ส่องอนาคต PUBAT หวั่นพบทางตัน หลัง กก.ลาออก เหลือนายกฯ กับอุปนายก แค่ 2 คน

ขณะนี้บรรดาสมาชิกสมาคมผู้จัดพิมพ์และผู้จำหน่ายหนังสือแห่งประเทศไทย (PUBAT) จำนวนหนึ่งแสดงความกังวลต่ออนาคตของสมาคมฯ หลังกรรมการบริหารทยอยลาออก จนคณะกรรมการบริหารเหลือเพียง 2 คน คือนายกสมาคมฯ และอุปนายกฝ่ายในประเทศ ในโลกออนไลน์ สมาชิกหลายรายเรียกร้องให้นายกสมาคมฯ ลาออก เพื่อเปิดทางให้มีการเลือกตั้งคณะกรรมการชุดใหม่ และหาทางออกจากความขัดแย้งที่ยืดเยื้อ ขณะที่นายกสมาคมฯ ยืนยันว่าจะทำหน้าที่ต่อภายใต้ข้อบังคับ

สมาชิกถาม เหลือนายกฯ กับอุปนายกฯ จะบริหารอย่างไร

คำถามที่สมาชิกหยิบยกขึ้นมามากที่สุด คือเมื่อคณะกรรมการเหลือเพียงนายกสมาคมฯ และอุปนายกฝ่ายในประเทศ สมาคมฯ จะมีมติรับทราบการลาออก แต่งตั้งกรรมการทดแทน หรือเตรียมงานหนังสือครั้งต่อไปได้อย่างไร และจะครบองค์ประชุมตามข้อบังคับหรือไม่

สมาชิกรายหนึ่งโพสต์วิจารณ์ว่า หลักเกณฑ์จัดสรรบูธที่สมาชิกเรียกร้องไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่เป็นแนวปฏิบัติที่สมาคมฯ เคยใช้มาก่อน คือให้สมาชิกสามัญที่ขายหนังสือได้สิทธิ์ก่อน และจัดบูธผู้สนับสนุนกับสมาชิกสมทบไว้นอกพื้นที่หลักของงาน พร้อมตั้งคำถามว่าเหตุใดนายกสมาคมฯ และอุปนายกฝ่ายในประเทศจึงยังยืนยันแนวทางเดิมจาก 9 คน สู่การลาออกเพิ่ม

เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน กรรมการบริหาร 9 คนลงนามในหนังสือถึงนายกสมาคมฯ แจ้งขอลาออก หลังเกิดข้อขัดแย้งระหว่างสมาชิกกับสมาคมเรื่องการจัดสรรบูธงานมหกรรมหนังสือ และเรียกร้องให้นายกสมาคมและกรรมการที่เหลือแสดงความรับผิดชอบ เปิดทางให้สมาชิกเลือกตั้งคณะกรรมการชุดใหม่ตามข้อบังคับ ผู้ลงนามระบุว่าเห็นต่างจากแนวทางบริหารของนายกสมาคมและอุปนายกฝ่ายในประเทศ โดยเฉพาะเรื่องการรับฟังสมาชิกก่อนตัดสินใจในประเด็นสำคัญ

ต่อมาวันที่ 11 พฤศจิกายน กรรมการลาออกเพิ่มอีก 2 คน คณะกรรมการบริหารจึงเหลือเพียงนายกสมาคมฯ และอุปนายกฝ่ายในประเทศ นายกสมาคมฯ ยืนยันทำหน้าที่ต่อ

แถลงการณ์ของนายกสมาคมฯ เลขที่ ส.พ.จ.ท. 316/2569 ลงวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 ที่เผยแพร่ผ่านเพจ Thai Book Fair ระบุว่า เคารพการตัดสินใจของกรรมการที่ลาออก แต่การไม่เห็นด้วยกับแนวทางบริหาร การลาออก และการเรียกร้องให้ผู้อื่นลาออก เป็นคนละเรื่องที่ต้องแยกพิจารณา การเรียกร้องให้บุคคลอื่นลาออกต้องมีข้อเท็จจริงรองรับและเป็นไปตามข้อบังคับ พร้อมยืนยันว่า “ผมไม่ยึดติดกับตำแหน่ง แต่ยึดมั่นในหน้าที่”

