‘อย่าหน้าบางเกินเหตุ’ นักวิชาการติงข้อเสนอ กทม.จัดระเบียบขอทาน-คนไร้ที่พึ่ง ไม่เข้าใจพื้นที่-ไร้การมีส่วนร่วม
จากกรณี นายไพฑูรย์ ขัมภรัตน์ สมาชิกสภากรุงเทพมหานคร (ส.ก.) เสนอญัตติขอให้กรุงเทพมหานคร (กทม.) จัดระเบียบการบูรณาการจัดการเมืองในพื้นที่เกาะรัตนโกสินทร์ให้มีภาพลักษณ์ที่ดีและเหมาะสม พร้อมข้อเสนอ 1.ประสานหน่วยงานที่มีอำนาจตามกฎหมาย เพื่อแก้ไขปัญหาคนขอทาน คนไร้ที่พึ่ง และคนค้าประเวณี 2.ให้ กทม.ยื่นเรื่องถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) เพื่อตั้งข้าราชการกทม.เป็นพนักงานเจ้าหน้าที่เพื่อดำเนินการตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง อาทิ พ.ร.บ.ควบคุมการขอทาน พ.ศ. 2559 พ.ร.บ.การคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง พ.ศ.2557 3.จัดให้คนขอทาน คนไร้ที่พึ่ง และคนค้าประเวณี ไปอยู่ในความดูแลในระบบของรัฐตามกฎหมาย 4.ดำเนินการให้ฝ่ายบริหารกทม.เข้าไปเป็นกรรมการในกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับพื้นที่กรุงเทพฯ เช่น พ.ร.บ.ควบคุมการขอทาน พ.ศ.2559 พ.ร.บ.การคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งพ.ศ.2557 พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการค้าประเวณี พ.ศ.2539 และ 5.ศึกษาปรับปรุงกฎหมาย ให้กทม.มีอำนาจจัดการปัญหานี้ได้อย่างถาวร นั้น
เมื่อวันที่ 5 เมษายน นายบุญเลิศ วิเศษปรีชา อาจารย์ประจำคณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เจ้าของผลงานวิทยานิพนธ์ดีเด่น ปี พ.ศ. 2546 “เปิดพรมแดน: โลกของคนไร้บ้าน” ซึ่งศึกษาเรื่องราวเกี่ยวกับคนไร้บ้านในประเทศไทย รวมถึง พ.ศ.2550 ลงพื้นที่ทำวิจัยเรื่องคนไร้บ้าน ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่นนาน 6 เดือน จากนั้นปี พ.ศ.2554 ใช้ชีวิตข้างถนนกว่าหนึ่งปีในกรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ แสดงความเห็นต่อการเสนอจัดระเบียบคนขอทาน คนไร้ที่พึ่ง และคนค้าประเวณี ดังกล่าวว่า
1. ตามที่ข่าวรายงานสะท้อนว่า ปัญหาและแนวทางต่างๆในรอบ 10 ที่ผ่านมาแทบจะไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลง กทม.ก็ยังห่วงในเรื่องความสะอาดของพื้นที่เป็นสำคัญ มากกว่าจะห่วงใยคน พอถึงการจัดการเกี่ยวกับคนที่ไม่พึงประสงค์ในสายตาของ กทม. เช่น ผู้ไร้ที่อยู่อาศัย ก็จะคิดง่ายๆ ว่าควรจะนำตัวเข้าสถานสงเคราะห์คนไร้ที่พึ่ง ซึ่งเป็นแนวทางเก่า และก็พิสูจน์แล้วว่า ไม่ได้ผล เพราะไม่ได้มีแนวทางยกระดับคุณภาพชีวิต ของคนไร้บ้าน ยิ่งปัจจุบัน กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) กำลังประสบปัญหาวิกฤติศรัทธา จากปัญหาการทุจริต โกงเงินคนจน ในหลายศูนย์ จะคาดหวังอะไรจาก กระทรวง พม.ได้
2. ส่วนที่เห็นความพยายามมากขึ้นคือ กทม. อยากจะให้กระทรวง พม. แต่งตั้งเจ้าหน้าที่ ของ กทม. เป็นพนักงานตามกฎหมาย ของ พ.ร.บ. คุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง ก็อาจจะหวังว่า จะใช้อำนาจในการนำตัวคนไร้ที่อยู่อาศัยเข้าสถานสงเคราะห์ แต่สิ่งที่ กทม.ต้องถามตัวเองก่อนนั้นคือว่า กทม. มีความเข้าใจปัญหา ความซับซ้อน ของสภาพการณ์ที่เกิดขึ้นหรือไม่ การจัดการคน ต่างจากการจัดการปัดกวาดทำความสะอาดพื้นที่ เพราะมนุษย์ คือชีวิต ใช่จะปัดกว่าไปไหนได้ ยกตัวอย่าง กทม. เคยจัดตั้งรั้วรอบสนามหลวง ที่ทำลายการเป็นพื้นที่เปิดของสนามหลวง แต่สุดท้าย ก็ไม่สามารถทำให้สภาพการณ์ย่านนั้นดีขึ้น หรือความคิดว่า จะปรับปรุงคลองหลอด ให้เป็นถนนคนเดิน สุดท้ายก็เป็นพื้นที่ของคนจนมากกว่า บทเรียนสองเรื่องนี้สะท้อนการออกแบบพื้นที่ แต่ผลที่เกิดอาจจะไม่ได้เป็นไปตามที่คาดหวัง หากขัดกับการใช้พื้นที่ ตามสภาพที่เป็นอยู่ดั้งเดิม จึงอยากถาม กทม. เข้าใจปัญหาเหล่านี้ ดีพอแล้วหรือ
3. สิ่งที่ขาดไป ในข้อเสนอตามรายงานข่าวก็คือ การมีส่วนร่วมของภาคประชาชน ไม่ได้ถูกให้ความสำคัญ เราต้องการภาคประชาสังคม คนที่คลุกคลีกับพื้นที่ ต้องการให้คนไร้บ้านมามีส่วนร่วม มีแนวทางที่สอดคล้องกับความต้องการของพวกเขา ไม่ใช่การกวาดจับ กวาดทิ้ง
4. ท้ายที่สุด คิดว่า กทม. ควรจะยอมรับความจริง อย่าหน้าบางเกินเหตุ เมืองใหญ่หลายเมืองก็มีคนไร้บ้าน พวกเขาไม่ได้สร้างผลกระทบกับนักท่องเที่ยวมากมาย อย่างที่ กทม. กังวล
