ดร.นำชัย เจาะกลไกสมอง ‘นักการเมือง’ วันนี้พูดอย่าง อีกวันพูดอย่าง ชวนอ่าน ‘ความคิดติดบั๊ก’ อธิบายครบ คนโกหก ตรรกะเพี้ยน หิวแสง นางแบก ด้อมพรรค ฯลฯ จัดหนักเคลียร์ปมจิตวิทยา
เมื่อวันที่ 4 เมษายน ที่ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ ชั้น LG ฮอลล์ 5-8 ในงานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติ ครั้งที่ 54 และสัปดาห์หนังสือนานาชาติ ครั้งที่ 24 ซึ่งจัดโดยสมาคมผู้จัดพิมพ์และผู้จำหน่ายหนังสือแห่งประเทศไทย ภายใต้แนวคิด ‘READ THE LEGEND : เปิดตำนาน การอ่านครั้งใหม่’ ที่รวมความเป็นตำนานไว้มากมาย
สำหรับ สำนักพิมพ์มติชน บูธ J02 มีผู้เข้าเยี่ยมชมเลือกซื้อหนังสืออย่างคับคั่งตั้งแต่ช่วงสาย โดยเมื่อเวลาประมาณ 13.00 น. ดร.นำชัย ชีววิวรรธน์ เจ้าของผลงาน ‘ความคิดติดบั๊ก ชักปลั๊กสมองเพี้ยน’ เดินทางมาแจกลายเซ็นและพบปะผู้อ่าน
สำหรับผลงานดังกล่าว นำเสนอคำอธิบายพฤติกรรมแปลกประหลาดในชีวิตประจำวันด้วยหลักวิทยาศาสตร์และจิตวิทยา เช่น ทำไมคนรู้น้อยถึงมั่นใจมาก (Dunning-Kruger effect), ทำไมคนถึงเชื่อทฤษฎีสมคบคิด, และความเพี้ยนของ AI โดยมีเป้าหมายให้ผู้อ่านเข้าใจและรับมือกับ “ข้อผิดพลาด” ของความคิดตนเองและผู้อื่น เป็นต้น
ดร.นำชัยกล่าวว่า หนังสือเล่มนี้ ตนเขียนให้คนทั่วไป จนถึงนักการเมืองอ่าน เช่น หัวข้อในเล่ม ที่ว่า ‘ทำไมคนรู้น้อย กลับมั่นใจมาก’ เราก็เอาไว้ตรวจสอบหัวหน้าเราเป็นไหม เราเองเป็นไหม นักการเมืองเป็นไหม
“บางคนรู้น้อย แต่พูดด้วยความมั่นใจ บางคนทำไมถึงหิวแสงมากเป็นพิเศษ ซึ่งบางอย่างอาจเป็นปมในจิตใจ เช่น ไม่ได้รับความอบอุ่นในวัยเด็ก นี่คือคำอธิบายทางจิตวิทยาที่มนุษย์เรียกหาสิ่งที่ตัวเองไม่มี” ดร.นำชัย กล่าว
เมื่อถามว่า บุคลิกผู้นำทั้งไทยและต่างประเทศ ที่ถูกวิพากษ์ว่า มี-ไม่มีวุฒิภาวะ มีที่มาอย่างไร มีคำอธิบายในเชิงจิตวิทยาหรือไม่ ?
