‘บัณฑูร’ชง ‘กรธ.’ปรับแก้ ม.54 หลังพบจุดอ่อน 11 ข้อ ชี้หากบัญญัติให้เป็น’หน้าที่ของรัฐ’อาจไม่ก่อให้เกิดสิทธิของชุมชน
เมื่อวันที่ 13 มีนาคม นายบัณฑูร เศรษฐศิโรตม์ อดีตสมาชิกสภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) และอดีตกรรมาธิการ (กมธ.) ยกร่างรัฐธรรมนูญ กล่าวถึงเนื้อหาในร่างรัฐธรรมนูญ มาตรา 54 ว่าด้วยการกำหนดให้มีกระบวนการศึกษาผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม สุขภาพ ของประชาชน ก่อนรัฐจะดำเนินการใดๆ ที่คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) ได้ปรับปรุงแก้ไขแล้วว่า แม้ กรธ.จะแก้ไขแล้ว แต่ขอตั้งข้อสังเกต 11 ประการ เพราะยังไม่สามารถตอบโจทย์ได้ ซึ่งเห็นด้วยที่ กรธ.วิเคราะห์ว่า “สิทธิชุมชน” ในการจัดการทรัพยากรมีปัญหาในทางปฏิบัติ โดยจะเห็นตัวอย่างจากคดีมาบตาพุดที่มีรัฐธรรมนูญแล้ว แต่หน่วยงานภาครัฐยังตีความในลักษณะที่ไม่เป็นไปตามเจตนารมณ์ และตนไม่เห็นด้วยกับวิธีแก้ไขปัญหาของ กรธ.ที่ไปแก้ไขเปลี่ยนหมวด “สิทธิชุมชุน” ไปอยู่ในหมวด “หน้าที่ของรัฐ” แม้เป็นเจตนาดี แต่จะไม่นำไปสู่การแก้ไขปัญหา เนื่องจากการบัญญัติเป็น “สิทธิชุมชน” แบบเดิมตามรัฐธรรมนูญปี 2540 และปี 2550 ก่อให้เกิดพันธะเป็นหน้าที่ของรัฐในการรับรอง เคารพ คุ้มครอง และทำให้สิทธิชุมชนเกิดผลในทางปฏิบัติ แต่ในทางการกลับกันการบัญญัติให้เป็น “หน้าที่ของรัฐ” ไม่ได้ก่อให้เกิดสิทธิของชุมชน
อดีต กมธ.ยกร่างฯ กล่าวต่อว่า ส่วนการระบุว่า “การดำเนินการใดของรัฐ” มีความหมายและขอบเขตอย่างไรและจะอ้างอิงกฎหมายใดในการกำหนดประกาศ หากไม่มีความชัดเจนในประเด็นนี้ ก็จะเป็นปัญหาในการตีความและการปฏิบัติได้ ขณะที่เรื่องผลกระทบต่อ “ทรัพยากรธรรมชาติ” หายไป ซึ่งตรงนี้เป็นเงื่อนไขเดิมที่อยู่ในรัฐธรรมนูญปี 2550 คือผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติ เช่น ทรัพยากรป่า ทรัพยากรทางทะเล ทรัพยากรน้ำ ทรัพยากรที่ดิน ฯลฯ เป็นผลกระทบหลักที่มักเกิดขึ้นจากการดำเนินงานโครงการหรือกิจกรรมพัฒนา ซึ่งการตัดคำว่า “ทรัพยากรธรรมชาติ” ออกไป ทำให้ “การดำเนินการใดของรัฐ” ที่จะเข้าข่ายมาตรา 54 จำกัดแคบลงไปอย่างมาก
นายบัณฑูรกล่าวต่อว่า ส่วนการกำหนดให้มีการศึกษาและประเมินผลกระทบต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (อีเอชไอเอ) ซึ่งในปัจจุบันมีปัญหาในเชิงระบบและโครงสร้างที่ต้องการการปฏิรูปอย่างมาก แต่ในมาตรานี้ไม่ได้มีข้อบัญญัติใดๆ เพิ่มเติม ที่จะมีผลต่อการให้ปฏิรูประบบอีเอชไอเอ รวมทั้งไม่ได้เพิ่มเติมข้อบัญญัติเรื่องการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (เอสอีเอ) ซึ่งเป็นข้อเสนอในการปฏิรูปของ สปช.ที่สำคัญไม่มีข้อบัญญัติเรื่องการให้ความเห็นประกอบของ “องค์การอิสระสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ” (กอสส.) ถือว่าเป็นการตัดองค์การอิสระสิ่งแวดล้อมและสุขภาพที่เคยมีอยู่ในรัฐธรรมนูญปี 2550 ออกไป เพราะองค์การดังกล่าวมีเจตนารมณ์เพื่อการถ่วงดุลการตัดสินใจของหน่วยงานภาครัฐและทำให้การตัดสินใจมีความรอบคอบและรอบด้าน
“เนื้อหาในมาตรา 54 ยังเป็นข้อบัญญัติที่ให้รัฐดำเนินการใดที่อาจส่งผลกระทบอย่างรุนแรงได้ หากทำตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ครบคือทำอีเอชไอเอและการรับฟังความเห็นเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นอยู่ในปัจจุบัน ทำให้เกิดความขัดแย้งระหว่างโครงการพัฒนากับประชาชนและชุมชนที่ได้รับผลกระทบ ซึ่งควรมีการปรับปรุงแก้ไข หรือเพิ่มเติมเนื้อหาใน มาตรา 54 เพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว” อดีต กมธ.ยกร่างฯกล่าว