ต้นเรื่อง บูธไม่พอ ใครควรได้ก่อน

งานมหกรรมหนังสือระดับชาติ ครั้งที่ 31 จัดระหว่างวันที่ 23 ตุลาคม–1 พฤศจิกายน 2569 ที่ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ มีผู้เข้าร่วม 319 ราย รวม 912 บูธ บนพื้นที่ 3 ฮอลล์ น้อยกว่างานเดือนมีนาคม 2569 ที่ใช้ 3.5 ฮอลล์

บทวิเคราะห์ที่เผยแพร่ในกลุ่มสมาชิก ซึ่งอ้างหนังสือชี้แจงของสมาคมฯ ลงวันที่ 7 กันยายน 2569 ระบุว่า สมาชิกจองรวม 968 บูธ แต่ได้รับจัดสรร 869 บูธ ขาดไป 99 บูธ ในจำนวนที่จัดสรรมีบูธของสมาชิกสมทบ 46 บูธ และผู้วิเคราะห์ประเมินว่ามีบูธผู้สนับสนุนและหน่วยงานภาคีอีกราว 45 บูธ รวมเกือบ 90 บูธ ใกล้เคียงกับจำนวนที่สมาชิกสามัญขาด สมาชิกกลุ่มนี้จึงตั้งคำถามว่าเหตุใดสมาชิกสามัญซึ่งเป็นผู้จัดพิมพ์และจำหน่ายหนังสือจึงไม่ได้รับสิทธิ์ก่อน และบทวิเคราะห์ยังเห็นว่าข้อบังคับไม่ได้ให้สิทธิสมาชิกสมทบเข้าร่วมงานหนังสือ

คำชี้แจงของสมาคมฯ เลขที่ 315/2569 ลงวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า ใช้เกณฑ์ให้สมาชิกได้พื้นที่ไม่น้อยกว่างานเดือนตุลาคม 2568 และไม่เกินที่จองจริงในงานเดือนมีนาคม 2569 สมาชิกสมทบไม่ได้พื้นที่เพิ่มและรวมกันไม่เกินร้อยละ 5.3 สมาชิกใหม่ได้ไม่เกินรายละ 1 คูหา และไม่ใช้เกณฑ์จำนวนปกใหม่หรือยอดขาย เพราะอาจไม่เป็นธรรมกับร้านหนังสือเก่าและร้านหนังสือมือสอง คำชี้แจงระบุด้วยว่าสมาชิกสมทบเป็นกำลังสำคัญของงานหนังสือส่วนภูมิภาค

นอกจากเรื่องบูธ สมาชิกยังตั้งคำถามถึงที่มาของตัวเลขยอดขาย 500 ล้านบาท ซึ่งนายกสมาคมฯ ให้ข้อมูลว่าเป็นยอดขายของงานครั้งนี้ พร้อมผู้เข้าชมกว่า 1.4 ล้านคน และขอให้สมาคมฯ อธิบายวิธีคำนวณ
คดีจากการตั้งคำถาม

ประเด็นที่สมาชิกตั้งคำถามมาตั้งแต่งานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติเดือนมีนาคม–เมษายน 2569 คือการจัดสรรพื้นที่ผู้สนับสนุน สมาชิกรายหนึ่งโพสต์ว่า พบบูธของสำนักพิมพ์แห่งหนึ่งตั้งอยู่ในตำแหน่งที่ผังงานระบุว่าเป็นพื้นที่ MEDIA SPONSOR และสำนักพิมพ์ดังกล่าวเกี่ยวข้องกับกรรมการสมาคมฯ ในขณะนั้น

