“นกชายเลน” เป็นนกอพยพอีกกลุ่มที่จะย้ายถิ่นเข้ามาในประเทศไทยเป็นกลุ่มแรกๆ ในช่วงต้นฤดูฝน ตั้งแต่ปลายเดือนกรกฎาคม
ส่วนใหญ่จะเป็นนกตัวเต็มวัยที่พ้นฤดูผสมพันธุ์ไปแล้ว ลูกนกโตออกจากรังไปหากินด้วยตนเองได้ หรือเป็นพวกที่ไม่ได้จับคู่ทำรัง เรียกว่า floater ส่วนลูกนกชายเลน ที่ต้องอาศัยสัญชาตญาณ เพื่อดำรงชีวิตด้วยตนเองในปลายฤดูร้อนของทุ่งหญ้าชื้นแฉะรอบขั้วโลกเหนือลงมาถึงเขตอบอุ่น อีก 1-2 เดือนพอให้มีพลังงานสะสมในรูปไขมันภายในช่องท้องและใต้ผิวหนังแล้วจึงจะย้ายถิ่นตามนกตัวเต็มวัยในภายหลัง
ดังนั้นในช่วงแรกของฤดูอพยพ นกชายเลนที่จะพบตามชายเลน หรือแหล่งน้ำจืดตื้นๆ เช่น ทุ่งนา หนองน้ำ จะมีลวดลายของชุดขนผสมพันธุ์ให้เห็นมากกว่านกชายเลนในฤดูหนาว ที่ผลัดขนออกจากชุดขนผสมพันธุ์แล้ว และนกวัยเด็กที่มีชุดขนสีขาว-เทา-ดำ คล้ายนกตัวเต็มวัยในชุดขนฤดูหนาว
ฉะนั้นช่วงนี้ยังมีโอกาสได้เห็นสีสันของนกชายเลนจากสีทึมๆ ไม่ชวนดูเหมือนนกป่าสีสวยๆ จะมีขนเจ้าชู้แซมตัวเป็นสีน้ำตาลแดงปนอยู่บ้าง ซึ่งสีดังกล่าวเกิดจากเม็ดสีเมลานิน ชนิด erythromelanin จึงไม่ฉูดฉาดแสดงสีจัดจ้าน เช่น สีแดง สีเหลือง สีส้มของเม็ดสีแคโรทีนอยด์
อย่างไรก็ตาม ที่ต้องระวังจะสับสนกับนกชายเลนที่อพยพมาเป็นระลอกแรก คือ นกชายเลนวัยรุ่น ปีที่ 2 ซึ่งเกิดเมื่อปีกลาย เป็นนกวัยเด็กในปีก่อน แต่นกกลุ่มอายุนี้จะไม่อพยพกลับไปถิ่นเกิดในทุ่งหญ้าชื้นแฉะรอบขั้วโลกเหนือ จะอยู่เมืองไทยต่อข้ามปี แต่เมื่อลูกนกกลุ่มนี้ที่อาศัยในเมืองไทยตลอดฤดูร้อนที่ผ่านมา จะเริ่มผลัดขนครั้งแรกออกจากชุดขนวัยเด็ก มีขนสีดำ สีน้ำตาลแดงแซมขึ้นมาบ้าง ดังนั้นถ้าไม่ระวัง ก็จะสับสนกับนกชายเลนอพยพชุดแรกๆ ได้เหมือนกัน
นกน็อทใหญ่ Great Knot เป็นนกชายเลนในสกุล Calidris ที่มีขนาดใหญ่ที่สุด ด้วยความยาว 26-28 ซม. ในบรรดานกชายเลนสกุลนี้ 24 ชนิด แต่ปัจจุบันเสียตำแหน่งให้กับ นกรัฟ เพราะนักปักษีวิทยาเปลี่ยนใจ ย้ายนกรัฟมาอยู่ในสกุล Calidris ด้วย นกสกุลนี้ยังประกอบด้วยนกชายเลนขนาดเล็กที่มีชื่อเฉพาะกลุ่มว่า นกสตินท์ และขนาดกลางอีกหลายชนิด อาทิ นกสตินท์นิ้วยาว นกสตินท์อกเทา นกสตินท์อกแดง รวมถึงนกคอสั้นตีนไว และนกชายเลนปากโค้ง
ชื่อวิทยาศาสตร์ Calidris tenuirostris ของนกน็อทใหญ่ แปลว่านกน้ำสีเทาที่มีจะงอยปากเรียวเล็ก ซึ่งเป็นลักษณะร่วมประการหนึ่งของนกชายเลนและนกสตินท์สกุล Calidris
“นกน็อทใหญ่” มีสถานภาพเป็นนกอพยพในประเทศไทย แพร่กระจายพันธุ์อยู่เฉพาะทวีปเอเชียฝั่งตะวันออก ในฤดูร้อน ผสมพันธุ์ที่ภูมิภาคไซบีเรียตะวันออกของประเทศรัสเซีย แล้วอพยพมาอาศัยในฤดูหนาวตั้งแต่อนุทวีปอินเดีย ภูมิภาคอุษาคเนย์ไปจนถึงทวีปออสเตรเลีย ดังนั้นนกน็อทใหญ่ที่พบในบ้านเราช่วงนี้ อาจจะเป็นนกกลุ่มที่แวะพักหาอาหาร สะสมพลังงานเพื่อจะเดินทางต่อไปทวีปออสเตรเลียก็เป็นได้
ส่วนกลุ่มที่อาศัยในฤดูหนาวที่ประเทศไทย จะรวมฝูงหลายร้อยตัว เดินหาสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง เช่น เพรียงทะเล ที่อาศัยอยู่ใต้เลนกิน จึงมักพบที่บ่อน้ำตื้นๆ ในนาเกลือ หรือหาดเลนชายทะเลซึ่งเป็นถิ่นอาศัยที่สำคัญของนกชายเลน
ข้อมูลเพิ่มเติมที่ http://www.birdsofthailand.org/bird/great-knot
