‘อ่านเต็มอิ่ม’ ใต้ดินถึงอวกาศ มติชน พันธมิตร สัญจรความรู้ต่อไป

‘อ่านเต็มอิ่ม’ ใต้ดินถึงอวกาศ
มติชน พันธมิตร สัญจรความรู้ต่อไป

สุดสัปดาห์ที่ผ่านมา ณ มิวเซียมสยาม ผ่านไปอย่างน่าตื่นเต้น เมื่อ สุจิตต์ วงษ์เทศ ย้ำว่า ศิลาจารึกหลักที่ 1 สร้างขึ้นในยุครัตนโกสินทร์นี่เอง โดยให้ภาพ หลักฐาน ความรู้ ทั้งจากปราชญ์ฝรั่งเศส จอร์จ เซเดส์ ถึงปราชญ์ไทย ประเสริฐ ณ นคร และ พิริยะ ไกรฤกษ์ ซึ่งสมัยหนึ่งสะเทือนวงวิชาการด้านประวัติศาสตร์ไทยอย่างหนัก แต่ปัจจุบันเป็นเวลาของการสืบสาวเรื่องราวแล้ว

มิใช่เวลาของอคติ มายา หลงชาติ ยัดเยียดความรู้ที่มิได้สะสางแก่ผู้คน

“อ่านเต็มอิ่ม” เทศกาลหนังสือความรู้ “ทู อิน วัน” คือทั้งอิ่มสมองและอิ่มท้อง ที่มติชนร่วมกับ OKMD สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้, มิวเซียมสยาม พิพิธภัณฑ์การเรียนรู้, หน่วยวิจัยแผนที่และเอกสารประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรม, Spaceth.com, MTEC ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ, สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโลโลยีแห่งชาติ (สวทช.), สมาคมป้ายยาหนังสือ, สมาคมการ์ตูนไทย, Sentangsedtee และศูนย์ข้อมูลมติชน (MIC)

จัดขึ้นเพื่อกระตุ้นการเรียนรู้หลากหลายรูปแบบ ทั้งโดยหนังสือและกิจกรรมอันเกี่ยวกับทุกเนื้อหาตั้งแต่ใต้ดินถึงอวกาศ ซึ่งผู้ร่วมงานสนุกซึ้งแล้ว

เพื่อเป็น Knowledge Book Fair ที่สมบูรณ์พร้อม ด้วยหนังสือประเภทที่ฝรั่งเรียกว่า “Brainy Books” หรืออาหารสมองที่ โตมร ศุขปรีชา ผู้อำนวยการสำนักยุทธศาสตร์และนวัตกรรมการเรียนรู้ของ OKMD กล่าวให้ชัดเจน

แต่ถึงอย่างนั้น ปานบัว บุนปาน กรรมการผู้จัดการมติชน ผู้ขับเคลื่อนงาน “อ่านเต็มอิ่ม” ก็สำทับมาแต่ต้นว่า “ต้องกินทั้งคู่ ไม่ว่าอาหารหรืออาหารสมอง ซึ่งมติชนเชี่ยวชาญทั้งสองด้าน” จึงตั้งใจบริการให้ “(ทั้ง) อ่าน (ทั้งกิน) เต็มอิ่ม” ไปเลยทั้งเสาร์อาทิตย์สองวัน ซึ่งบรรดาอาหารที่นำไปเสนอในงานแต่ละรายการ นักอ่านทั้งหลายย่อมตื่นเต้นเต็มตาเต็มท้องกันไปแล้วแทบทุกราย

นอกเหนือจากการบรรยายที่ต้องตั้งเก้าอี้เพิ่มนอกห้อง ตั้งจอแพร่ภาพเพิ่มแก่ผู้ต้องการเข้าฟังความรู้ซึ่งไม่แพร่หลาย ที่มากันล้นหลามดังกล่าวข้างต้น

