ระหว่างประชามติสหราชอาณาจักรเมื่อเดือนมิถุนายน 2559 กับ ประชามติสหภาพเมียนมาเมื่อเดือนพฤษภาคม 2551 มีความแตกต่าง
มิได้แตกต่างอย่าง “ธรรมดา”
ตรงกันข้าม สะท้อนความแตกต่างอย่างที่สำนวนไทยโบราณระบุว่า แตกต่างราว “ฟ้า” กับ “เหว” ประเทศใดเป็นฟ้า ประเทศใดเป็นเหวกันแน่ระหว่างสหราชอาณาจักรกับสหภาพเมียนมา
ความเป็นจริง คือ “คำตอบ”
ความเป็นจริง 1 คือ ความเป็นจริงที่ว่าประชาชนสามารถเข้าไปมี “ส่วนร่วม” กับกระบวนการประชามติได้มากน้อยเพียงใด
สหราชอาณาจักรคึกคักอย่างยิ่ง สหภาพเมียนมาเงียบเหงาอย่างยิ่ง
ความเงียบเหงาของสหภาพเมียนมาเพราะว่าด้านหลักคือการณรงค์ให้ “รับ” ใครก็ตามที่รณรงค์ให้ “ไม่รับ” จะถูกห้าม และที่สุดก็จับเข้าขัง ณ คุก
เรื่องที่เกิดขึ้นในสหภาพเมียนมา ในสหราชอาณาจักรไม่มี
ความเป็นจริง 1 คือ ภายหลังประชามติที่สหราชอาณาจักรมีการปฏิบัติตามอย่างเรียบร้อย แต่ที่สหภาพเมียนมามีการปฏิบัติตามอย่างราบคาบ
นั่นก็เพราะ “ระบอบ” และ “การปกครอง” ซึ่งต่างกัน
สหราชอาณาจักรอาจดำเนินการโดยรัฐบาล นายเดวิด คาเมรอน แต่ก็มีคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เป็นผู้รับผิดชอบ
ประชาชนสามารถ “เคลื่อนไหว” ได้อย่างอิสระและ “เสรี”
รัฐบาลกำหนดเงินงบประมาณให้ทั้งฝ่ายที่ต้องการ “ออก” จากสหภาพยุโรป และทั้งฝ่ายที่ต้องการ “คง” อยู่กับสหภาพยุโรป
ไม่เพียงได้ “งบประมาณ” จากรัฐ หากแต่ยังสามารถเปิดรับ “บริจาค”
เอกสารที่นำเสนอต่อสาธารณะมิได้คึกคักแต่เพียงฝ่ายต้องการ “ออก” จากสหภาพยุโรป หากแต่ฝ่ายที่ต้องการ “คง” อยู่กับสหภาพยุโรปก็สามารถเผยแพร่ได้อย่างเต็มที่
ไม่ว่า “สื่อกระดาษ” ไม่ว่า “สื่อกระจก” เปิดกว้าง
เท่ากับเป็นเงาสะท้อนให้เห็นถึงจุดต่างอย่างสำคัญ เพราะว่ารัฐบาลสหราชอาณาจักรมาจาก “การเลือกตั้ง” โดยประชาชน
เพราะว่ารัฐบาลสหภาพเมียนมามิได้มาจาก “การเลือกตั้ง” หากแต่ได้อำนาจมาจาก “ปืน”
ประชาชนเมียนมาหากใครแสดงออกในเชิงแข็งขืนไม่เห็นด้วยกับกระบวนการของรัฐบาลอันมีฐานอำนาจจากปากกระบอกปืน
ก็มีโอกาสที่จะถูกสกัดกั้น ห้ามปราม และเมื่อยังไม่ยอมปฏิบัติตามก็ลงเอยด้วยการจับกุมคุมขัง กลายเป็น “นักโทษ”
ความแตกต่างเช่นนี้มีผลต่อ “คะแนน” อันปรากฏออกมา
คะแนนของสหภาพเมียนมา ปรากฏว่าแสดงการออกเสียงให้ร่างรัฐธรรมนูญ “ผ่าน” ประชามติเป็นจำนวนมากถึง 24,764,124 คะแนน
คิดแล้วเท่ากับร้อยละ 93.82
ขณะเดียวกัน ปรากฏคะแนนไม่ยอมรับต่อร่างรัฐธรรมนูญเพียง 1,631,712 คะแนน คิดแล้วเท่ากับร้อยละ 6.18
เสียงคัดค้าน ต่อต้าน น้อยนิดอย่างยิ่ง
ตรงกันข้าม ผลการลงคะแนนที่สหราชอาณาจักรกลับดำเนินไปอย่างก้ำกึ่ง กล่าวคือ ต้องการ “ออก”
จากสหภาพยุโรป 17,410,742 คะแนน คิดแล้วเท่ากับร้อยละ 51.89 ที่ต้องการ “คง” อยู่กับสหภาพยุโรปต่อไป 16,141,241 คะแนน คิดแล้วเท่ากับร้อยละ 48.11
แตกต่างกันไม่มากนัก ห่างกันไม่มากนัก
เมื่อนำคะแนนระหว่างประชามติสหราชอาณาจักรกับสหภาพเมียนมามาพิจารณาอย่างเปรียบเทียบก็สามารถสัมผัสได้ในความเป็นจริงอันแฝงเร้น
1 เป็นประชามติอันเปี่ยมด้วย “ประชาธิปไตย”
ขณะเดียวกัน 1 เป็นประชามติอันมีอำนาจอันเหมือนกับกำปั้นเหล็ก กำกับและบงการอย่างรุนแรงแข็งกร้าว
ห่างไกลอย่างยิ่งกับความเป็น “ประชาธิปไตย”
แน่นอน ที่เป็นประชาธิปไตยย่อมอยู่ที่สหราชอาณาจักร แน่นอน ที่เป็นเผด็จการ วางอำนาจย่อมอยู่ที่สหภาพเมียนมา
ใครเป็น “ฟ้า” ใครเป็น “เหว” เห็นเด่นชัด
การศึกษาบทเรียนของ “เมียนมา” อย่างเปรียบเทียบกับบทเรียนของ “สหราชอาณาจักร” จึงมีความจำเป็น
จำเป็นต่อกระบวนการศึกษาและทำความเข้าใจต่อ “ประชามติ” จำเป็นต่อกระบวนการศึกษาและทำความเข้าใจต่อพัฒนาการและความเป็นจริงแห่งระบอบ “ประชาธิปไตย”
ไม่เพียงแต่ศึกษา “ฟ้า” หากยังจำเป็นต้องศึกษา “เหว”