ดร.นำชัยตอบว่า บางครั้งคนเหล่านี้ควบคุมตัวเองไม่ได้ บางอย่างก็รู้ว่าไม่เหมาะ แต่ความสามารถในการควบคุมตัวเอง ไม่มากพอ เหมือนเวลาเราโมโห ในหนังสือเล่มนี้จะอธิบายว่า ทำไมบางคนดูโหดร้ายมากในโลกออนไลน์ พิมพ์ด่า สาดเสียเทเสีย แต่ขีวิตจริงพูดจาไพเราะ น่ารัก เพราะออนไลน์คนรู้สึกว่า เขาไม่รู้จักเรา บางคนไม่ได้ใข้ชื่อจริง ซึ่งปัญหานี้ ฝรั่งมีวิธีแก้คือ ทำระบบให้คะแนนคอมเมนต์ คือถ้ามีประโยชน์ คนกดไลค์ แล้วจะโชว์อยู่บนๆ ใครชอบด่า สาดโคลน จะตกหายไปอยู่ล่างๆ ซึ่งระบบนี้เรายังไม่เห็นใน Facebook หรือ X
ดร.นำชัย ยังตั้งข้อสังเกตว่า นักการเมือง หรือผู้นำบางคน โกหกเป็นว่าเล่น ทั้งที่ยุคนี้โกหกกันไม่ได้ เพราะมีดิจิทัลฟุตปริ้นท์ พูดอะไรไปก็ถูกบันทึกไว้หมด ถามว่า สำหรับตัวเขาเอง เขาคิดว่าเขาโกหกหรือเปล่า ก็ต้องหาคำอธิบายกลไกสมอง
“ในทางจิตวิทยา เขาหลอกตัวเองสนิทเลยว่า เขาไม่ได้โกหก คือตอนนั้นเขาคิดอย่างนั้นจริงๆ แต่ที่พูดไม่เหมือนเดิม เพราะเวลาเปลี่ยน ปัจจัยเปลี่ยน ฉะนั้น เขาก็พูดอีกอย่างหนึ่งในเวลาต่อมา
อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ว่าทุกคนต้องเป็นอย่างนี้ แต่นี่คือคำอธิบายอย่างหนึ่ง บางคนก็รู้ทั้งรู้ ว่าโกหก แต่ตั้งใจโกหกเพราะมีผลประโยชน์จากการโกหก โกหกแล้วตัวเองได้ตำแหน่งที่ดีขึ้น ได้เงินได้ทอง
การโกหกนั้น ผลระยะยาวมันไม่ดี คนเรามีลักษณะประจำตัวของมนุษย์โดยทั่วไป คือ ชอบสบาย มักง่าย ชอบอะไรที่รวดเร็วตรงหน้า หลายคนเลิกบุหรี่ไม่ได้ เพราะได้นิโคตินเข้าไปแล้วมันมีความสุขเล็กๆ ตอนสูบ แต่รู้ทั้งรู้ว่า สูบไปเรื่อยๆ อาจเป็นมะเร็งปอด และรบกวนคนอื่นด้วย คือไม่มองอนาคตไกลๆ 10-20 ปี เลือกความสุขตรงหน้า” ดร.นำชัย อธิบาย
เมื่อสอบถามว่า ในการถกเถียงประเด็นการเมือง มักเกิดคำถามถึง ‘ตรรกะ’ ที่หลายครั้งถูกมองว่าผิดเพี้ยนไป มีกรณีศึกษาในประเด็นเช่นนี้หรือไม่ ?
ดร.นำชัย เผยว่า มีศาสตราจารย์ชาวตะวันตกทำการวิจัยพบว่า สามารถแบ่งกลุ่มคนในทางการเมืองเป็น 3 กลุ่มใหญ่ กลุ่มที่มีน้อยมาก คือ กลุ่มที่ใช้หลักเหตุผลในการวิเคราะห์ พูดคุย ไม่เอาอารมณ์มาเกี่ยว พวกนี้มีน้อย
“ขณะที่อีกกลุ่มหนึ่งไม่ค่อยสนใจอะไร พวกนี้เหมือนฮอบบิทในภาพยนตร์ เดอะลอร์ด ออฟ เดอะริง แต่พอเป็นเรื่องการเมืองแล้วกลุ่มที่ใหญ่สุดเหมือนพวกแฟนฟุตบอลที่ชอบตีกัน
ความคิดเห็นทางการเมืองจะไปกระตุ้นสมองส่วนที่เกี่ยวกับอารมณ์ความรู้สึกมากและสมองส่วนนี้ทำงานดีกว่าสมองส่วนเหตุผล ฉะนั้นเวลามายุ่งเกี่ยวกับการเมืองปุ๊ป จะกลายเป็นคนไม่ค่อยมีเหตุผล เพราะสมองส่วนเหตุผลทำงานไม่ค่อยได้ มันโดนอารมณ์แทรกแซง” ดร.นำชัย กล่าว
เมื่อถามว่ากรณีนี้โยงถึง ‘นางแบก’ และ ‘ด้อม’ พรรคการเมืองด้วยหรือไม่ ดร.นำชัย ตอบว่า
“อันนั้นเขาได้ประโยชน์ส่วนตัวด้วย (หัวเราะ)”
ทั้งนี้ งานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติ ครั้งที่ 54 และสัปดาห์หนังสือนานาชาติ ครั้งที่ 24 จะมีไปจนถึง 6 เมษายนนี้ เวลา 10.00–21.00 น. ณ ฮอลล์ 5–8 ชั้น LG
