าวถึงในยุคปัจจุบัน เกิดพัฒนาการกลายเป็น ‘ระบบบ้านใหญ่’ ตั้งแต่ในยุคของ พล.อ.เปรม ติณสูลานนท์ (ยุคป๋าเปรม)
เป็นต้นมา ที่เกิด ส.ส. ‘เครือข่ายอุปถัมภ์ท้องถิ่น’ และมีทักษะในการเลือกตั้ง ซึ่งเป็นด้านที่ทหารไม่มี

“พล.อ.เปรมทำให้อำนาจของทั่งฝ่ายจารีต และกองทัพ พุ่งขึ้นมาพร้อมกัน คือตัวละครในสมการใหม่ ที่เข้ามาในยุคนี้ เป็นคนที่เติบโตจากธุรกิจท้องถิ่น และกลายเป็นบ้านใหญ่”
รศ.ดร.ประจักษ์ชี้

ในช่วงหนึ่ง รศ.ดร.ประจักษ์ เปิดภาพใบหน้านักการเมืองบ้านใหญ่ พร้อมชวนผู้ร่วมงาน ทายชื่อ โดยระบุว่า บุคคลเหล่านี้คือ ‘ระดับตัวเป้ง’ ในหลายจังหวัด เช่น กำนันเป๊าะ ตระกูล ‘คุณปลื้ม’ หรือแม้แต่ นายสุเทพ เทือกสุบรรณ ในช่วงหลังเป็นต้น โดยบางส่วนเสียชีวิตไปหลายคนแล้ว

นอกจากนี้ การเมืองคนดี ยังมาพร้อมกับ ‘ป๊อบคัลเจอร์’ คือ ภาพยนตร์เรื่อง ‘มือปืน’ ที่ออกมาในยุคการเมืองบ้านใหญ่ โดย รศ.ดร.ประจักษ์แซวว่า ถ้าพรรคประชาชนมาในยุคนั้น คงโดนเก็บหมด เป็นนักการเมืองนอกคอก ถ้าเป็นศัตรูกับเจ้าพ่อ มีการจ้างไปยิงเลยทันที

“ผมไปสัมภาษณ์เจ้าพ่อเยอะ ศึกษา 6 จังหวัด สนุกมาก บางจังหวัดยิงกันตายมากที่สุดเวลาเลือกตั้ง เพราะมี ส.ส.ได้แค่ 3 คน ก็ยิงกัน บางคนนามสกุล ‘ปราศจากศัตรู’ แต่ศัตรูเยอะมาก ผมเข้าไปสัมภาษณ์ เขาเช็กประวัติผมมาแล้ว ข้างในบ้านมีชายฉกรรจ์ใส่เสื้อม่อฮ่อมเดินอยู่ในบ้าน 30-40 คน แต่ตัวเจ้าพ่อนั้นสุภาพ และใจดีมาก” รศ.ดร.ประจักษ์กล่าว

พร้อมเผยว่า บางคนมีโทรศัพท์ 5 เครื่อง ดังอยู่ตลอดเวลา เขาบอกว่า ‘ก็ผมเป็นคนของประชาชน’ สุดท้ายบทสัมภาษณ์จบไว เพราะเจ้าพ่อ นัดลูกสาวไปกิน สเวนเซ่น

“ผมไปสัมภาษณ์หัวคะแนนที่บุรีรัมย์ คนที่ทำงานมาเป็นหลายสิบปี เขาอธิบายง่ายๆ ว่า ‘การเมืองบ้านใหญ่ คือการเมืองแอมเวย์’ ใครสร้างเครือข่ายที่กว้างขวางที่สุด คนนั้นชนะ ตัวเจ้าพ่อไม่มีทางไปเจอโหวตเตอร์ทุกคน คนที่เอาคะแนนมาให้คือ ‘หัวคะแนน’

หัวคะแนนหลัก-แจก หัวคะแนนรอง-ไปเคาะประตู ถ้าใครทำงานพลาด อาจโดนเก็บหลังการเลือกตั้งในช่วงที่การเมืองโหดๆ คุณเนวิน รู้ตั้งแต่ก่อนเลือกตั้ง คำนวณได้เลยว่าจะชนะ เพราะเขารู้ระดับบ้าน

“ทีนี้ พี่ส้ม พยายามจะทำการเมืองแบบใหม่ สู้กับการเมืองแบบแอมเวย์ การจัดสรรโควต้า ต้องมีลูกน้องในมุ้งให้ได้มากที่สุด” รศ.ดร.ประจักษ์กล่าว