จึงอยากบอกย้ำอีกครั้งในสัปดาห์นี้ว่า หากได้ยินงาน “อ่านเต็มอิ่ม” อีกเมื่อใดต้องเตรียมพร้อมเพื่อจะได้ไม่พลาดอาหารท้องอาหารสมอง เพราะมติชนและพันธมิตรไม่ว่าองค์กรหน่วยงานความรู้ใด และเพื่อนสำนักพิมพ์ซึ่งคราวนี้มาร่วมกันถึง 15 สำนัก (มูลนิธิโครงการตำราฯ, สารคดี เมืองโบราณ, นานมีบุ๊คส์, แสงดาว, สุขภาพใจ, ยิปซี, ต้นฉบับ, แซลมอน, ริเวอร์บุ๊คส์, ซอลท์, แอร์โรว์, อะโวคาโด, บุ๊คสเคป, โซเฟีย) ย่อมจะนำคาราวานความรู้มุ่งไปข้างหน้าไม่หยุดยั้ง

ด้วยเหตุที่ว่า “…อยากมีโอกาสได้สัญจรทั่วประเทศ เพราะความรู้เป็นเสน่ห์ เป็นความน่าตื่นเต้น
เป็นเรื่องชวนค้นหา และเป็นสิ่งที่ต้องสร้างขึ้นอย่างเข้มแข็ง” ดังกรรมการผู้จัดการมติชน กล่าวไว้ในงานที่ผ่านมา

• สัปดาห์นี้จึงขอเริ่มด้วยหนังสือบันเทิงจากความรู้ Need to Know รู้แล้วรู้รอด โดยอาจารย์ นำชัย ชีววิวรรธน์ ที่ชอบเอาความรู้มาย่อยให้อ่านสนุก ด้วยงานประเภท “ป๊อป ไซน์” (Pop Science) ซึ่งคราวนี้จะพาไปสำรวจเรื่องรอบตัว และตอบคำถามน่าสนใจในปัจจุบัน ให้เห็นพฤติกรรมและมุมมองของคน ในการเข้าใจตนเองและผู้คนได้มากขึ้น เช่น

 

การเมืองทำให้คนโง่ (ฮา), อำนาจทำให้ฉ้อฉล (ฮาไม่ออกแล้วคราวนี้), ลืมทำไม ทำไมลืม (นั่นนะสิ), ทำไมตกหลุมพรางโฆษณา (แหะแหะ), ทำไมคนแก่ไม่ชอบฟังเพลงวัยรุ่น (เอ่อออ…) ฯลฯ กับความจริงอีกมากที่ต้องรู้

อ่าน 4 ภาคสำคัญ “ผู้นำ ผู้ตาม และอำนาจ” ทำไงให้เป็นขวัญใจประชาชน, พลเมืองโลกอดทนกันเก่งแค่ไหน, เห็นมั่นๆ นั่นเก่งจริงเปล่า ฯลฯ “ฉลาด โง่ ลืม จำ” เทคโนโลยีทำให้คนโง่ลง, อัจฉริยะกับคนบ้า, ทำไมถึงผิดซ้ำซาก, ทิ้งไว้ไหงจำได้เพิ่ม ฯลฯ “หลอก ลวง หลง” ทำไมกลัวผี, พลังของฟรี, ความแรงของความลวง, หลงคนร้าย ฯลฯ

สุดท้ายคือ “สังหรณ์ ชะตา และอื่นๆ” รู้ได้ไงมีใครจ้อง, สัญชาตญาณแรกแม่นแค่ไหน,
ไม่ถูกชะตา, ยิ้มสวยป่วยป่วน, จะเปรียบเทียบกันไปถึงไหน, เลิกคบโซเชียลมีเดีย, เพื่อนเรา
ไม่เท่ากัน, ความซับซ้อนของแรงจูงใจ ฯลฯ

อ่านสนุกแบบรู้ไว้ใช่ว่า ใส่บ่าแบกหามจริงๆ เพราะเป็นความรู้ใช้งานได้

• อ่านสนุกและตื่นเต้นยิ่งกว่าหนังอีกเล่ม เพราะเป็นเรื่องจริงคือ Chasing New Horizons ภารกิจพิชิตดาวพลูโต ร่วมกันเขียนโดย อลัน สเติร์น กับ เดวิด กรินสปูน แปลละเอียดแจ่มแจ้งโดย ชยภัทร อาชีวระงับโรค

