สัญลักษณ์ (symbol) ตามคำนิยามของราชบัณฑิตยสภา หมายถึง “สิ่งที่กําหนดนิยมกันขึ้นเพื่อให้ใช้หมายความแทนอีกสิ่งหนึ่ง เช่น ตัวหนังสือเป็นสัญลักษณ์แทนเสียงพูด, H เป็นสัญลักษณ์แทนธาตุไฮโดรเจน, + – x ? เป็นสัญลักษณ์เครื่องหมายทางคณิตศาสตร์”
โดยทั่วไปแล้วสัญลักษณ์หมายถึง วัตถุ อักษร ภาพ หรือสีต่างๆ อาทิ สีแดง สีเหลือง สีชมพู ฯลฯ ที่ใช้ในการสื่อความหมายให้คนเราเข้าใจไปในทางเดียวกัน เป็นทั้งรูปธรรมหรือนามธรรม สัญลักษณ์นั้นช่วยในการสื่อสาร อาจจะเป็นรูปภาพ การเขียนอักษร การออกเสียง หรือการทำท่าทาง ซึ่งช่วยให้ผู้ส่งสารและผู้รับสารเข้าใจตรงกันแม้จะพูดกันคนละภาษา แต่ขึ้นอยู่กับประสบการณ์ของทั้งสองฝ่ายว่าผู้ส่งสารมีความสามารถใช้สัญลักษณ์ให้สื่อความหมายมากเพียงใด และผู้รับสารมีความเข้าใจในสัญลักษณ์ที่ใช้มากเพียงใด เช่นภาษามือจัดว่าเป็นสัญลักษณ์อย่างหนึ่ง แต่คนที่ไม่เคยเรียนหรือฝึกฝนเลยอาจจะไม่สามารถสื่อความหมายด้วยสัญลักษณ์เฉพาะอย่างได้
สรุปสัญลักษณ์คือตัวแทนสิ่งที่เป็นรูปธรรม (มีตัวตน สัมผัสได้) เช่น คน สัตว์ สิ่งของ และตัวแทนของนามธรรม (ไม่มีตัวตน เป็นความคิดเห็น ความเชื่อ ความคิดรวบยอด) เช่น ชาติ ความดี ความยุติธรรม ความงาม ฯลฯ ไม่ใช่สิ่งของแท้จริง
ปัญหาที่เราได้เห็นได้ยินอยู่เสมอคือปัญหาสัญลักษณ์สวัสติกะ (Swastika) ซึ่งมักจะถูกเข้าใจว่าเป็นสัญลักษณ์ของพวกนาซีซึ่งเป็นตัวแทนของอาชญากรที่กระทำอาชญากรรมต่อมนุษยชาติ (crime against humanity) ด้วยการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิวในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง จึงเป็นสัญลักษณ์ที่น่ารังเกียจ และในบางประเทศ เช่น เยอรมนี ออสเตรีย สโลวัก เป็นต้น ถือว่าเป็นการผิดกฎหมายที่แสดงสัญลักษณ์สวัสติกะของนาซีในที่สาธารณะอีกด้วย
แต่ความจริงสัญลักษณ์สวัสติกะเป็นเครื่องหมายกากบาทที่ตรงส่วนปลายทำมุมฉาก โดยมีทั้งลักษณะที่ทิศทางด้านซ้าย หรือด้านขวา เครื่องหมายสวัสติกะมีการใช้เป็นสัญลักษณ์มงคลในศาสนาฮินดู และพุทธศาสนามาแต่โบราณก่อนสัญลักษณ์สวัสติกะของพวกนาซีเสียอีก ซึ่งสวัสติกะของพวกนาซีเอียงทำมุม 45 องศากับแนวระนาบ
