วงเสวนาปม ‘กวีหู’ ชี้ ศิลปินแห่งชาติมีไว้เพื่อรักษา ‘อนุรักษนิยม’ ทำให้ศิลปินเชื่อง
เมื่อเวลา 13.00 น. ที่ม.ธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ กลุ่มกวีราษฎร์, คณะประชาชนเพื่ออิสรภาพ และพรรคใต้เตียง มธ. จัดเสวนา “ทำไมต้อง(มี)ศิลปินแห่งชาติ: ศิลปะมีไว้เพื่ออะไร เกี่้ยวข้องอะไรกับการเมือง” จากกรณีที่มีศิลปินแห่งชาติเขียนบทกวีอุปมาอุปไมย เสียดสี เหยียดหยามทางเพศกับอดีตนายกรัฐมนตรี ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร จนเกิดกรณีวิพากษ์วิจารณ์ต่อสังคมเป็นวงกว้างมีการตั้งคำถามว่า ศิลปินแห่งชาติคืออะไร และความมีอยู่ มีเป็น รวมถึงการแสดงความคิดว่าจริงแล้วสังคมไทยควรมีศิลปินแห่งชาติหรือไม่ ศิลปินกับการเมืองควรไปในทิศทางแบบใด
ผู้สื่อข่าวรายงานว่าก่อนเสวนามีการเล่นดนตรีและอ่านบทกวี โดย นายฮาเมอร์ ซาลวาลา และนายอนุชา วรรณาสุนทรไชย ต่อมาเป็นการเสวนาดำเนินรายการโดย น.ส.ณัฎฐา มหัทธนา นักกิจกรรม
ดร.เพ็ญสุภา สุขคตะ (นามปากกา เพ็ญ ภัคตะ ) กวีและผู้เชี่ยวชาญประวัติศาสตร์ศิลปะ กล่าวว่า เกณฑ์การคัดเลือกศิลปินแห่งชาติ เมื่อเริ่มแรกดูแลโดยกระทรวงศึกษาธิการ ตั้งคณะกรรมการกลั่นกรองเหมาะสม ทั้งวัยวุฒิ คุณวุฒิ ชาติวุฒิ ซึ่งส่วนใหญ่มีชื่อนอนมาโดยได้รับรางวัลจากเวทีอื่นมาแล้ว เป็นคนมีชื่อเสียง ออกโทรทัศน์บ่อย มีการประกาศคุณงามความดีศิลปินแห่งชาติว่ามีความรู้ความเชี่ยวชาญในศิลปะแขนงนั้น แต่ไม่ได้พูดว่าต้องเป็นตัวแทนผู้คน หรือมีอุดมการณ์การเมืองอย่างไร มุ่งเน้นเพียงความสามารถเฉพาะตัว
“หลังได้ศิลปินแห่งชาติแล้วไม่มีการการันตีอีกเลย สิทธิประโยชน์ที่ศิลปินแห่งชาติได้มาจากภาษีประชาชน เงินตอบแทนรายเดือนตลอดชีวิต ค่ารักษาพยาบาล เงินช่วยเหลือต่างๆ ศิลปินแห่งชาติไม่มีพันธะกิจบังคับหลังได้รางวัล แต่ต้องมาร่วมงานเป็นหน้าเป็นตา” ดร.เพ็ญสุภากล่าว
นายกำพล จำปาพันธุ์ อาจารย์ประจำสาขาวิชาประวัติศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา กล่าวว่า อุดมการณ์เบื้องหลังโครงการศิลปินแห่งชาติคือเรื่องชาตินิยมและท้องถิ่นนิยม สนับสนุนชนชั้นนำผู้มีอำนาจ สร้างมาตรฐานว่าศิลปะและศิลปินที่ดีต้องทำเพื่อชาติ แต่ชาติไม่ได้หมายรวมถึงประชาชน นี่ก็คือนักการเมืองประเภทหนึ่ง เป็นการลดทอนคุณค่าของศิลปะแทนที่จะทำเพื่อมนุษยชาติ อะไรคือเหตุผลจำเป็นที่รัฐต้องจ่ายเงินอุ้มชูคนทำงานศิลปะบางประเทศ ขณะที่ประชาชนไม่มีสวัสดิการ และกลุ่มอาชีพอื่นถูกผลักให้ดำเนินไปตามระบบ รางวัลศิลปินแห่งชาติที่ได้รับผลตอบแทนชั่วชีวิตบ่งบอกว่าศิลปินต้องมีแนวคิดรับใช้รัฐ ไม่เกี่ยวกับความดีเลิศของผลงานแต่เป็นเรื่องเครือข่ายและสถานะ