เมื่อปี 2534 ที่ดาวพลูโตปรากฏในชุดแสตมป์ดาวเคราะห์ที่ระลึกโดยการไปรษณีย์สหรัฐนั้น ดาวห่างไกลดวงนี้ยังไม่ถูกสำรวจ แต่เพียง 24 ปีถัดมา ยานอวกาศไร้คนขับนาม “นิว ฮอไรซันส์” ก็เดินทางไปถึง หลังจากดำเนินการกันมายาวนานด้วยหยาดเหงื่อ น้ำตา และการอุทิศทุ่มเทของคนหลายพันซึ่งมีเป้าหมายเดียวกัน คือเบื้องลึกเบื้องหลังของภารกิจการสำรวจดาวอันเหน็บหนาวห่างไกลที่สุดดวงนี้

อ่าน 17 บทของความมานะอุตสาหะในมนุษย์ที่ต้องการเรียนรู้ ตั้งแต่บทนำ-หลุดการเชื่อมต่อ แล้วเริ่มด้วยฝันแห่งการเดินทางครั้งใหญ่, กลุ่มพลูโตใต้ดิน, 10 ปีในความว่างเปล่า, ผู้ฟื้นคืนชีพ, ขอบฟ้าใหม่ในที่สุด, สร้างนกตัวนั้น, ประกอบรวมสรรพสิ่ง, คำอธิษฐานก่อนลาจาก, สู่ความเร็วเหนือเสียง, สู่ดาวพฤหัสบดีและห้วงอวกาศไกลโพ้น, ยุทธการดาวพลูโต, เข้าหาภยันตรายลึกลับ, บุกประชิด, พลุวันประกาศอิสรภาพ, เวลาเปิดม่าน, เอเวอเรสต์, มุ่งหน้าสู่ขอบฟ้าใหม่ แล้ว ตามติดด้วยบทสั่งลา-การค้นพบสุดท้าย

นอกจากนี้ ยังมีภาคผนวกสำคัญ 10 สุดยอดการค้นพบทางวิทยาศาสตร์ จากการสำรวจระบบพลูโตของนิว ฮอไรซันส์

อ่านสนุกตื่นเต้นยิ่งกว่าดูหนังแน่นอน อย่างน้อยๆ ในชีวิตที่เกิดมา นอกจากหาหมอดู อ่านพยากรณ์ชีวิตจากดวงดาวแล้ว นี่คือการได้รู้จักดาวเคราะห์ดวงซึ่งอยู่ไกลที่สุดในสุริยะจักรวาลจริงๆ

• หนังสือวิทยาศาสตร์บันเทิงซึ่งเป็นความรู้น่าทึ่งน่าตื่นตะลึงอีกเล่ม โดยเฉพาะสำหรับคนไทยที่ยังคิดว่ามีเผ่าพันธุ์ไทยซึ่งถูกจีนตีร่นอพยพลงมาทางใต้ ยิ่งต้องอ่านเบิกสมองขุดลอกคูคลองปัญญาให้ความคิดไหลได้คล่องๆ หน่อย

ดีเอ็นเอปฏิวัติ Who We Are and How We Got Here ค้นคว้ามาเขียนโดย เดวิด รีช มุ่งมานะแปลโดย ก้อง พาหุรักษ์ ให้ได้พบโลกใหม่ของความรู้เกี่ยวกับตัวเอง เกี่ยวกับสายธารการเติบโตของมนุษย์ไปพร้อมกัน

นี่คือการค้นพบใหม่ที่น่าตื่นตะลึงเช่นเดียวกับการไปถึงดาวพลูโต แต่อาจตื่นเต้นกว่าเพราะใกล้ตัวกว่า เป็นการรู้จักตัวเองมากขึ้นจริงๆ มากกว่าหลายร้อย (และแน่นอน) หลายพันปีก่อน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง หาก “ฮิตเลอร์” ได้รู้แต่แรก ก็ไม่อาจออกปากถึงสายเลือดอารยันอันบริสุทธิ์ ให้คนเวทนาขบขันไปทั้งโลก

นี่คืองานรวบรวมผลการศึกษา “จีโนม” จากกระดูกมนุษย์โบราณซึ่งค้นพบตามแหล่งต่างๆ ทั่วโลก ทำให้ได้ “ข้อมูลใหม่” ทางประวัติศาสตร์ ด้วยการพบว่า “ไมโทคอนเดรียล ดีเอ็นเอ” สำคัญอย่างยิ่งต่อการศึกษาอดีตผ่านพันธุศาสตร์ ซึ่งหมายความว่า การศึกษาจีโนมล้ำหน้าการค้นคว้าทางโบราณคดีไปแล้ว