รศ.ดร.ประจักษ์เผยด้วยว่า ระบบอุปถัมภ์นี้ มีเครือข่ายที่หมุนเวียน เพื่อหล่อเลี้ยงระบบนี้ตลอดเวลา ด้วย ‘เงิน’ ซึ่งก็เอาเงินหลวง (จากภาษีประชาชน) นี่แหละ ที่มาหล่อเลี้ยงระบบ”

จากนั้น รศ.ดร.ประจักษ์กล่าวถึง 3 วง คือ ‘อนุรักษนิยม อำนาจนิยม และปฏิบัตินิยม’ นักการเมืองบ้านใหญ่เป็น ปฏิบัตินิยม’ คืออะไรก็ได้ให้เข้าสู่อำนาจ ไม่ได้ยึดอุดมการณ์ว่า ต้องซ้าย หรือ ขวา

แล้ว 3 วงนี้ ความสัมพันธ์เป็นอย่างไรในปัจจุบัน งานที่อธิบายได้ดีที่สุด คือ POLITICAL AUTHORITY and PROVINCIAL IDENTITY IN THAILAND The Making of Banharn-buri ที่พูดถึง นายบรรหาร ศิลปอาชา

จากนั้น เมื่อเข้าสู่ยุค นายกฯ ทักษิณ ชินวัตร แนวคิดการเมืองแบบคนดี เริ่มสั่นคลอนในยุครัฐบาลไทยรักไทย ที่ยังไปเปลี่ยนสมการระหว่าง ‘บ้านใหญ่’ ให้คนหันมาฟีเวอร์ ที่ตัวนโยบาย และผู้นำพรรค

“อนุรักษนิยม จึงต้องไปปลุกอาวุธเก่าขึ้นมา คือ การเมืองคนดี ที่เสื้อเหลือง พันธมิตร กปปส. เอามาใช้นั้น ไม่ได้มีอะไรใหม่”

ในตอนหนึ่ง รศ.ดร.ประจักษ์ หยิบยกแท็กติกของการฟื้นการเมืองคนดี เช่น ‘เอาพระมานำขบวนม็อบ’ เป็นต้น

ในตอนหนึ่ง รศ.ดร.ประจักษ์ กล่าวถึง ม็อบเยาวชนปี 2563 ที่นำมาสู่ความพยายามครั้งสุดท้าย เพื่อให้เกิดการเลือก ‘คนดี’ ในยุค พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ซึ่งไม่ได้สู้กันด้วยนโยบาย

“นับว่า ‘ลุงตู่’ นี่แหละ ที่ทำให้การเมืองคนดีขายไม่ได้ เพราะอ้างเรื่องนี้มากเกินไป จนสุดท้ายเราเห็นทหาร ล้มเหลวในการเลือกตั้ง”
รศ.ดร.ประจักษ์ชี้

รศ.ดร.ประจักษ์กล่าวถึง สิ่งที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ว่า ‘ไม่มีน้ำเงินแท้’ มีแค่ ‘น้ำเงินเทียม’ เพราะไม่มีตัวแทนของตัวเองในการเมืองในระบบ ซึ่งพรรค ‘น้ำเงิน’ ถูกเลือกให้เป็นตัวแทนตอบโจทย์นี้ จึงต้องพยายามแสดงบทบาท

โดยนักศึกษา เด็กรุ่นใหม่ที่ตนสอนหนังสือ ให้นิยามว่าเป็น ‘อนุรักษนิยมการละคร’

“ภาพที่สร้าง กับ ร่างที่เป็น ไม่เหมือนกัน ทำให้การเมืองคนดีนั้น เริ่มเสื่อมลงไป รวมทั้งมูลนิธิทำความดีทั้งหลาย ผมว่าเป็นปรากฏการณ์สังคม ที่ยิ่งทำให้ ’การเมืองคนดี’ ขายยากขึ้น”

“แล้วการเมืองไทยจะไปไหนต่อ จะเปลี่ยนรูปโฉมเป็นอะไร อันนี้ผมก็ยังไม่มีคำตอบ”

“3 วงนั้น จับมือกันด้วยผลประโยชน์ล้วนๆ ไม่มีเรื่องอุดมการณ์อะไรมาขายได้ เพียงแลกเปลี่ยนผลประโยชน์กันได้ เปลือยเปล่ามากที่สุดในยุคนึง ชนชั้นนำ 3 กลุ่มผนึกกำลังกัน ไม่อยากเปลี่ยนแปลง เพราะกลัวจะเสียอำนาจไป” รศ.ดร.ประจักษ์กล่าว