อีทีนี้มาพูดถึงธงชาติที่เป็นสัญลักษณ์แทน“ชาติ-Nation” ที่เป็นนามธรรม ซึ่งมีความหมายแตกต่างกันในแต่ละประเทศเหมือนอย่างสัญลักษณ์ของสวัสติกะนั่นเอง แต่แก่นแท้ของคำว่า “ชาติ” นั้นเป็นนามธรรม คือความรู้สึกเป็นพวกเดียวกัน ดังเช่นคนอเมริกันที่มีสีผิวแตกต่างกัน คือเป็นคนผิวขาวกับผิวดำและผิวเหลือง (คนเอเชีย) ต่างก็เป็นคนอเมริกันด้วยกันทั้งสิ้น และที่สำคัญที่สุดคือ ความเคารพในกฎหมายของชาวอเมริกันโดยรวม ซึ่งกฎหมายสูงสุดของประเทศคือรัฐธรรมนูญแห่งสหรัฐอเมริกาที่กำหนดรูปแบบของการปกครองประเทศสหรัฐอเมริกาให้เป็นแบบ “สหพันธรัฐประชาธิปไตยที่มีการคานอำนาจกันระหว่างฝ่ายนิติบัญญัติ ฝ่ายบริหาร และฝ่ายตุลาการ”
ธงชาติของสหรัฐอเมริกาที่มีชื่อเล่นว่าธงดาวและแถบ (The Stars and Stripes) โดยหลักการแล้วเป็นสัญลักษณ์ของสหรัฐอเมริกาที่เป็นชาติที่มาจากการรวมหลายมลรัฐเข้าด้วยกันเป็นสหรัฐอเมริกาที่เกิดขึ้นนี้จะปกครองตามระบอบประชาธิปไตย
ใน พ.ศ.2527 ที่เมืองดัลลัส มลรัฐเท็กซัส ระหว่างการประชุมใหญ่ของพรรครีพับลิกัน มีชาวอเมริกันชื่อนายเกรกอรี่ จอห์นสัน ได้เดินขบวนคัดค้านนโยบายของอดีตประธานาธิบดีโรนัลด์ เรแกน ว่าไม่เป็นไปตามระบอบประชาธิปไตย และได้เผาธงชาติสหรัฐอเมริกาเป็นการประท้วงคัดค้านนโยบายของอดีตประธานาธิบดีเรแกน ซึ่งนายเกรกอรี่ จอห์นสันก็ถูกฟ้องศาลเท็กซัสตามความผิดตามกฎหมายธงของเท็กซัส และถูกศาลเท็กซัสพิพากษาจำคุกนายจอห์นสัน 1 ปี และปรับอีก 2,000 ดอลลาร์ ซึ่งนายจอห์นสันได้อุทธรณ์จนคดีขึ้นไปถึงศาลฎีกาสหรัฐซึ่งเป็นศาลสูงสุดของประเทศ โดยในที่สุดศาลฎีกาสหรัฐได้ยกฟ้องในคดีนี้ โดยอ้างสิทธิตามบทแก้ไขเพิ่มเติม มาตราที่ 1 วรรค 2 ของกฎหมายรัฐธรรมนูญสหรัฐที่ให้เสรีภาพในการพูดและการ
พิมพ์ ซึ่งรวมถึงการแสดงออกทางสัญลักษณ์ เช่นการเผาธงชาติสหรัฐก็ได้ความคุ้มครองสิทธิตาม
บทแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญมาตรา 1 นี้ด้วย โดยยึดถือตามคำพิพากษาของศาลฎีกาสหรัฐในคดี Texas V. Johnson (1989) นี้ด้วย
ดังนั้น การที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ออกมาโวยวายด่าว่าและเรียกร้องให้ไล่นักอเมริกันฟุตบอล
ผิวดำออกจากทีม ฐานแสดงออกด้วยการคุกเข่าในการคัดค้านความไม่เป็นประชาธิปไตยของสหรัฐอเมริกาในพิธีเคารพธงชาติอเมริกันก่อนการเปิดการแข่งขันอเมริกันฟุตบอลซึ่งถ่ายทอดสดทั่วประเทศ จึงเป็นเรื่องตลกและไม่เหมาะสมอย่างยิ่ง เนื่องจากนักอเมริกันฟุตบอลผิวดำเหล่านั้นได้แสดงออกเชิงสัญลักษณ์ค้านการเคารพธงชาติและการบรรเลงขับร้องเพลงชาติซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของชาติ โดยใช้สิทธิที่ได้รับความคุ้มครองจากรัฐธรรมนูญสหรัฐอันเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศ
ครับ! สัญลักษณ์เป็นเพียงตัวแทนของของจริงเท่านั้นนะครับ แต่ไม่ใช่ของจริง