(จีโนมเป็นคำใหม่ในวิชาพันธุศาสตร์ หมายถึงข้อมูลทางพันธุกรรมทั้งหมดของสิ่งมีชีวิตหนึ่งๆ อาจอยู่ในรูปดีเอ็นเอหรืออาร์เอ็นเอ สำหรับเก็บรหัสเพื่อใช้สร้างโปรตีนต่างๆ ที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิต คำนี้ใช้ครั้งแรกในปี 2463 โดยศาสตราจารย์พฤกษศาสตร์ ม.ฮัมบูร์ก เยอรมนี ฮันส์ วิงคเลอร์ จีโนม “genome” มาจากการผสมคำ “ยีน” กับ “โครโมโซม” เข้าด้วยกัน)

ไมโทคอนเดรียล ดีเอ็นเอ-เล็กประมาณ 1 ใน 2 แสนของจีโนม ถ่ายทอดตามสายพันธุ์แม่ จากแม่สู่ลูกสาว ลูกสาวสู่หลานสาว ทำให้สามารถสร้างผังเครือข่ายญาติฝ่ายแม่ของมนุษย์ได้สำเร็จ กลายเป็นการนำวิทยาศาสตร์มาใช้ในงานประวัติศาสตร์-การค้นพบนี้บอกอะไร-บอก
สิ่งที่ทำให้คนหลงชาติ (หลงอำนาจไม่ยอมเรียนรู้) หงายหลัง

นั่นคือ พบว่าประชากรโลกเป็นลูกผสมกันมาแต่อดีต ไม่ว่าแอฟริกัน อเมริกัน ละตินอเมริกัน ฯลฯ เป็นเพียงลูกผสมรุ่นล่าสุดในประวัติศาสตร์การผสมมายาวนานเท่านั้น ไม่ได้มีชาติพันธุ์ใดเป็นชาติพันธุ์พิเศษยิ่งกว่าชาติพันธุ์อื่นๆ

เป็นหนังสืออีกเล่มซึ่งยืนยันประโยชน์ยิ่งของการอ่าน

• แม้ผ่านมาเพียง 20 ปี แต่โลกมาไกลจากศตวรรษที่ 20 อย่างรวดเร็วเหลือเชื่อ คนรุ่นหนึ่งควรทบทวนเรื่องที่ผ่านมา คนอีกรุ่นควรเรียนรู้ เหตุการณ์พลิกโลกศตวรรษที่ 20 สองเล่ม (1901-1920 กับ 1921-1940) โดย พรพรหม พิชชานนท์ ทั้งเปลี่ยนแปลงแบบก้าวกระโดดทั้งพลิกผัน ชนิดเหลือเชื่อทั้งสิ้น

พี่น้องไรท์ทำให้มนุษย์บินได้, ไอน์สไตน์ประกาศทฤษฎีลั่นโลก, ฟอร์ดปฏิวัติยนตรกรรม, ซุนยัดเซ็นเปลี่ยนจักรวรรดิจีน, ลอบปลงพระชนม์ชนวนสงครามโลก, เลนินปฏิวัติรัสเซีย, สนธิสัญญาแวร์ซายส์สันติภาพที่บกพร่อง, ต่อสู้เพื่อสิทธิการออกเสียงของสตรี ฯลฯ บินข้ามแอตแลนติกเที่ยวแรก, พบเพนนิซิลิน, โลกเริ่มยุคหนังเสียง, คานธีประท้วงภาษีเกลือเริ่มปลดแอก, ฮิตเลอร์เป็นนายกฯ, เหมาเจ๋อตงเดินทัพทางไกล, อังคารทมิฬ วอลล์สตรีทล่ม, เรือยักษ์ฮินเดนบวร์กระเบิด, เยอรมันบุกโปแลนด์เริ่มสงครามโลกครั้งหลัง