สมาชิกรายนี้ระบุว่า ได้สอบถามเจ้าหน้าที่สมาคมฯ ว่าสำนักพิมพ์ดังกล่าวเข้าร่วมงานในฐานะสมาชิกหรือผู้สนับสนุน หากเป็นผู้สนับสนุนได้จ่ายค่าสนับสนุนเท่าใด และสมาคมฯ ใช้เกณฑ์ใดพิจารณา แต่ไม่ได้รับคำตอบ ต่อมาจึงส่งจดหมายถึงนายกสมาคมฯ และผู้จัดการสมาคมฯ เมื่อวันที่ 20 เมษายน 2569 ขอให้ตรวจสอบและชี้แจงเรื่องผลประโยชน์ทับซ้อนตามหลักจริยธรรมของคณะกรรมการ ต่อมาความขัดแย้งเกิดขึ้นอีกครั้งเมื่ออดีตกรรมการรายหนึ่งยื่นฟ้องเจ้าของสำนักพิมพ์ซึ่งเป็นสมาชิกสมาคมฯ ฝ่ายผู้ถูกฟ้องระบุว่าคดีมีทุนทรัพย์ 50 ล้านบาท

ทั้งสองฝ่ายเล่าตรงกันว่า จุดเริ่มต้นคือการที่ผู้ถูกฟ้องตั้งคำถามถึงการทำงานของผู้ฟ้องในฐานะกรรมการเรื่องเกณฑ์จัดสรรบูธ ผ่านไลน์โอเพ่นแชทของสมาชิก ผู้ถูกฟ้องยืนยันว่าเป็นการวิจารณ์การทำงาน ไม่เคยโจมตีเรื่องส่วนตัว และเรื่องปรากฏสู่สาธารณะครั้งแรกจากโพสต์ของผู้ฟ้องเมื่อวันที่ 13 ตุลาคม 2569 ฝั่งผู้ฟ้องโพสต์ว่าถูกกล่าวหาว่าใช้ตำแหน่งเอื้อประโยชน์ตนเอง และได้ขอให้สมาคมฯ ชี้แจงแทนแต่ไม่เป็นผล จึงตัดสินใจใช้สิทธิทางกฎหมาย

สมาคมฯ แถลงเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายนว่า การดำเนินคดีเป็นการใช้สิทธิตามกฎหมายในฐานะส่วนบุคคลของอดีตกรรมการ ซึ่งยื่นฟ้องหลังลาออกจากตำแหน่งแล้ว ขณะที่แถลงการณ์ของนายกสมาคมฯ ระบุว่า ที่ประชุมคณะกรรมการเห็นว่าเป็นเรื่องสิทธิส่วนบุคคล และให้ผู้เกี่ยวข้องดำเนินการเอง

สำหรับสมาชิกจำนวนหนึ่ง กรณีนี้นำไปสู่คำถามว่า สมาชิกจะตั้งคำถามต่อการทำงานของกรรมการได้มากเพียงใดโดยไม่ต้องกังวลว่าจะถูกดำเนินคดี และสมาคมฯ ควรทำหน้าที่ไกล่เกลี่ยตั้งแต่แรกหรือไม่
ทางออกตามข้อบังคับ

ตามข้อบังคับ การลาออกมีผลเมื่อคณะกรรมการมีมติรับทราบ กรรมการที่มาจากการเลือกตั้งและเหลือวาระตั้งแต่ 1 ปีขึ้นไปต้องจัดเลือกตั้งแทน ส่วนกรณีเหลือวาระน้อยกว่านั้นหรือเป็นกรรมการที่มาจากการแต่งตั้ง ให้คณะกรรมการแต่งตั้งสมาชิกสามัญเข้าทำหน้าที่จนครบวาระ

สำหรับการเปลี่ยนคณะกรรมการทั้งชุด การประชุมใหญ่วิสามัญเรียกได้ทั้งโดยคณะกรรมการ หรือโดยสมาชิกเข้าชื่อยื่นหนังสือ และต้องจัดภายใน 30 วันนับแต่ได้รับคำร้องที่เข้าเกณฑ์ ส่วนการเสนอให้ลงมติไม่ไว้วางใจนายกหรือกรรมการ ต้องมีสมาชิกอย่างน้อยหนึ่งในสามเสนอต่อที่ประชุมใหญ่ และต้องได้เสียงไม่ไว้วางใจเกินกึ่งหนึ่งของสมาชิกทั้งหมด