นายภาณุ บุญพิพัฒนาพงศ์ คอลัมน์นิสต์ด้านศิลปะ กล่าวว่า เกิดคำถามที่ว่าศิลปินแห่งชาติไม่ยึดโยงกับประชาชน ไม่เห็นความทุกข์ยากของประชาชน เพราะไม่ใช่ศิลปินแห่งประชาชน เป็นการคัดเลือกโดยภาครัฐ ศิลปินแห่งชาติเป็นเครื่องมือหนึ่งของรัฐชาตินิยม ขณะที่สัดส่วนศิลปินแห่งชาติระดับภูมิภาคกับกรุงเทพฯต่างกันมาก แม้จะบอกว่าศิลปินแห่งชาติพูดถึงความเป็นไทยความเป็นท้องถิ่น แต่ความเป็นท้องถิ่นกลายเป็นไม้ประดับของศูนย์กลาง ความเป็นกรุงเทพ ความเป็นท้องถิ่นถูกใช้เป็นเครื่องมือสนับสนุนรัฐให้มีความชอบธรรม เมื่อไม่มีอะไรอิงกับประชาชน
“คนอย่างอภิชาติพงศ์ วีระเศรษฐกุลไม่มีทางได้ศิลปินแห่งชาติ หนังเขายังฉายในไทยไม่ได้เลย หรือศิลปินที่ทำงานร่วมสมัยมาก อย่างพิเชษฐ์ กลั่นชื่น เอาโขนมาตีความใหม่ก็ถูกคนในหน่วยงานวัฒนธรรมและนาฏศิลป์ก่นด่า สุดท้ายศิลปะไทยจะตายไปตามเวลากลายเป็นซากอิฐซากปูน ผมไม่หวังกับความเป็นศิลปินแห่งชาติ ปัจจุบันมีศิลปินที่ทำงานเกี่ยวกับการเมือง-ผู้ลี้ภัยทางการเมืองไทย แล้วก็ถูกเจ้าหน้าที่รัฐปิดการแสดงงาน บางคนทำงานศิลปะแล้วก็ติดคุก” นายภาณุกล่าว
ต่อมา นักเขียนเจ้าของนามปากกา “เพียงคำ ประดับความ” กล่าวว่า ที่ผ่านมามีการตั้งคำถามว่าทำไมต้องมีศิลปินแห่งชาติ สิ้นเปลืองงบประมาณชาติ ขณะที่ประชาชนแทบไม่ได้รับสวัสดิการอะไรเลย เราต้องอุ้มคนกลุ่มนี้ ขณะที่30บาทรักษาทุกโรคเป็นการสิ้นเปลืองงบประมาณ ศิลปินแห่งชาติเป็นเรื่องของคนกลุ่มเดียวคัดเลือกกันเอง บางคนไม่เห็นด้วยในการถอดถอนไพฑูรย์ ธัญญา ศิลปินแห่งชาติ แต่เสนอให้ยุบทั้งหมด เมื่อการทำศิลปะเป็นอาชีพเลี้ยงปากท้องเหมือนอาชีพอื่น
“ศิลปินแห่งชาติสาขาวรรณศิลป์พิจารณาจากความงามทางวรรณศิลป์ ซึ่งเป็นเรื่องรสนิยม งานศิลปะไม่ใช่สิ่งที่จะเอามาแข่งขันกันได้เหมือนการวิ่งแข่ง ศิลปินแห่งชาติภายใต้การยึดกุมอำนาจคณะกรรมการที่เป็นตัวแทนฝ่ายอนุรักษนิยม คนวรรณกรรมที่มีอำนาจตอนนี้คือฝ่ายอนุรักษนิยม ก็เลือกคนฝ่ายเดียวกันให้ได้รางวัลเป็นตัวแทนความคิดของพวกตน เพื่อกอดโลกใบเก่าของพวกเขาไว้ เพราะทำให้เขาอิ่มหมีพีมันสุขสบาย มองไม่เห็นปัญหาว่าทำไมประชาชนต้องออกมาต่อสู้เพื่อประชาธิปไตย การมีศิลปินแห่งชาติเพื่อควบคุมศิลปินในประเทศนี้ให้เชื่อง ทำให้โลกใบเก่าดำรงอยู่ อาศัยคนทำงานศิลปะเป็นกระบอกเสียงทางอุดมการณ์” เจ้าของนามปากกา เพียงคำ ประดับความกล่าว