โลกจะมีวันสงบจริงแท้ไหม ลองติดตามเหตุการณ์ต่างๆ ใคร่ครวญดู

• โลกทุกวันนี้ไม่ใจดีกับใครๆ อยู่แล้ว ยิ่งกับเด็กเล็กที่เกิดมาพบภัยจากผู้ใหญ่นานาประการ ยิ่งน่าเห็นใจ กว่าจะอยู่รอดไม่ได้ง่ายๆ ไม่ต้องพูดไกลไปถึงสงครามในบ้านอื่นๆ บ้านเราๆ แค่ลืมลูกในรถก็แย่สาหัสแล้ว

หาอ่าน Child Safety ทักษะการเอาตัวรอดที่ลูกควรเรียนรู้ โดยคุณหมอ ฉัตรชัย อิ่มอารมย์ เพื่อฝึกให้ลูกดูแลตัวเองเป็น เอาตัวรอดได้ในโลกปัจจุบัน เพราะการปกป้องลูกซึ่งดีที่สุดคือฝึกให้รู้จักดูแลตัวเอง, สร้างพื้นที่ปลอดภัยรอบตัวลูก, สัญญาณเตือนที่บ่งว่าอาจมีการกลั่นแกล้ง, โลกออนไลน์ไม่ได้ใจดีกับลูกๆ, โลกออนไลน์ที่ต้องใช้การนับถือตัวเองเป็นเกราะ, เรียนรู้การปฐมพยาบาลถูกวิธี ช่วยชีวิต ฯลฯ คู่มือที่สอนให้ระวังภัยรอบตัวทั้งร่างกายและจิตใจ ทั้งอาจผ่อนเบาความวิตกกังวลของพ่อแม่ผู้ปกครองได้

• นิตยสารทรงคุณค่าอีกเล่มที่อยู่ให้ความรู้กับสังคมมานานหลายทศวรรษ สารคดี ฉบับเดือนกุมภาพันธ์นี้ ว่าด้วย “ไทยเจริญรส” ทันกาละทันเหตุการณ์ เสนอเครื่องชูรสอาหารไทยแบบดั้งเดิมหลายภาค หลายชาติพันธุ์ ทั้งน้ำปู่ลำปาง ปูดองแปดริ้ว บูดูนราธิวาส ปลาร้าแม่น้ำสงคราม น้ำปลาบ้านกง ซีอิ๊วเมืองตรัง ถั่วเน่าไทใหญ่ จนถึงกะปิอู่ทอง-ไล่ไปแต่ละชนิด น้ำลายสอไม่รู้ตัวทีเดียว

ยุคที่เครื่องปรุงนานาชาติเต็มร้านซุปเปอร์มาร์เก็ต การกลับมารู้จักของดีที่บรรพบุรุษสร้างสรรค์เติบโตมารุ่นต่อรุ่น เป็นเรื่องสมควรเรียนสมควรสืบสาน

ยังมี “ศิลปะการถนอมอาหาร” ว่าปู่ย่าตายายอยู่กันมาอย่างไรสมัยไม่มีตู้เย็น หนังชุดเกาหลีให้คนไทยรู้จักกิมจิกันทั่ว แต่เรื่องกินอยู่ของตัวเองเล่า

เมื่อภูมิปัญญาที่สั่งสมมาจากอดีต การใช้วัตถุดิบท้องถิ่นเปลี่ยนไปตามวิทยาการ และเมื่อความรู้เพิ่มขึ้น เช่น การกินเค็มกลายเป็นสิ่งพึงงดเว้นหรือผ่อนเบา “ของกินจากบ้าน” เหล่านี้ จะยังเหลือที่ทางในตลาดและในชีวิตต่อไปหรือไม่

• นิตยสารการเมืองฉบับครอบครัว ยามที่บ้านเมืองเครียดเขม็งว่าระบบล้มเหลวลงทุกส่วน จะพังครืนลงหรือไม่ กับยุคข้าราชการขี้เกียจดูแลประเทศ แต่อาศัยประเทศแสวงอามิส-ฮ่วย มติชนสุดสัปดาห์ ฉบับว่าด้วยอวสานการเริ่มต้น The End for The Beginning ปิดฉากสภาสีเทา

