ช่วงนี้นกนานาชนิดพาลูกนกออกจากรัง มาเลี้ยง มาป้อนอาหารนอกรังกันมาก ในสวนสาธารณะอาจจะพบลูกนกทำท่าอ้าปาก ย่อตัว ขยับปีกถี่ๆ ส่งเสียงร้องขออาหารจากพ่อและแม่นก นับเป็นภาพอบอุ่นที่สรรพสัตว์แสดงความรักต่อทายาทของตนเอง
แต่บางครั้งถ้าสังเกตดีๆ จะเห็นปรากฏการณ์ประหลาด ผิดฝา ผิดตัว คือ ลูกนกตัวใหญ่กว่าพ่อแม่มากนัก ลางทีลูกนกอ้าปากขออาหาร แทบจะกลืนกินหัวของพ่อแม่เข้าไปได้เลย ยิ่งพินิจลักษณะของชุดขนจะยิ่งแปลกใจ ที่ลูกและแม่หรือพ่อ หน้าตาไม่เหมือนกันเลย แต่ลูกนกกลุ่มนี้จะมีลักษณะทางกายวิภาคประการหนึ่งที่เหมือนกัน คือ ขอบรูจมูกกลมยกขึ้นมาคล้ายถ้วย ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของ “นกปรสิตในรัง” หรือ nest parasite ในกลุ่มนกคัคคู ที่รู้จักกันมานาน คือ กาเหว่าไข่ให้อีกาฟัก
นกกาเหว่า เป็น นกคัคคู ที่ทำตัวเป็นปรสิตวางไข่ในรังของอีกาให้อีกาหลงคิดว่าไข่นั้นเป็นลูกของตนเอง หลงฟัก หลงเลี้ยงจนเติบใหญ่ส่วนนกกาเหว่าก็ทำหน้าที่ของเผ่าพันธุ์สำเร็จแล้ว ไม่มาแยแสลูกของมันแม้แต่น้อยปล่อยให้สัญชาตญาณของอีกา ในฐานะที่ฮอร์โมนความเป็นพ่อเป็นแม่พุ่งในกระแสเลือด สมองถูกสั่งการให้ต้องเลี้ยงดูลูกนอกไส้แทน
นกคัคคูกลุ่มนี้ มีหลายชนิด ตั้งแต่ขนาดใหญ่ เช่น นกกาเหว่า นกอีวาบตั๊กแตน ไปจนถึงขนาดเล็กเคียงนกกระจอก อาทิ นกคัคคูมรกต นกคัคคูม่วง ที่เป็นตัวเบียนรังของนกชนิดอื่นๆ หลากหลายชนิด ตั้งแต่นกกระจิบ นกกินปลี นกปลีกล้วย นกเอี้ยง นกกิ้งโครง หรือขนาดอีกาที่ว่าฉลาด แต่นกเจ้าบ้าน หรือ Host เหล่านี้ ไม่สามารถแยกแยะรูปลักษณ์ระหว่างไข่ของตนเอง และนกคัคคู ยิ่งสัญชาตญาณจากการกำหนดของฮอร์โมนในกระแสเลือดจึงต้องเหนื่อยสายตัวแทบขาด ฟูมฟักลูกของคนอื่น
หากมองอีกแง่หนึ่ง ปรากฏการณ์นี้เป็นเสมือน การคุมกำเนิด ควบคุมประชากรของนกเจ้าบ้านหลายชนิด และเป็นผลของวิวัฒนาการร่วมระหว่างปรสิตและเจ้าบ้านที่เกิดขึ้นมานานเท่าๆ กับวิวัฒนาการของนกในธรรมชาติกว่าล้านปีแล้ว นกเจ้าบ้านบางชนิด เริ่มเรียนรู้ จำแนกลักษณะของไข่นกคัคคูได้ ก็จะเขี่ยทิ้ง แต่นกคัคคูตัวร้าย (ถ้ามองผ่านแว่นตาของมนุษย์ ซึ่งนกหรือสัตว์ป่าไม่มีสำนึกดีชั่ว) ก็วิวัฒน์ไข่ของมันให้มีรูปลักษณ์และสีสันคล้ายไข่ของนกเจ้าบ้าน ทำให้ยากต่อการแยกแยะว่าใบไหนของตัว ใบไหนไม่ใช่
นอกจากนั้น นกคัคคูบางชนิด ยังวิวัฒน์ด้วยการเลียนแบบชุดขนของเหยี่ยว ที่เป็นนักล่าของนกเจ้าบ้าน ทำตัวเป็นมาเฟีย ขู่ให้กลัว กลุ่มนี้จะเรียกว่า นกคัคคูเหยี่ยว เพราะถ้ามองเผินๆ แล้ว ท่าทางการบิน และสีขน ถอดแบบเหยี่ยวนกเขา สกุล Accipiter มาเลย นกเจ้าบ้านเมื่อเห็นเข้าก็กลัว บินหนี เปิดช่องให้นกคัคคูเหยี่ยวเพศเมีย บินเข้าไปวางไข่ในรังได้
ไม่ใช่เฉพาะการปรับตัวทางรูปลักษณ์ แต่นกคัคคูยังวิวัฒน์ปรับตัวทางสรีระภายในอีกด้วย เมื่อเข้าสู่ฤดูผสมพันธุ์ นกจะส่งเสียงร้องหาคู่กันระงม ทั้งวันทั้งคืน เช่น นกอีวาบตั๊กแตน เมื่อจับคู่ตุนาหงันได้แล้ว นกเพศเมียจะเร่งฟักไข่ในรังไข่ภายในช่องท้อง เตรียมรอไว้ เมื่อหารังนกเจ้าบ้านเพื่อวางไข่ได้ ปรากฏว่าไข่ของนกคัคคูจะฟักเป็นตัวก่อนไข่ของนกเจ้าบ้านทั้งที่ แม่นกคัคคูวางไข่ทีหลังนกเจ้าบ้านเสียอีก หากมองในแง่ความซับซ้อนของวิวัฒนาการระหว่างนกคัคคูและนกเจ้าบ้านน่าจะยอมรับได้ว่าธรรมชาติเล่นตลกบางชีวิตได้อย่างซับซ้อนซ่อนเงื่อนทีเดียว จริงไหมครับ?