อ่านมองประยุทธ์ผ่านสายตา “นิธิ เอียวศรีวงศ์” ชี้ “โอกาส” ประเทศสูญหายไป เลือกตั้งต้องเปลี่ยนโครงสร้าง ไม่ใช่เปลี่ยนนายกฯ เมื่อทุกระบบกำลังพังลงต่อหน้า แล้วต่อไปคุยกับ “ปิยบุตร แสงกนกกุล” 3 เปลี่ยนที่ต้องเกิดในเลือกตั้ง 2566 เบื้องลึกบทบาทความสัมพันธ์ก้าวไกล ให้ผลโหวตประชาชนชี้วัด สำเร็จหรือไม่สำเร็จ

ไปดูว่าทำไมโอกาสแผ่นดินถล่มของเพื่อไทยปี 2566 เท่ากับปี 2554

อ่านการเมืองลายพราง เขย่าโผทหาร เขย่ากองทัพ วัดใจ 4 ผบ. ก่อนเกษียณ ทัพเรือคลื่นสูง แล้วอ่านมหา’ลัยสะเทือน อาจารย์ “ช้อปปิ้ง” งานวิจัยเจอแล้ว 33 ราย 8 แห่ง เข้าข่ายอีก 100 อย่างนี้ทำไมอนาคตของชาติจะไม่วินาศ

พรสันต์ เลี้ยงบุญเลิศชัย ให้ความเห็นก่อนศาล รธน.ชี้ขาด ว่าด้วยเรื่อง “ราษฎร” กับ “กกต.” แล้วถึงยุทธบทความ “สุรชาติ บำรุงสุข” ทบทวนสถานการณ์หนี่งปีสงคราม เมื่อยูเครนไม่แพ้ รัสเซียไม่ชนะ

หนุ่มเมืองจันท์เล่าเบื้องหลัง Xคลูสีฟ โดย “สรกล อดุลยานนท์” รีเทิร์นเตรียมรับเลือกตั้งพฤษภาคม 2566 ก่อนไปถึง “พัณณิน กิติพราภรณ์” สรุปบทเรียนธุรกิจสวนสนุก “ต้องเลือกสนามรบ” วาระ “ดรีมเวิร์ล” ครบ 30 ปี

สุดท้าย ถ้าไทยไม่ติดตามข่าว ใครจะติดตาม-เปิดมหากาพย์จีนสีเทา ก้าวไกลลุยแฉกลางสภา จากตู้ห่าวถึงหยูซินฉี ชูวิทย์แจ้งเอาผิด ม.112 ยุคเจ้าหน้าที่ไม่ทำงาน ทั้งที่จีนมาปักฐานมณฑลเชียงใหม่กับแคว้นห้วยขวางแล้ว

• อ่านรายงานของ ไพรัตน์ พงศ์พานิชย์ เรื่อง “เหตุแห่งการตายที่ตุรกี” อันเนื่องจากแผ่นดินไหวร้ายแรง ทำให้ผู้คนเสียชีวิตเกือบถึงครึ่งแสนรายไปแล้ว ด้วยความอยากรู้ยิ่ง ว่ามีสาเหตุใดอื่นอีกที่ต้องเข้าใจ เมื่อจันทร์ที่ผ่านมาในมติชนออนไลน์ อ่านแล้วอึ้งด้วยความสะเทือนใจ แผ่นดินไหวเห็นๆ นั่นเรื่องหนึ่งแหละ แต่อีกเรื่องก่อนจะอ่านใครก็คงคาดไม่ถึง

ธรรมชาติเตือนแล้วเตือนอีก คนตระหนักรู้ก็เตือนแล้วเตือนอีก แต่คนอีกประเภทนี่สิ ถึงพูดอยู่เรื่อยตอนหลังว่า “รกคนดีกว่ารกหญ้า” นั้น เห็นจะไม่จริงเสียแล้ว เมื่อมีการเปรียบเทียบเมืองสองเมือง ซึ่งเมืองหนึ่งอาคารบ้านเรือนไม่พังทลายเลยแม้แต่หลังเดียว กับเมืองอื่นๆ ที่ราบเป็นหน้ากลอง-เป็นตัวอย่าง

เจ้าหน้าที่ข้าราชการที่ไหน ไม่ว่าไทยหรือตุรกี คงมีหัวใจไส้พุงพันธุ์เดียวกัน สงสารคนตาย-เห็นใจคนอยู่

บรรณาลักษณ์